ମୁଁ ଦେବତା ନୁହେଁ, ମୁଁ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏଠାରେ ଆସିଛି କିଛି ଭୋଗ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ହେ ଦେବଗଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ଦେଖିବାକୁ କିମ୍ବା କୌତୁହଳରେ ଆସିନାହିଁ। ମୁଁ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଡକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି; ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ବୀରଭଦ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏବଂ ଭଦ୍ରକାଳୀ, ଯିଏ ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ହେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜା, ଉମାଙ୍କ ପତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ, କାରଣ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ଉଖିଁ ଏଠାଉଠା ବିକିର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଥିଲା, ମାଂସ ଲାଗି ଗୃଧ୍ରମାନେ ଚଢ଼ି ପଡ଼ୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପକ୍ଷର ହାଲାରେ ହବା ଉଡ଼ୁଥିଲା, ଶିବଙ୍କ ହୁଙ୍କାରରେ ଆକାଶ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲା, ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ସେନାମାନେ ଉପଦ୍ରବ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଯଜ୍ଞ ମୃଗ ଆକାର ଧାରଣ କରି ଆକାଶକୁ ଲାଫି ଚଲିଗଲା; ବଳବାନ ବୀରଭଦ୍ର ତାହାକୁ ଦେଖି ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରିଲେ। ସେ ଅସିମ କ୍ରୋଧରେ ମହାବଳୀ ମୁଣ୍ଡ ନାୟକଙ୍କ ଭୃକୁଟିରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଘାମର ବିନ୍ଦୁ ଝରିଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଝରି ପଡ଼ିବା ସହିତ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲା, ସେଇ ଅଗ୍ନି ବିନାଶକାଳୀନ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା। ଏହି ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ସେ ଛୋଟ କିନ୍ତୁ ବିଶାଳ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖି, କପିଳ ଦାଢ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଦେଖା, ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ କେଶ, ଦେହ ଘନ ଲୋମରେ ଢାକା, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ କାନ। ସେ ତୀବ୍ର, କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଲାଲ ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏହି ମହାବଳୀ ଅଗ୍ନି ପରି ଯଜ୍ଞକୁ ଦାହ କରିଦେଲେ। ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦଶ ଦିଗକୁ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ସେ ମହାପୁରୁଷ ଚାଲିବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଭୂମି, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସମେତ, କମ୍ପିଥିଲା; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଇଗଲେ। ତେବେ ମୁଁ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ କହିଲି: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଂଶ ଦେବେ। ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ଉପଦ୍ରବ ଅପସାରଣ ହେଉ; ଏହି ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଋଷିମାନେ...” “ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଏହି ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହି ପୁରୁଷ ଘାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ‘ଜ୍ୱର’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ; ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଘୁରିବେ। ଏଠି ଏକତ୍ର ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପରିମିତ, କେହି ଧାରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବ; ଏହି ପୁରୁଷ ଅନେକ ରୂପରେ ବିକାଶ ପାଉନ୍ତୁ।” ଏଭଳି କହି ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଂଶ ଦେଲି। ପିନାକଧାରୀ ମହାଦେବ ମୋତେ “ତଥାସ୍ତୁ” କହି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଡକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଭାବରେ ଭବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ, ନିଜ ଶ୍ୱାସ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ଉନ୍ନତ କରି, ଦୃଢ଼ କ୍ଷେମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦୃଷ୍ଟି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏହି ଅନେକ ଚକ୍ଷୁଶାଳୀ ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ମୁସ୍କୁରାଇ କହିଲେ: “କହ, ତୋ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବି?” ଏହି ମହାକଥା ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ଶୁଣିଥିଲେ। ଡକ୍ଷ, ପ୍ରଜାପତି, ହାତ ଜୋଡ଼ି ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଭରା ମନ, ଅଞ୍ଜଳି ଭିଜା ଚକ୍ଷୁ, ଅଶ୍ରୁପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଯଦି ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯଦି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ କୃପା କରିବେ, ଯଦି ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦେବେ— ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭୋଜ୍ୟ, ପାନୀୟ, ଭୟରେ ଭଗ୍ନ, ବିନାଶ ହୋଇଥିବା, କିମ୍ବା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇ ଫେଙ୍କାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅନେକ ଶ୍ରମରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିଲା—ଏଗୁଡ଼ିକ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୋ ପାଖରେ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ, କ୍ଷୟ ହେଉ ନାହିଁ।” “ତଥାସ୍ତୁ,” ଭଗବାନ୍ ହର, ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ହରଣକାରୀ, କହିଲେ। ପ୍ରଜାପତି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଧର୍ମର ଅଧିପତି, ତ୍ରିନେତ୍ରୀ, ଶଂକରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଭୂମିକୁ ଜଙ୍ଘା ଲାଗି, ଡକ୍ଷ, ଭବଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ଏଠିଏ ଶିବଙ୍କୁ ଆଠ ହଜାର ନାମରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏଭଳି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଡକ୍ଷ ହାତ ଜୋଡ଼ି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି; ଅନ୍ଧକାସୁରଙ୍କ ନାଶକ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ଯିଏଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ଶକ୍ତିରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ହଜାର ଆଖି, ବିକୃତ ଆଖି, ତିନି ଆଖି, ଯକ୍ଷପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତଦିଗରେ ହାତ ଓ ପାଦ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ, ମୁଣ୍ଡ, ଚକ୍ଷୁ, ଆପଣ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଶୁଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ କୁ ବ୍ୟାପି ଦଣ୍ଡାଇଛନ୍ତି; ଶଂଖ ଆକୃତି କାନ, ବଡ଼ କାନ, ଘଡ଼ା ପରି କାନ, ଆପଣ ସମୁଦ୍ରରେ ବିବର୍ତ୍ତିତ। ହାତୀର କାନ, ଗାଈର କାନ, ଶତ କାନ—ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ! ଶତ ଉଦର, ଶତ ଭ୍ରମ, ଶତ ଜିହ୍ବା, ଆପଣ ଅନନ୍ତ। ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଗାୟକମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଗାନ କରନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟାରାଧକମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଆପଣ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା, ଆପଣ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)। ଆପଣ ଦେହୀ, ମହାରୂପୀ, ସମୁଦ୍ର, ଜଳର ନିଧି; ଆପଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଗୋଶାଳାରେ ଗାଈମାନେ ପରି ବସନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଦେହରୁ ମୁଁ ସୋମ, ଅଗ୍ନି, ଜଳାଧିପତି, ଆଦିତ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି। କ୍ରିୟା, କାରଣ, ଫଳ—ସମସ୍ତରେ ଆପଣ କର୍ତ୍ତା, ଆପଣ କାରଣ; ଆପଣ ସତ୍ ଓ ଅସତ୍, ଆଦି ଓ ଅକ୍ଷୟ। ଭବ, ଶର୍ବ, ରୁଦ୍ର, ଦାତା, ପ୍ରଜାପତି, ଅନ୍ଧକ ନାଶକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତିନି ଜଟା, ତିନି ମୁଣ୍ଡ, ଉତ୍ତମ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ତିନି ଆଖି, ତ୍ରିପୁର ନାଶକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତୀବ୍ର, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, ସମସ୍ତ ତୀବ୍ରତାର ଧାରକ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ଶଂଖକର୍ଣ୍ଣ, ଦଣ୍ଡଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।