ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପିତୃଗଣମାନେ ଏକ ଗଡ଼ ଉପରେ ଅଟକି ରହିଛନ୍ତି । ସେମାନେ କହିଲେ, “ଏହା ଏକ ନରକ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ! ଏହି ଗଡ଼ର ଆକାରରେ ଅଛି । ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ରେଡ଼ର ଦଣ୍ଡ, ତୁମେ ଉପରେ ଆମେ ଝୁଲି ରହୁଛୁ ।” ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବିତ ଅଛ, ଆମେ ଏଠି ଅଟକି ରହିବା । ତୁମେ ମରିଗଲେ, ଆମେ ନରକକୁ ଯିବା, ଆମ ମନ ପାପରେ ଦୂଷିତ ହେବା ।” ପିତୃଗଣମାନେ ଆଶା କରିଥିଲେ, “ଯଦି ତୁମେ ବିବାହ କରି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିପାରିବା, ତେଣୁ ଆମେ ଏହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ।” ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଲେ, “ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳରେ ଏହି ଉଦ୍ଧାର ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ତୁମେ ଏହା କର, ଆମେ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ ଏବଂ ବୃଷଧ୍ୱଜ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ପିତୃଗଣମାନେ ଉପରେ ଉଦ୍ଧାର କଲେ । ସେ ଗଣମାନଙ୍କର ନେତା ହେଲେ । ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସୁବେଶ ନାମର ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇ ଗଣମାନଙ୍କର ନେତା ହେଲେ । ଏହି ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଋଷି କହିଲେ, “ଏହିପରି ତପସ୍ୟା କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କର, ହେ ପର୍ବତରାଜ, ତୁମ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ହିମବନ୍ତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତପସ୍ୟା କରିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ (ବ୍ରହ୍ମା) ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି । ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେବାକୁ ଆସିଲି ଏବଂ କହିଲି, “ମୁଁ ବର ଦେଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ । କ’ଣ ଚାହୁଁଛ ? ତୁମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ।” ହିମବନ୍ତ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣମୟ ପୁତ୍ର ଚାହୁଁଛି । ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସ୍ନ୍ନ, ଏହି ବର ଦିଅନ୍ତୁ ।” ମୁଁ ତାଙ୍କର ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ଦେଲି । ମୁଁ କହିଲି, “ତୁମେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ କନ୍ୟା ପାଇବା, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଖ୍ୟାତି ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ । ସେ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଶୁଭ କର୍ମରେ ପରିଶୁଧ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବେ । ସେ ତୁମର ଜେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ହେବେ, ତାଙ୍କ ପରେ ଅନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ଆସିବେ ।” ଏହିପରି ହିମବନ୍ତ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ମେନା ଅପର୍ଣା, ଏକପର୍ଣା, ଏବଂ ଏକପାଟଲା ନାମର କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ନ୍ୟଗ୍ରୋଧା, ଏକପର୍ଣା, ପାଟଲା, ଏବଂ ଏକପାଟଲା, ଏକପର୍ଣା ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରି ଅନିକେତା ତପସ୍ୟା କଲେ । ଏକପର୍ଣା ଏକପତ୍ର ଖାଇ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଯାହା ଦେବ ଦାନବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ । ଏକପାଟଲା ଏକ ପାଟଲା ପତ୍ର ଖାଇ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ । ସମସ୍ତେ ଏହିପରି ତପସ୍ୟା କଲେ । ଅପର୍ଣା କିନ୍ତୁ କିଛି ଖାଇଲେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କର ମା ଦୟାରେ ବିନୟ କରି କହିଲେ, “ଖାଅ, ମୁଁ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଉଛି ।” ମାଁଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଦେବୀ ଅପର୍ଣା ତପସ୍ୟାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହୋଇ ଏହି ନାମରେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଲାଗିଲେ । ଏହି ତିନି କନ୍ୟାର କଥା ଏଭଳି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଯେଉଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମି ଚଳନ-ଅଚଳନ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରିଛି, ସେଉଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିବ । ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଗଢ଼ି ଯୋଗାଭ୍ୟାସ କଲେ । ସମସ୍ତେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଯୁବତା ଅବସ୍ଥାରେ ଅବିନଶ୍ୱ ରହିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଜଗତର ମା, ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ତିନି ମଧ୍ୟରେ ଉମା ସେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ଦତ୍ତକ ଯାଁଠି ଉଶନା ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଲେ । ଏକପର୍ଣା ଦେବଳାକୁ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ତୃତୀୟ କନ୍ୟା ଏକପାଟଲା ଜଇଗୀଷବ୍ୟ ନାମର ଏକ ପୁତ୍ର ଦେଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲେ — ଶଙ୍ଖ ଓ ଲିଖିତ, ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ନୁହେଁ । ଉମା, ଯାଁଠି ମୁଁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ । ଉମାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ତିନି ଲୋକ ଦଗ୍ଧ ହେବାକୁ ଲାଗିଥିଲା । ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, “ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛ । ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ । ଏହିପରି ଉପାୟରେ ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବେ ନାହିଁ ।” ମୁଁ ଆଉ କହିଲି, “ତୁମେ ତୁମ ତେଜସ୍ୱୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିଛ । ଏବେ ମୋତେ କହ, ହେ ଜଗତ ମା, ତୁମେ ଏବେ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ ?” ଉମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ପ୍ରପିତାମହ, ମୋ ତପସ୍ୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆପଣ ଜାଣିଛନ୍ତି । ତେଣୁ ଆପଣ କାହିଁକି ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି ?” ମୁଁ ଉତ୍ତର ଦେଲି, “ହେ ଶୁଭେ, ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ, ସେ ନିଜେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ ଏବଂ ତୁମକୁ ଚୟନ କରିବେ ।” ମୁଁ ଆଉ କହିଲି, “ଶର୍ୱ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଲୋକେଶ୍ଵର; ଆମେ ସଦା ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ରହୁଛୁ, ଆମେ ତାଙ୍କର ଦାସ ।” “ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସ୍ୱୟଂଭୁ, ନିଜେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ହେ ଦେବୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକୃତି, ଅନନ୍ୟ ରୂପରେ ।” “ମହେଶ୍ଵର, ପର୍ବତର ନିବାସୀ, ଚଳନ-ଅଚଳନର ନାଥ, ପ୍ରଥମ, ଅପରିମାପ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି ।” ତାପରେ ଦେବମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ କହି ଚାଲିଗଲେ, “ହେ ଶୁଭେ, ଶୀଘ୍ର ଧୂର୍ଜଟି, ନୀଳ ଓ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗରେ ଆସିବେ ।” “ସେ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ନାଥ, ତୁମର ସ୍୵ାମୀ ହେବେ; ତପସ୍ୟା ଚାଲାଅ ନାହିଁ ।” ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ହିମବନ୍ତର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ବିଦାୟ ନେଲେ । ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଷ୍ଟୋତ୍ର ପାଠ ଅଟକାଇ ନିଜ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ । ଦ୍ୱାରପାଖରେ ଦେବୀ ଏକ ଅଶୋକ ଗଛ ନିକଟେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ଏଥିରେ ଦେବମାନେ ର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ହର, ଚନ୍ଦ୍ର ଖଣ୍ଡ ଭାବେ ଶୋଭିତ, ଆସିଲେ । ସେ ଏକ ବିକୃତ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ — ଛୋଟ ଦେହ, ଛୋଟ ହାତ, ଭଙ୍ଗା ନାକ, କୁବଜ, ଚିରା ଚୁଲ ଅନ୍ତରେ ।