ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଶିବଙ୍କ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଓ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି । ଶିବ ଅନେକ ବିକୃତ ମୁହଁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ସଦୃଶ ଜିହ୍ବା ଓ ଭୟାନକ ଦାଁତ ଧାରଣ କରିଥିବା, ପକ୍ଷ ଓ ମାସ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହେଉଥିବା ଏବଂ ବୀଣା ଓ ତନ୍ତୁରୀ ସଙ୍ଗୀତରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ଦେବତା । ସେ ଭୟାନକ ଓ ଅଭୟାନକ ଦୁଇ ରୂପର ମାଲିକ, ଭୟାନକ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟାନକ, ଶାନ୍ତ ଓ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଶାନ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ । ଏହି ଦେବତା ଜାଗୃତ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ନ ବାଣ୍ଟିବାରେ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି । ସେ ବାୟୁ, ଉଡ଼ୁଥିବା ଏକ ଶକ୍ତି ଓ ସାଂଖ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ । ଏକ ଭୟାନକ ଘଣ୍ଟା ଧାରଣ କରି, ଘଣ୍ଟା ଧ୍ୱନି ଦେଇ ଚଳନ୍ତି, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଘଣ୍ଟା ଓ ଘଣ୍ଟା ମାଳାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ସେ ଜୀବନର ଆଧାର, ଅନନ୍ତ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ‘ହୁଁ ହୁଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ରୁଦ୍ର ଓ ଭଗର ରୂପରେ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି । ପାହାଡ଼ ପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପାହାଡ଼ ଗଛରେ ଆନନ୍ଦ, ଯଜ୍ଞର ନାଥ, ଭୂତ ଓ ପ୍ରଜାପତି ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ । ସେ ଯଜ୍ଞ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସଂଯମୀ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ଭଗ ରୂପ ହେଉଛନ୍ତି; ତଟ ଓ ତଟବାସୀ, ନଦୀର ନାଥ ଭାବେ ବି ଉପସ୍ଥିତ । ଅନ୍ନ ଦାତା, ଅନ୍ନର ନାଥ ଓ ଅନ୍ନ ଭକ୍ତା ଭାବେ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଓ ହଜାର ପାଦ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ହଜାର ଉଠାଇଥିବା ବର୍ଚ୍ଛି ଓ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ଉଦୟାତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଙ୍ଗ ଓ ଯୁବା ଦେହ ଧାରଣ କରି ଚଳନ୍ତି । ଉଦୟାତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରୂପ ଓ ଖେଳୁଥିବା ଶିଶୁ ଭାବରେ, ଶୁଭ୍ର, ଜାଗୃତ, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ବିନାଶକ ଭାବେ ବି ଦେଖାଯାନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଚୁଲି ଲହରୀ ଦ୍ୱାରା ଅଲଂକୃତ, ଖୁଲିଥିବା କେଶ, ଷଡ଼କର୍ମର ନିୟମିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ତିନି କ୍ରିୟାରେ ନିୟମିତ । ଶିବ ନିଜେ ଏହି ସମସ୍ତ ଵର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଧର୍ମର ନିୟମିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି; ସେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଅନେକ ଧ୍ୱନିର ମାଲିକ । ଶ୍ଵେତ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଚକ୍ଷୁ, କଳା ଓ ରକ୍ତ ନୟନ, ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ, ମୋକ୍ଷ, କ୍ରଥ ଓ କ୍ରଥନ ରୂପେ ବି ପ୍ରକାଶିତ । ସେ ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗର ନାଥ, ରଥୀ ଓ ଚତୁର୍ମୁଖ ରଥୀ, ଚତୁର୍ମାର୍ଗର ନାୟକ । କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରି, ସର୍ପ ଜାନ୍ତିୟ ଧାରଣ କରି, ଈଶାନ, ରୁଦ୍ର ଗଣ, ହରିକେଶ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ । ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଅମ୍ବିକାପତି, ମନିଫେଷ୍ଟ ଓ ଅମନିଫେଷ୍ଟ, କାଳ ଓ କାମ ନାଶକ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅନିୟମିତଙ୍କ ନାଶକ । ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପେକ୍ଷିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶକ, ତୁର୍ୟଜନ୍ମା, ମଦନାକ୍ରାନ୍ତ, ଶତପରିବୃତ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ତୀବ୍ର ଚୁଲି । ଚନ୍ଦ୍ରର କଳା ଓ ମେଘର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ, ଅନ୍ନ ଦାନ କରାଯିବା ଓ ଅନ୍ନ ଦାନର ନାଥ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ । ଅନ୍ନ ଭକ୍ତା, ଅନ୍ନର ରକ୍ଷକ, ସେଇ ନିଜେ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି; ଗର୍ଭ, ଅଣ୍ଡ, ସ୍ୱେଦ, ଉଦ୍ଭିଦ ଜନ୍ମୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ । ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଚତୁର୍ବିଧ ପ୍ରାଣୀ ସେଇ, ଚରାଚର ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହାରକ । ବ୍ରହ୍ମା, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଜଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସମସ୍ତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୂଳ, ଅମୃତ କିରଣମୟ, ଆଲୋକର ଧାମ । ବ୍ରହ୍ମାବେଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଋକ୍, ସାମ, ଓଁକାର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି; ‘ହାୟି, ହାୟି, ହରେ, ହୁଵାହା’ ଭାବରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ମହିମା ଗାନ କରନ୍ତି । ଦେବମାନ୍ୟ, ସାମଗାୟକ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ନିପୁଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗାନ କରନ୍ତି; ସେ ଯଜୁର, ଋକ୍, ସାମ ଓ ଅଥର୍ବ ମୟ । ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା, କଳ୍ପ ଓ ଉପନିଷଦ୍ ଅଭ୍ୟାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଵର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ସେଇ । ଆଶ୍ରମ ଗଣ, ବିଜୁଳି, ମେଘ ଗର୍ଜନ, ବର୍ଷ, ଋତୁ, ମାସ, ପକ୍ଷ ସେଇ । କଳା, କାଷ୍ଠା, ନିମେଷ, ନକ୍ଷତ୍ର, ଯୁଗ, ବୃଷଭର କୁଞ୍ଚ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ । ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷକ ଓ ଅନନ୍ତ ନାଥ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷୀରସାଗର, ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଓଁକାର । ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଜ୍ର, ବ୍ରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ, ଚେଷ୍ଟା, ଦ୍ୱେଷ, ରାଗ, ମୋହ, ଶାନ୍ତି, କ୍ଷମା ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ । ନିଶ୍ଚୟ, ଦୃଢତା, ଲୋଭ, କାମ, କ୍ରୋଧ, ବିଜୟ, ପରାଜୟ, ଗଦା, ବାଣ, ଧନୁଷ, ମୁସଳ, ମୁଷ୍ଟି ସେଇ । କାଟିବା, ଭାଙ୍ଗିବା, ଆଘାତ କରିବା, ନେତୃତ୍ୱ ଓ ପରାମର୍ଶଦାନ୍ତା; ଦଶ ଲକ୍ଷଣ ଯୁକ୍ତ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ରୂପେ ଅବିରାମ । ଚନ୍ଦ୍ର, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ, ଲତା, ବେଳ, ଘାସ, ଔଷଧୀ, ଗାଈ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ପକ୍ଷୀ ସେଇ । ବସ୍ତୁ, କ୍ରିୟା, ଗୁଣର ମୂଳ, ସମୟ, ଫୁଲ, ଫଳ ଦାତା; ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଓଁକାର ସେଇ । ସବୁ ରଙ୍ଗରେ—ହରିତ, ରକ୍ତ, କଳା, ନୀଳ, ପୀତ ଓ ଚଞ୍ଚଳ; କଦ୍ରୁ, କପିଳ, ବଭ୍ରୁ, କପୋତ, ମାଛକ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସୁବର୍ଣ୍ଣରେତା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣନାମା, ସୁବର୍ଣ୍ଣପ୍ରିୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ, କୁବେର, ଅଗ୍ନି, ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲ, ଚିତ୍ରଭାନୁ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ଭାନୁ ଭାବରେ ବି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ । ଅର୍ପଣ, ଅର୍ପକ, ଅର୍ପିତବସ୍ତୁ, ହୋମ ଓ ପ୍ରଭୁ; ତିନି ସୌପର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଯଜୁର୍ ମଧ୍ୟରେ ଶତରୁଦ୍ରିୟ ସେଇ । ଶୁଧ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶୁଧ୍ଧ, ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ମଙ୍ଗଳ; ପ୍ରାଣ, ରଜସ, ତମସ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଯୁକ୍ତ । ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ, ବ୍ୟାନ; ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିବା, ବନ୍ଦ କରିବା, ଭୂକ୍ ତିରିବା, ତୃଷ୍ଣା, ଉବାସି । ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଦାଁତ ଧାରୀ, ବଡ଼ ମୁଁହ, ବିରାଟ ପେଟ, ଶୁଭ୍ର କେଶ, ହରିତ ଦାଢ଼ି, ଉତ୍ତିଂସିତ କେଶ, ଚରାଚର ଭାବରେ ବି ଉପସ୍ଥିତ । ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଗୀତ, ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ; ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ପ୍ରେମୀ; ମାଛ, ଜାଲ, ଜଳ, ଅଜୟ, ଜଳସର୍ପ ଓ ଗୃହବାସୀ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ । ଏହିପରି ଅନେକ ରୂପ, ଗୁଣ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅବିରାମ ଶିବ ଜଗତର ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବିରାଜିତ ।