ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦିବ୍ୟ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଚାଲାଇଥିଲେ, ଏବଂ କିଛି ଲୋକ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ଭାଗାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ନାଶ କରିଥିବା ଦେବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ସମୟରେ ପର୍ବତ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ; ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏଠି ରହିଥିଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଦେବତା ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅନେକ ରୂପର ଦଳରେ ହସ୍ୟ କରାଇଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ମୁଦ୍ରା ଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଦ୍ୱାନ୍, ଶୁଭ ଜୀବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ନିଜ ମାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଏକ ଚମତ୍କାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ। ଦେବୀ ସତୀଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଆସିବା ଦେଖି ହିମବତ୍ଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମେନା, ନିଜ ଦୁଷ୍ଟି-ହୀନ କନ୍ୟାକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏତେ ଦିନ ପରେ ତୁମେ ଆଜି ଆସିଛ, ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା କନ୍ୟା; କହ, ତୁମେ କି ଖେଳରେ ଦୁର୍ବଳ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସହିତ ଖେଳରେ ବ୍ୟସ୍ତ?” “ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଆଶ୍ରୟ-ହୀନ, ଉମା, ସେମାନେ ଏପରି ଭାବରେ ଖେଳ କରନ୍ତି ଯେପରି ତୁମ ଭାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି, ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା।” ମାତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ନାହିଁ; ବଡ଼ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ବହନ କରି, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାପରେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଯାଇ କହିଲେ— “ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ, ମୁଁ ଏହି ପର୍ବତରେ ରହିବି ନାହିଁ; ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମୋ ପାଇଁ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ନିବାସ ନିର୍ମାଣ କର।” ଦେବତା କହିଲେ—“ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମେ ନିବାସ ବିଷୟରେ କହିଲି, ତୁମେ କେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଚୟନ କରିନଥିଲ; ଏବେ, ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ତୁମେ ନିଜେ ଅନ୍ୟ ଏକ ନିବାସ ଖୋଜୁଛ; କାହିଁକି ଏହା ଖୋଜୁଛ, ଦେବୀ? କହ, ଶୁଭ ହାସ୍ୟ ଥିବା।” ଦେବୀ କହିଲେ—“ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ, ମୁଁ ଆଜି ନିଜ ଘରକୁ ଗଲି, ମୋ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଥିବା ପିତାଙ୍କଠାରେ, ଏବଂ ଏଠି ମୋ ମାତା ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ ମୋତେ ଲୋକ ମାମଲା ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରି, ସେ କହିଲେ—‘ଉମା, ତୁମ ଭାର୍ତ୍ତା ସଦା ଖେଳରେ ଦୁର୍ବଳ, ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା।’ ସେ ଖେଳ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦେବମାନଙ୍କର ଖେଳ ଏପରି ନୁହେଁ; ମହାଦେବ, ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ଦଳ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କର, କିନ୍ତୁ ଏହା ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ବୃଷଧ୍ୱଜ।” ତାପରେ ଦେବତା ହସି ଦେବୀଙ୍କୁ ହସାଇବା ପାଇଁ କହିଲେ—“ଏଠି ନିଶ୍ଚିତ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ତୁମେ କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ ହେଲ? କୃତ୍ତିବାସ ନିଶ୍ଚୟ ନଗ୍ନ, ଶ୍ମଶାନରେ ବସନ୍ତି। ମୋ ପାଖରେ ନିଶ୍ଚିତ ନିବାସ ନାହିଁ; ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପର୍ବତ ଗୁହାରେ ଘୁଡ଼ି ଫିରେ, ନଗ୍ନ ଉପାସକମାନେ ମୋତେ ଘେରି ରହନ୍ତି, ପଦ୍ମନେତ୍ରା। ଦେବୀ, ତୁମ ମାତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ କରନି; ତୁମ ମାତା ସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି। ପୃଥିବୀରେ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାତା ସମାନ କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ ନାହିଁ।” ଦେବୀ କହିଲେ—“ମୋତେ ଆତ୍ମୀୟ ସହିତ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ। ମହାଦେବ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ତାହା କର, ଯେପରି ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ପାଇପାରିବି।” ଦେବୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ପର୍ବତ ଛାଡ଼ି ଦେବ, ସିଦ୍ଧ, ଦେବୀ, ଏବଂ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ଏଠି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କିପରି ଭାଇବସ୍ବତ ରାଜରେ ନାଶ ହେଲା? ବ୍ରହ୍ମନ୍, ପ୍ରଜାପତି, ଏହି ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଲା? ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଏହି ଦୁର୍ଘଟଣାର କାରଣ ଥିବା ଜାଣି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଦେବତା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ମହାଦେବଙ୍କ ରୋଷରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯଜ୍ଞ କିପରି ନାଶ ହେଲା? ଏହି ଘଟଣାକୁ ଏବେ ଆମେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବା। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଏକ ଶିଖର ଥିଲା, ଯାହାକୁ ତିନି ଲୋକ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ଏହାକୁ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ଠଳ କୁହାଯାଏ, ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ଏହା ଅପାର, ଅଜୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ପର୍ବତ ଶ୍ଳୋକରେ ଦେବତା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖଣିଜରେ ଘେରା ହୋଇ ବସିଥିଲେ। ସେ ବିସ୍ତୃତ ଶଯ୍ୟା ପରି ବସିଥିଲେ, ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ସଦା ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବସୁମାନେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ, ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠି ଥିଲେ। ଏହିପରି, ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ, କୈଲାସର ଅଧିପତି, ବିଶିଷ୍ଟ ଯକ୍ଷ ନାୟକ, ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ମହା ଋଷି ଉଶନାସ, ସନତ୍କୁମାର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଅଙ୍ଗିରାସ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ବିଶ୍ୱବାସୁ ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାରଦ ଏବଂ ପର୍ବତ, ସମସ୍ତ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଅନେକ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏଠି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ; ମୃଦୁ ଏବଂ ଶୁଭ ବାୟୁ ଚାଲିଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ। ଗଛମାନେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଆଛାଦିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ଏପରି ଭାବରେ ବିଦ୍ୟାଧର, ସାଧ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ତପସ୍ବୀମାନେ ଏଠି ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଏଠି ମହାଦେବ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ରୂପ ଥିବା ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଏଠି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପିଶାଚ, ଅନେକ ରୂପରେ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ଉପାସକମାନେ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୀପ୍ତି ଥିବା, ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନନ୍ଦିଶ୍ୱର, ଦେବତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ଏଠି ରହିଥିଲେ। ତିନ୍ଧା ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଥିବା, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ, ଏଠି ଦେବତାଙ୍କୁ ରୂପରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ।