ଯେଉଁଠି ହରିଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଉତ୍ସବ କଥା ଦେବତାମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଗାଇଯାଏ, ସେଠି ଏହି କଥାକୁ ଗାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଅପରିମିତ ଦେବସେନାପତିଙ୍କ ସମାନ, ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା ପରେ ଅନନ୍ୟ ସୁଖକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠି ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଶୁଣିଥାଏ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ ପରି ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଏକ ଦିନ ଦେବତା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ, ସେଠି କୁଟିଳ ଏବଂ ନିଷ୍ଠୁର କାମଦେବ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନାଚାରରେ ଲିପ୍ତ, ମନେ ଖରାପ ଓ କୁଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିମ୍ନ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପୀଡ଼ାଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଢାକି ଦେଇଥିଲା। ଋଷିମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସକୁ ବିଘ୍ନ କରୁଥିବା ଏହି କାମଦେବ, ରତିଙ୍କ ସହିତ ଚକ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସେଇ ଆକ୍ରମଣକାରୀ କାମଦେବକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅସନ୍ତୋଷ ଭରା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ସେଇ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ହଜାର ହଜାର ଅଗ୍ନିମାଳା ଧାରଣ କରି, ଏକକ୍ଷଣରେ ରତିଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କାମଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ଦହିଦେଲା। ଅଗ୍ନିରେ ଦହି, ବେଦନାରେ କୁହୁକୁହା ଶବ୍ଦ କରି, କାମଦେବ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଦେହ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲା, ସେଇ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପୀଡ଼ାଦେଇଥିବା କାମଦେବ ଏକକ୍ଷଣରେ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ରତି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ, ବିଷାଦରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରିଲେ; ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଦେବୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ କୃପା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତାଙ୍କର କରୁଣା ଜାଣି, ସେଇ ଦୁଇ ଦେବତା, କୃପାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଓ କହିଲେ: “ନିଶ୍ଚୟ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ହେଉ, ସେ ଦହିଗଲେ ଓ ଏଠାରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦେହ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିପାରିବେ। ଯେତେବେଳେ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପୂଜ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେଠି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ତୁମର ପତି ହେବେ।” ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ, କାମଦେବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା। କାମଦେବଙ୍କୁ ଦହିଦେଇ, ମହାଦେବ, ଉମାଙ୍କ ସହିତ ହିମାଲୟ ପର୍ବତରେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଠି ସୁନ୍ଦର ଗୁହା, ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳାଶୟ, ଗୁପ୍ତ ଗୃହ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ଝରଣା, ହଳଦିଆ ଫୁଲ ଥିବା ବନରେ, ଉତ୍ତମ ନଦୀତଟରେ ଯେଉଁଠି କିନ୍ନରମାନେ ଆସନ୍ତି, ପର୍ବତର ଶୀଖର, ହ୍ରଦ ଓ ସରୋବରରେ, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନରେ, ପବିତ୍ର ତୀର ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ସେଉଁଠି ମହାଦେବ ଓ ଦେବୀ ଏକାଠି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଲେ। ସେଠି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଋଷି, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଦାନବମୁଖ୍ୟ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦେବସମୂହ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହି, ମହାଦେବ ହିମାଲୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏଠି ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଦେବମୁଖ୍ୟମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦିବ୍ୟ ଭାଜା ବଜାଉଥିଲେ, ଏବଂ କିଛି ଦେବତା ଶୀଘ୍ର ମହାଦେବଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ଏପରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଣମାନେ ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସମାନ, ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା ମହାଦେବ, ସେଠି ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ପର୍ବତ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଦଢ଼ିଆ ଥିବା, କାମଦେବ ଧ୍ୱଂସକାରୀ ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ମହାଦେବ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଏହି କଥା ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁ। ହିମାବତ୍ ଶୀଖରରେ, ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାରମ୍ବାର ହାସ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଦେବୀକୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଭାଲି ଭୂଷିତ ମୁହଁ ଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି, ମହାଦେବ ଦିବ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶୁଭ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀ ନିଜ ମାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ। ଦେବୀ ସତୀଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ହିମାବତଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମେନା ତାଙ୍କ ନିର୍ମଳ କନ୍ୟାକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ କହିଲେ: “ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତୁମେ ଆଜି ଆସିଛ; ହେ ଶୁଭ ନୟନ ଝିଅ, ତୁମେ କି ଖେଳରେ ଦୁର୍ବଳ? କାରଣ ତୁମେ ତୁମର ପତି ସହିତ ଖେଳ କରୁଛ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖୀ ଓ ଆଶ୍ରୟହୀନ, ସେମାନେ ଏପରି ଖେଳ କରନ୍ତି, ଯେପରି ତୁମ ପତି କରୁଛନ୍ତି, ହେ ଶୁଭେ।” ମାତାଙ୍କ ଏହି କଥାରେ, ଦେବୀ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ନାହିଁ; ତିନି ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ଏହି ପର୍ବତରେ ରହିବି ନାହିଁ; ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଜଗତରେ ଏକ ନୂତନ ନିବାସ କର।" ଏପରି ଦେବୀଙ୍କ କଥାରେ, ମହାଦେବ କହିଲେ: “ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିବାସ ବିଷୟରେ ଯେତେବେଳେ କହିଛି, ତୁମେ କେବେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କରିନାହଁ। ଏବେ ତୁମେ ନିଜେ ଅନ୍ୟ ନିବାସ ଚାହୁଛ; କାହିଁକି ଏହି ଖୋଜ, ହେ ଶୁଭ ହାସ୍ୟବଦନେ, ମୋତେ କୁହ।" ତେବେ ଦେବୀ କହିଲେ: “ମୁଁ ଆଜି ଘରକୁ ଗଲି, ମୋ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଏବଂ ସେଠି ମୋ ମାତା, ଏକାଣି ଥିବାବେଳେ, ଲୋକସାଧାରଣ କଥା କହିଲେ। ସେ ମୋତେ ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ପୂଜା କରି, କହିଲେ: ‘ହେ ଉମା, ତୁମର ପତି ସଦା ଖେଳରେ ଦୁଃଖୀ, ଶୁଭେ।’ ସେ ଖେଳ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଖେଳ ଏପରି ନୁହେଁ; ମହାଦେବ, ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ଗଣମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଉ ନାହିଁ, ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ।” ଏହିପରି ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା ହସି, ଦେବୀଙ୍କୁ ହସାଇବାକୁ ଚାହିଁ କହିଲେ: “ଠିକ୍ କହିଛ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ତୁମେ କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ ହେଲ?