ଏହି କଥା ହେଉଛି ତିନି ଜଣୀ କୁମାରୀଙ୍କର, ଯାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଭୂମି ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଛି । ଏହି ତିନି ଜଣୀ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ଗଢ଼ିଥିଲେ, ତିନିଏ ଯୋଗରେ ନିପୁଣ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ୍ୟ, ସଦା ଯୌବନରେ ଅବିନଶୀ । ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ମାତୃ, ଏବଂ ସଦାବ୍ରତା, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉମା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଗବଳ ସହିତ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ । ଦତ୍ତକ, ଯାହାକୁ ଉଶନା କୁହାଯାଏ, ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅ । ଏକପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବଳ । ତୃତୀୟ କୁମାରୀ ଏକପାଟଳାଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଆଲର୍କଙ୍କ ଜୟଗୀଷବ୍ୟ । ଏହି ଏକପାଟଳାଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ—ଶଂଖ ଓ ଲିଖିତ । ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉମା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ଏ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି । ଉମାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଦହିଯାଉଥିଲା । ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି—“ହେ ଦେବୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ତୁମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ କ୍ଷୁଭିତ କରୁଛ ? ଏ ସବୁ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ଏପରି ଭାବରେ ଏହାକୁ ନାଶ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । କାରଣ, ତୁମ ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ୱିତା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଛ । ଏବେ କଣ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ମାତା, କହ ।” ଉମା କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୋ ତପସ୍ୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣିଛ; ତଥାପି କାହିଁକି ପୁନି ପଚାରୁଛ ?” ତେବେ ମୁଁ କହିଲି, “ହେ ଶୁଭେ, ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ, ସେ ନିଜେ ଏଠାରେ ଆସି ତୁମକୁ ଚୟନ କରିବେ । ଶର୍ବ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛୁ । ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ଅପୂର୍ବ ଦେହଧାରୀ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ତୁମ ପାଖରେ ନିଜେ ଆସିବେ । ମହେଶ୍ୱର, ପର୍ବତର ନିବାସୀ, ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳଙ୍କ ନାଥ, ଅମେଘ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ୱଳ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆସିବେ ।” ତେବେ ଦେବତାମାନେ ଉମାଙ୍କୁ କହି, “ଶୀଘ୍ର ଧୂର୍ଜଟି, ନୀଳ ଓ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗରେ, ଆସିବେ । ସେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ତୁମ ପତି ହେବେ; ତୁମେ ଏବେ ତପସ୍ୟା ବନ୍ଦ କର ।” ଏହିପରି କହି ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ପରିକ୍ରମା କରି ପର୍ବତକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ । ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଉମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ । ଆଶୋକ ଗଛ ତଳେ ଦୱାରରେ ଉମା ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶକ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ହର ଆସିଲେ । ସେ ଏକ ବିକୃତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ—ଅତି ଛୋଟ ଦେହ, ଛୋଟ ହାତ, ଭଙ୍ଗା ନାକ, କୁଞ୍ଚିତ ପିଠ, ଚାମ୍ପା ଚୁଲ । ବିକୃତ ମୁହଁରେ କହିଲେ, “ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବରଣ କରୁଛି ।” କିନ୍ତୁ ଉମା ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୁଝିଗଲେ ଏହିଁ ଶଙ୍କର । ତିନିଏ ଶୁଭ ହୃଦୟରେ, କରୁଣା ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ମଧୁପାର୍କ ଦେଇ ଅତିଥି ସ୍ବୀକାର କଲେ । ତିନିଏ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ, କାରଣ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରିୟ । ଉମା କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ; ମୋ ବାପା ଘରର ମୁଖ୍ୟ, ସେଇ ଦେଇପାରିବେ । ମୁଁ ଏଉଁ ଅପରିପକ୍କ କୁମାରୀ । ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ବରଣ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ମୋ ବାପା, ଅଚ୍ୟୁତ ପର୍ବତରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପଚାରନ୍ତୁ । ସେ ଦେଇଲେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମନ୍ୟ କରିବି ।” ତା'ପରେ ସେଇ ଦେବତା ତାଙ୍କ ବିକୃତ ରୂପରେ ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ, “ପର୍ବତରାଜ, ମୋତେ ତୁମ ଝିଅ ଦିଅ ।” ପର୍ବତରାଜ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅଚ୍ୟୁତ ରୁଦ୍ର ବୋଲି ବୁଝି, ଶାପ ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରେନି । କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି, ତାହା ଶୁଣ । ମୋ ଝିଅ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂବର ହେବ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ । ଯାହାକୁ ସେ ନିଜେ ଚୟନ କରିବ, ସେଇ ତାଙ୍କର ସ୍୵ାମୀ ହେବେ ।” ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ବୃଷଧ୍ୱଜ ମହାଦେବ ଉମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦେବୀ, ତୁମ ବାପା ସ୍ୱୟଂବର ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଠି ଯାହାକୁ ଚୟନ କରିବା, ସେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ । ଏବେ ମୁଁ ଚାଲିଯିବି । ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏପରି ରୂପବାନକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟକୁ କିପରି ଚୟନ କରିପାରିବ ?” ଉମା ଏହି କଥା ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟସ୍ଥ ଭାବକୁ ବିଚାର କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମ ମନ ଚଞ୍ଚଳ ହେଉ ନାହିଁ । ମୁଁ ତୁମକୁ ଚୟନ କରିବି, ଏହାର କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ । କିମ୍ବା ଯଦି ତୁମେ ମୋପରେ ସନ୍ଦେହ କର, ଏଠିଏ ଏଠି ମୁଁ ମନରେ ତୁମକୁ ଚୟନ କରିଛି ।” ସେ ଏକ ମାଳା ହାତରେ ଧରି, ସେଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ପିଣ୍ଡି ଦେଲେ ଓ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଚୟନ କରିଛି ।” ତା'ପରେ ଦେବତା, ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୟିତ ହୋଇ, ଆଶୋକ ଗଛକୁ କହିଲେ, “ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ଶୁଭ ମାଳାରେ ମୋତେ ଚୟନ କରିଛ; ତୁମେ ଅଜର, ଅମର ହେବ । ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବ, ଚାହିଁଲେ ଫୁଲ ଫଳ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ, ଅମୃତ ସ୍ୱାଦ ଥିବ, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ରହିବ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ପ୍ରିୟ ହେବ ।” ଏହିପରି ଉମାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା, ଭକ୍ତି, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦର ଦିବ୍ୟ କଥା ।