ସତୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଝିଅମାନେ ସହିତ ଡକ୍ଷ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିନଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନିତ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଝିଅମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ ଶାପମୁକ୍ତ ଓ ଶୁଭ ପାଇଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ, ଏହି ମହାମୁନିମାନେ ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ଯଜ୍ଞରେ ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେବେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଅନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ହେବାବେଳେ, ଡକ୍ଷ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ଡାକି ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଶାପ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସଙ୍କ ନାତି ଓ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ମାନବ ରାଜା ହେବେ। ଏହି ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ, ତୁମେ ମାରିଷା, ଜଣେ ବୃକ୍ଷକନ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଡକ୍ଷ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେବ। ଏଠି ମଧ୍ୟ, ମୂଢ଼ମତି ଡକ୍ଷ, ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି ବାଧା ଦେବି। ଏପରେ ଡକ୍ଷ ପୁଣି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ଦୟାହୀନ ହୋଇ ତୁମେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଛ; ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ ଦେବେ ନାହିଁ। ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ ଦେଇ, ପରେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ; ତୁମେ ଏହି ଲୋକରେ ବସିବା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଛାଡି ଦେବା, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ପୂଜା ମିଳିବ ନାହିଁ। ଦେବମାନେ ଚାରିପ୍ରକାର ଭାଗ ନେଇ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଖାଏ ନାହିଁ, ଆଲଗା ଭାବେ ଉପଭୋଗ କରିବି। ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟରୁ ପୃଥିବୀ ଆଧାର ଭାବେ ପରିଚିତ, ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିଛି, ତୁମର ଆଜ୍ଞାରେ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ନିତ୍ୟ ଲୋକ ଅବିଚଳିତ ରହିଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ସଦା ବସି ଅଛି, ତୁମର ଆଜ୍ଞାରେ ନୁହେଁ।” ଏପରେ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଡାକରେ ଡକ୍ଷ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଡକ୍ଷ, ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମର ନାୟକ ଓ ଯଜ୍ଞର ଅଧିପତି, ଦେବମାନେ ସହ ଏଠି ମହାୟଜ୍ଞ କରି ସମସ୍ତ ବିଧିରେ ପୂଜା କଲେ। ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ହିମାବନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ମେନା ଚାଲିଆସି ଗିରିରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ଉମାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ଦେବୀ ପୂର୍ବରୁ ସତୀ ଥିଲେ, ପରେ ଉମା ହେଲେ; ସେ ଭବଙ୍କ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ସାଥୀ, ତାଙ୍କୁ ସେ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏଠି ଦେବୀ ମରୀଚିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଅଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ। ଯେପରି ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହ, ଶଚୀ ମଘବାନଙ୍କ ସହ, କୀର୍ତ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ, ଉଷା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ, ଅରୁଣ୍ଡତୀ ଵସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଡକ୍ଷ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସଙ୍କ ନାତି ଓ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ, ଦଶ ପ୍ରଚେତସ ଓ ମାରିଷାଠାରୁ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ଏହି ଡକ୍ଷ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏବଂ ବୃଗୁ ଆଦି ମହାମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତାୟୁଗରେ, ମହାମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଦେବତା ବରୁଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ପ୍ରଜାପତି ଡକ୍ଷ ଓ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଦୁଇଁଜଣ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେବା ସମୟରେ ଅନୁତାପ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ, ଏଠାରେ କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ନେଇ ଅନୁତାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଜନ୍ମ ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଉପକୃତି ଦେଇନଥାଏ; ଏହିପରି ଅନୁତାପ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଠି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା: "କିପରି ଡକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ସତୀ ପୂର୍ବରୁ କ୍ରୋଧରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଓ ପରେ ପାହାଡ଼ରାଜଙ୍କ ଘରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଦେହ କିପରି ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା? କିପରି ଭବଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ସଂଯୋଗ ଓ ସଂଲାପ ହେଲା? ସେ ମହାଜନ୍ମରେ କିପରି ସ୍ୱୟଂବର ଓ ବିବାହ ଘଟିଲା?" ଏହି ସମସ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏବେ ଶୁଣ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଉମା ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କର ଏହି କଥା, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏକଥା ଏପରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ: ଏକଥର, ପାହାଡ଼ରାଜ ହିମାବନ୍ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିପଦ କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଥିବାବେଳେ, ଏକ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ: “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିପରି ଏହି ଜଗତ୍ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ? କିପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୀର୍ତି ଓ ପୂଜ୍ୟତା ମିଳେ? ମୋତେ ଏହି କଥା କହ।" କଶ୍ୟପ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଫଳ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ—ମୋ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି। ତୁମେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କାହିଁକି କରୁଛ? ମୁଁ ଯାହା ଦେଖିଛି, ତୁମକୁ କହିବି। ମୁଁ ବାରାଣସୀକୁ ଯାଉଥିଲି, ନଭରେ ଦେଖିଲି ଏକ ଦିବ୍ୟ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହଲ, ଏହା ମହାବିଭୂତିରେ ଭରିଥିଲା। ଏହା ତଳେ, ଏକ ଗହ୍ବରରେ ମୁଁ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲି। ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବୁଝିଲି ଓ ସେଠି ଲୁଚି ରହିଲି। ତାପରେ, ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଠି ଆସିଲେ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଗଲେ, ଏବଂ ଏକ ବାଘ ତାଙ୍କୁ ଧମକ ଦେଉଥିବା ସମୟରେ ସେ ଗହ୍ବରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗହ୍ବର ମଧ୍ୟରେ, ଏକ କଣ୍ଟାର ଖୁଟିରେ ତଳ ମୁଣ୍ଡ କରି ଲଟକୁଥିବା କିଛି ଋଷି ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ବିପଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ, ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁଛ? କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିବ? ଆମେ ତୁମର ପିତା, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକର୍ମ କରିଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛୁ।