ପ୍ରଭୁ ନିଜ କଥାରେ କହିଲେ: “ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ନିର୍ଭୟ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା। ତୁମ ତପୋବନ, ଯାହା ଚିତ୍ରକୂଟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ଆଦର ଉପଭୋଗ କରିବା।” ଏଠାକୁ ଯେଉଁ କିଏ ଉପକାର ଲାଗି ଆସିବେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ବିଦି ଫଳ ପାଇବେ; ଏଠାରେ ଯେଉଁ କିଏ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବିବେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ଏଠାରେ ଯେଉଁ କିଏ ନିୟମ ଓ ଶୃଙ୍ଗାର ନିମିତ୍ତରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବେ, ସେ ଦେବୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା ସହ ଏକତା ହୋଇ ଦେବସେନାପତି ହେବେ। ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାୟକ, ହିମବତ୍ ଦୂହିତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଦେବୀ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଅପାର ଆତ୍ମା ବିଦାୟ ହେବା ପରେ, ଏହି ନିଜ ତପୋବନରେ ଏକ ପ୍ଥର ଉପରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଚନ୍ଦ୍ରହୀନ ରାତି ପରି ନିର୍ବଳ ଓ ବିନା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପାହାଡ଼ ଦୂହିତା ଏକ ଦୁଃଖିତ ଶିଶୁର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ, ତପୋବନ ସମୀପରେ ଏକ ପୋଖରୀ ପାଖରେ। ଏହିଠାରେ, ଦେବତାମଧ୍ୟର ଦେବତା, ନିଜ ଖେଳ ନିମିତ୍ତରେ ଶିଶୁର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶିବ, ପୋଖରୀର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମଗର ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିଲେ। ମାୟାର ଉପଯୋଗ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକାରଣ କରିଥିବା, ସେ ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏକ ଦୁଃଖ ଭରା କଥା କହିଲେ— “ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ! କିଏ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ?” ଶିଶୁ ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ମଗରର ଦ୍ୱାରା ମନ ଅତି କ୍ଷୁଭିତ ହୋଇ। “ହାୟ! କେତେ ଦୁଃଖ! ମୁଁ ଏକ ଶିଶୁ, ମୋର ଆଶା ଓ ଇଚ୍ଛା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମଗରର ଜବାଳରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବି। ମୁଁ ମୋ ଶରୀର ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମୋ ତପସ୍ୟୀ ମା ଓ ବାପାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ହେବ। ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବାର ଖବର ଶୁଣି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି। ମୁଁ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଖୁଛି, ଏଠି ଶିଶୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବି।” ଏହି ଦୁଃଖିତ ଶିଶୁର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ଦେବୀ ଉଠି ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିଶୁ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସେ, ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମୁହଁ ଥିବା ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ, ମଗରର ମୁଁ ମଧ୍ୟରେ ଧରାଯାଇ, କମ୍ପିତ ଓ ଅସହାୟ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୂମ୍ଭୀର, ଦେବୀଙ୍କୁ ଆସିବା ଦେଖି, ଶିଶୁକୁ ଧରି ପୋଖରୀର ମଧ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲା। ଶିଶୁ ଡାକି ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲା, ଦେବୀ ଦୁଃଖରେ ଶିଶୁକୁ ଧରାଯାଇ ଦେଖି ଏହିପରି କହିଲେ— “ହେ କୂମ୍ଭୀର ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ଏକମାତ୍ର ଶିଶୁକୁ ଛାଡ଼! ହେ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଥିବା, ତୁରନ୍ତ ଏହି ଶିଶୁକୁ ମୁକ୍ତ କର!” କୂମ୍ଭୀର କହିଲା—“ହେ ଦେବୀ, ଛଅ ଦିନରେ ପ୍ରଥମେ ଯେଉଁ କିଏ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ସେ ମୋର ଭୋଜ୍ୟ, ଏହା ଦିଗ୍ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ।” “ଏହି ଶିଶୁ, ହେ ଶୁଭ ହିମବତ୍ ଦୂହିତା, ଛଅ ଦିନରେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପାଖକୁ ବ୍ରହ୍ମା ପଠାଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏହାକୁ କେହି ଭାବରେ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବିନାହିଁ।” ଦେବୀ କହିଲେ—“ମୁଁ ହିମାଳୟ ଶିଖରରେ ଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରିଛି, ଏହା ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ଏହି ଶିଶୁକୁ ମୁକ୍ତ କର, ହେ ଗ୍ରହରାଜ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।” କୂମ୍ଭୀର କହିଲା—“ତୁମ ତପସ୍ୟା ବ୍ୟର୍ଥ କରନି, ହେ ଦେବୀ, ହେ ଶୁଭ ମୁଖ ଦୂହିତା; ମୋ କଥା ଅନୁସରଣ କର, ଏହା କରି ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବା। ଶୀଘ୍ର କହ, କୂମ୍ଭୀର ମଧ୍ୟରେ କଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ; ଏହା ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହା କର, କାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ପ୍ରିୟ।” ଦେବୀ କହିଲେ—“ମୁଁ ଯେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଛି, ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ତୁମକୁ ଦେଉଛି; ଏହା ପରେ ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ପାଇବି।” “ମୁଁ ଜନ୍ମଠୁ ଯେଉଁ ଉପକାର କରିଛି, ହେ ବଡ଼ ଗ୍ରହ, ସମସ୍ତ ତୁମକୁ ଦେଉଛି; ଏହି ଶିଶୁକୁ ମୁକ୍ତ କର।” ଗ୍ରହ ତପସ୍ୟାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ରବି ପରି ଚମକିଲେ; ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୃଦୟରେ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କାର୍ଯ୍ୟ କେତେ ଦୃଢ଼! ତପସ୍ୟା ଲାଗିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ, ତାହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମେ ନିଜେ ତୁମ ତପସ୍ୟା ଓ ଏହି ଶିଶୁକୁ ନିଅ; ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରତି ତୁମ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତୁମକୁ ଏକ ବର ଦେଉଛି।” ଦେବୀ କହିଲେ—“ମୋ ଶରୀର ଦେଇ ବି, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁ ସାର୍ବୋଚ୍ଚ ଦୟାରେ ରକ୍ଷା କରିବି; ମୁଁ ମୋ ତପସ୍ୟା ପୁନର୍ବାର ପାଇବି, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଫେରିବା ନୁହେଁ। ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ, ଶିଶୁର ମୋକ୍ଷ ହୋଇଛି; ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇବା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ। ଦିଆଯାଇଥିବା ଜିନିଷ ଫେରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” “ମୁଁ ଦେଇଛି, ଫେରିବି ନାହିଁ; ଏହା ତୁମରେ ବସି ରହୁ, ଏହି ଶିଶୁକୁ ମୁକ୍ତ କର।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, କୂମ୍ଭୀର ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଶିଶୁକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଶିଶୁ, ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୋଖରୀ କୂଳରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଦ୍ରୁତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଜଣେ ସ୍୵ପ୍ନରେ ଧନ ଲାଗିଥିବା ପରି। ଦେବୀ, ତପସ୍ୟା ହରାଇବା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ହିମବତ୍ ରାଜାଙ୍କ ଦୂହିତା, ପୁନଃ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶିବ ନିଜେ ଜାଣି, ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତପସ୍ୟା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ଏହି ତପସ୍ୟା, ମୋତେ ତୁମେ ଦେଇଛ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ହଜାର ଗୁଣା ଅକ୍ଷୟ ହେବ।” ଏପରି ଅକ୍ଷୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟାର ବର ପାଇ, ଦେବୀ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବର ପାଇବାକୁ ପ୍ରତିକ୍ଷା କରି ରହିଲେ। ଏହି ଶିଶୁ ରୂପରେ ଶିବଙ୍କ କଳା ଦିଗ୍ଗଜ କଥାକୁ ଯେଉଁ କିଏ ପଠିବେ, ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କଲେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, କୁମାର ପରି ଗଣେଶ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ପାଇବେ। ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ର ବିସ୍ତୃତ ଶ୍ରେଣୀ, ଶତାଧିକ ରାଜମହଲରେ ଭରି, ଏହିପରି ଦିନେ, ପାହାଡ଼ ଦୂହିତାଙ୍କର ସ୍୵ୟଂବର ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଲା।