ହେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ସେମାନେ କେମିତି ବିଶେଷ ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ, କେଉଁ ପ୍ରକାର ଛୋଗା ଦୁଧ ଓ ଦୁଧ ଦୋହନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କିଏ ଥିଲେ, ଏହି ସବୁ ବିଷୟରେ ଆମେ କଥା ହେବା ଦରକାର। ଏହା ସହିତ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କିଏ ଭଳି କାରଣରୁ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା ବେନଙ୍କର ହାତ ମହାମୁନିମାନେ କ୍ରୋଧରେ ମଥିଥିଲେ, ସେହି କାରଣ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ଏବେ ମୁଁ ବେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ କୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କଥାହେବି, ଏହା ଶ୍ରବଣ କର; ଏହି କଥା ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର କଥା ମୁଁ କେବଳ ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ କହିଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ, ମନ ଉଦାର, ଶିଷ୍ୟତ୍ୱ ଥିବା, ଅନୁଶାସନ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, କୃତଜ୍ଞ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଭାବ ରହିଥିବା ନୁହଁନ୍ତି। ଏହି କଥା ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ଯଶ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶ୍ରୀ, ଏବଂ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ; ଏହା ଋଷିମାନେ ଶିଖାଇଥିବା ଗୁପ୍ତ ଧନ, ଏହି କଥା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଶୁଣ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି ପୃଥୁଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ପାଠ କରେ, ସେ କେବେ କୃତ କିମ୍ବା ଅକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଶୋକ କରିନଥାଏ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏକ ଧର୍ମରକ୍ଷକ, ଅତ୍ରିଙ୍କ ସମାନ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଙ୍ଗ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ବେନ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ବିଶେଷ ପାରଙ୍ଗତ ନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଇଥିଲା ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ କନ୍ୟା ସୁନୀଥାଠାରୁ। ତାଙ୍କ ମାତାମହଙ୍କ ଦୋଷରୁ, ସେ ସମୟର କନ୍ୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡି ଲୋଭ ଓ କାମନାରେ ଲିନ ହେଇଗଲେ। ସେ ରାଜା ଧର୍ମର ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି, ବେଦ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରି, ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ହେଲେ। ସେଇ ଲୋକର ଶାସନ କାଳରେ, ଲୋକମାନେ ବେଦ ପାଠ କିମ୍ବା ‘ବଷଟ୍’ ଧ୍ୱନି କରୁନଥିଲେ; ଦେବତାମାନେ ସୋମ ପାନ କରିନଥିଲେ, ଯଜ୍ଞରେ ହବି ଆହୁତି ଦିଆଯାଉନଥିଲା। ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ଏକ କ୍ରୂର ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମ ନେଲା: "ଯଜ୍ଞ ହେବ ନାହିଁ, ଆହୁତି ହେବ ନାହିଁ", ଏହିପରି ନାଶ ନିକଟରେ ଆସିଥିଲା। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: "ମୁଁ ହିଁ ପୂଜା, ପୂଜକ ଓ ଯଜ୍ଞ; ଯଜ୍ଞ ମୋ ପାଇଁ, ଆହୁତି ମୋ ପାଇଁ ଦିଅ।" ଏପରେ ସମସ୍ତ ମହାମୁନି, ମାରୀଚିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ: "ଆମେ ବର୍ଷର୍ଜନ୍ୟ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିବା; ବେନ, ଅଧର୍ମ କରନିଅ, ଏହିଟି ଚିରଂଜୀବୀ ଧର୍ମ।" "ତୁମେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରଜାପତି, ଆମେ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ଏହି ଚୁକ୍ତି ଏଠାରେ ହୋଇଥିଲା।" ମହାମୁନିମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ବେନ ଅବିବେକୀ ହୋଇ ହସିଲେ ଏବଂ ଏମିତି କ୍ଷତିକାରକ କଥା କହିଲେ: "ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟା ଆଉ କିଏ? କାହାର କଥା ଶୁଣିବି? ଶିକ୍ଷା, ପ୍ରାକ୍ରମ, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟରେ ମୋ ସମାନ ଭୂମିରେ ଆଉ କିଏ ଅଛି?" "ତୁମେ ମୂଢ଼ ଓ ବିବେକହୀନ, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିନାହ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମୂଳ, ଧର୍ମର ମୂଳ ମଧ୍ୟ।" "ମୁଁ ଚାହିଲେ ପୃଥିବୀକୁ ଜଳରେ ବୁଡ଼େଇପାରିବି, ଆଗୁନିରେ ଜଳାଇପାରିବି, ମାନ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଅବରୋଧ କରିପାରିବି—ଏଠାରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ।" ଏପରେ ରାଜା ବେନ ମୂଢ଼ତା ଓ ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଦୂର କରିପାରା ଯାଇନଥିଲା; ତେଣୁ ମହାମୁନିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବେନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେମାନେ ବେନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ତାଙ୍କ ବାମ ଜଂଘାକୁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ମଥିଲେ। ତାହାଠାରୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ ଏବଂ କଳା ଦେହର ମଣିଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ଅତ୍ରି ମୁନି କହିଲେ, "ବସ।" ସେ ବେନଙ୍କ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ନିଷାଦ ଜାତିର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ହେଲେ ଏବଂ ମାଛ ଧରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଯେଉଁମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିଲେ, ଅଧର୍ମରେ ରତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ବେନଙ୍କ ପାପରେ ଦୂଷିତ ହେଲେ। ତାପରେ ମହାମୁନିମାନେ ପୁନି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବେନଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତକୁ ଅରଣି ପରି ମଥିଲେ। ସେଠାରୁ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ନିଜ ତେଜରେ ଚମକୁଥିବା ପୃଥୁ ଜନ୍ମିଲେ। ସେ ବିଶାଳ ଧ୍ୱନିଯୁକ୍ତ ଅଜଗବ ଧନୁଷ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ବାଣ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କବଚ ଧାରଣ କଲେ। ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ବେନ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ବେନ, ପୁତ୍ ନାମକ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଲେ। ତାପରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ ନେଇ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆସିଲେ। ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ, ଦେବତାମାନେ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜନ୍ତୁମାନେ ଏହି ଅବସରରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ବେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଯଥାବିଧି ଅଭିଷେକ କରି, ପୃଥୁ ବଳଶାଳୀ ରାଜା ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ, ପୃଥୁଙ୍କ ଦୟା ଓ ନ୍ୟାୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ତେଣୁ ସେ 'ରାଜା' ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ପୃଥୁ ସମୁଦ୍ର ପାଶେ ଯିବାବେଳେ, ସମୁଦ୍ର ଜଳ ରୋକିଦେଲା, ପାହାଡ଼ମାନେ ରାସ୍ତା କଲେ, କୌଣସି ଧ୍ୱଜ ଭଙ୍ଗ ହେଲା ନାହିଁ। ପୃଥିବୀ ଚାଷ ଛାଡ଼ି ଫସଲ ଦେଲା, ମନେ କଲେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିଗଲା, ଗାୟମାନେ ଇଚ୍ଛାମତ ଦୁଧ ଦେଲେ, ପ୍ରତି ଗହ୍ୱରରେ ମଧୁ ମିଳିଲା। ଏହି ଶୁଭ କାଳରେ, ପିତୃଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୂତ ଜନ୍ମିଲେ, ସୂତି ବିଧି ଦିନରେ। ସେହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ଏକ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ମାଗଧ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ଦୁଇଏଜଣ ସୃଷ୍ଟି ମହାମୁନିମାନେ ପୃଥୁଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଡାକିଲେ।