ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆଧାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାବଳେ ଧାରଣ କରେ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାବଳେ ନୁହେଁ। ପୃଥିବୀ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧାରଣ ହେଉଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ନିତ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଅବିକଳ ରହନ୍ତି। ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠି ସଦା ବସି ରହେ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ନୁହେଁ। ଏହିପରେ, ଅପାର ତେଜ଼ସ୍ୱୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଡାକରେ ଦକ୍ଷ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ମଣିଷ ଭାବେ ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଗୃହସ୍ଥମୁଖ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ଞପତି ଦକ୍ଷ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଏଠି ଏକ ମହା ଯଜ୍ଞ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଧିରେ ପୂଜା କଲେ। ହେ ଦେବୀ, ଏହିପରେ ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ ମେନା ନାମକ ନାରୀ ପାହାଡ଼ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ଉମାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେଇ ଦେବୀ ପୂର୍ବେ ସତୀ ଥିଲେ, ପରେ ଉମା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ ଭବଙ୍କ ଭକ୍ତିନିଷ୍ଠା ସହଚରୀ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭବ କେବେ ବି ତ୍ୟାଗିତ ହୁଏନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ରହିଥାଏ, ଏହି ପୃଥିବୀର ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବୀ ମାରୀଚିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଅଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯେପରି ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହ, ଶଚୀ ମଘବାନଙ୍କ ସହ, କୀର୍ତ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ, ଉଷା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ, ଓ ଅରୁଣ୍ଡତୀ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ କେବେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ଚକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ପ୍ରଚୀନବର୍ହିଙ୍କ ନାତି ଓ ପ୍ରଚେତସମାନେ ଦଶଜଣ ଓ ମାରୀଷାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ଆମେ ଶୁଣିଛୁଁ ଯେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ଭୃଗୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଦେବତା ବାରୁଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଓ ତ୍ରୟମ୍ବକ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଉଭୟଙ୍କ ପুনଃଜନ୍ମରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଘଟିଲା। ଏହିପରି ଦେଖି, ଏଠିରେ କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ନେଇ ଅନୁତାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଜନ୍ମ ହେଉ, ତଥାପି ଏହା ଆତ୍ମାର କୌଣସି ଉପକାର କରେନାହିଁ। ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବେ ଅନୁତାପ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଏଠି, ଦେବୀ ସତୀ କିପରି ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ପୂର୍ବେ କ୍ରୋଧରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ପରେ ପାହାଡ଼ରାଜାଙ୍କ ଘରେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନେଲେ? ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଦେହ କିପରି ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ରହିଲା? ତାଙ୍କ ଭବଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୋଗ ଓ ସମ୍ବାଦ କିପରି ହେଲା? ସେଇ ମହାଜନ୍ମରେ ସ୍ୱୟଂବର କିପରି ହେଲା ଓ ବିବାହ କିପରି ଘଟିଲା? ଏହି ସମସ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏହି ପୂଣ୍ୟମୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବାକୁ ଦୟାକରି ଦିଅ। ଏବେ ଶୁଣ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଉମା ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ କଥା, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରେ। ଏକଥା ହେଉଛି, ପର୍ବତରାଜ ହିମବାନ, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏକ ଉତ୍ତମ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦ୍ୱିପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଘରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—କେଉଁଠି ଏହି ଲୋକମାନେ ଅବିନାଶୀ ହୁଅନ୍ତି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କୀର୍ତି କିପରି ଲଭ୍ୟ, ଓ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କିପରି ପୂଜ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି? ଏହା କୁହ। ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଏହି ସଂସ୍ଥାନ ଔଲାଦ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ। ମୋର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ କୀର୍ତି ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି। ତୁମେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କାହିଁକି କରୁଛ? ମୁଁ ଯାହା ଦେଖିଛି ତାହା କହିବି, ହେ ପ୍ରାଚୀନ ପର୍ବତ। ମୁଁ ବାରାଣସୀକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଆକାଶରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମହଲ ଦେଖିଲି, ଯାହାର ମହିମା ଅତି ଅପୂର୍ବ। ତାହା ତଳେ ଏକ ଗହ୍ବରରୁ ଦୁଃଖ ଭରା ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲି। ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲି ଓ ଲୁଚି ରହିଲି। ଏହିପରେ, ଏକ ଶୁଦ୍ଧ, ନିୟମିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ଓ ଉଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଏକ ବାଘ ତାଙ୍କୁ ଧମକ ଦେଲା ବୋଲି ସେ ଗହ୍ବର ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଏକ କଣ୍ତା ରେଖାର ଉପରେ ଉଲ୍ଟା ଲଟକିଥିବା କ୍ଷୀଣ ମୁନିମାନେ ଦେଖିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଚାରିଲେ—“ତୁମେ କିଏ? କଣ ଦୁଃଖରେ ଏଭଳି ଲଟକିଛ? କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିବ?” ସେମାନେ କହିଲେ—“ଆମେ ତୁମ ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ, ଯିଏ ସଜନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛୁ। ଏହି ଗହ୍ବର ଏକ ନରକ, ତୁମେ ଏହି କଣ୍ତା ରେଖା ଅଟକା; ତୁମେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିବ, ଆମେ ଏଠି ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଆମେ ଅଧୋଗତି ହେବୁ। ଯଦି ତୁମେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ପୁତ୍ର ପ୍ରସବ କର, ତେବେ ଆମେ ଏହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବୁ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ତୀର୍ଥ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଏହିକଥା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଆମକୁ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ କର।” ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି, ବୃଷଧ୍ୱଜଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ପିତୃମାନେ ଗହ୍ବରରୁ ଉଠାଇଲେ ଓ ଗଣପତି ହେଲେ। ସେ ନିଜେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସୁବେଶ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଣପତି ହେଲେ। ତେଣୁ, ହେ ପର୍ବତରାଜ, ତୁମ କନ୍ୟା ଉମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପ୍ରସବ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କର। ଏଭଳି ମୁନିଙ୍କ କଥାରେ, ପର୍ବତରାଜ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି। ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ କହିଲି—“ମୁଁ ଦାତା, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମୋତେ କୁହ, ହେ ପର୍ବତରାଜ, ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି।” ହିମବାନ କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ପୁତ୍ର ଚାହେଁ। ଯଦି ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଏହି ବର ଦିଅ, ହେ ନାଥ।