ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କଥା ଚାଲିଥିଲା । ସେ କହିଲେ, "ମୋର ଏହି ସମସ୍ତ ଜମାତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଟିନ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ମହାଯୋଗୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏପରି, କିନ୍ତୁ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଛାଡ଼ି ।" "ବସିଷ୍ଠ, ଅତ୍ରି, ପୁଳସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଳହ, କ୍ରତୁ, ଭୃଗୁ ଏବଂ ମାରୀଚି—ଏହିମାନେ ମୋର ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜମାତା," ଦକ୍ଷ କହିଲେ । "ଶର୍ବ (ଶିବ) ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ପର୍ଧା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ, ସତି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ—ଭବ (ଶିବ) ମୋ ପ୍ରତି ବିରୋଧୀ ।" ଏପରି କହି ଦକ୍ଷ ମନରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ମହାମୁନିମାନେ ଯେପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରତି ଶାପ ଦେଇ କଥା କହିଲେ । ତାପରେ, ଦେବୀ ସତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପିତା, ଆପଣ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରିଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ମୁଁ କଥା, ଚିନ୍ତା, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୋଷହୀନ; ଏହି କାରଣରୁ, ଏବେ ମୁଁ ଏ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି ।" ଏଭଳି କହି, ଅପମାନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିପାରିଲେନି, ସତି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଛି, ସେଇ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଏବେ ନୂତନ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେହରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ନିୟମିତ ପତ୍ନୀ ହେବି ।" ସେଠାରେ ବସି, କ୍ରୋଧରେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଅଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ । ପରେ, ସ୍ୱୟଂକୁ ବୟୁରେ ଉତ୍ଥାପିତ କରି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା । ସତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଆଲୋଚନା ଶୁଣି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭାବ (ଶିବ) ସତ୍ୟ ଅନୁଭବ କରି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ । "ସତି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ ଓ ଅନିମନ୍ତ୍ରିତ ଆସିଥିଲେ, ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ, ତେଣୁ ତୁମ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପତିମାନେ ଶୁଭ ହେଲେ ।" "ଏହିପାଇଁ, ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ, ଏହି ମହାମୁନିମାନେ ତୁମ ଦ୍ୱିତୀୟ ଯଜ୍ଞରେ ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି ଜନ୍ମ ନେବେ । ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ ହେବାବେଳେ, ଦକ୍ଷ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେକୁ ଡାକି ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଶାପ ଦେଲେ ।" "ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ ନାତି ଏବଂ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ମାନବ ରାଜା ହେବେ । ତୁମେ ମାରିଷା—ବୃକ୍ଷମୁଳ ଝିଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ଏହି ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ ।" "ଏଠି ମଧ୍ୟ, ମୂଢ଼ ଦକ୍ଷ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ପୁନିପୁନି ବାଧା ଦେବି ।" ଏପରି କହି, ଦକ୍ଷ ପୁନି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ । "ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ କ୍ରୂରତାରେ ଋଷିମାନେକୁ କଠୋର କଥା କହିଛ; ଏହି କାରଣରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମକୁ ଅଘ୍ରୟ ଦେବେ ନାହିଁ ।" "ଏହିପରେ ତୁମକୁ ଅଘ୍ରୟ ଦେଇ ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ; ତୁମେ ସଂସାରରେ ରହିବେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି, ଯାଏଁ ଯୁଗ ଶେଷ ହେଉନାହିଁ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ପୂଜା ମିଳିବ ନାହିଁ ।" "ଦେବମାନେ ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ ହୋଇ ଏକାସାଥି ଭୋଜନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୋଜନ କରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ଅଲଗା ଭାଗ ନେଉଛି ।" "ସମସ୍ତ ଲୋକର ମୂଳ ଭୂମି; ଏହି ଭୂମିକୁ ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଧାରଣ କରୁଛି, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ନୁହେଁ । ଯେଉଁଠି ଏହା ଧାରଣ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ନିତ୍ୟ ଲୋକ ଅବସ୍ଥିତ; ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ସଦା ଏଠି ରହେ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ନୁହେଁ ।" ତାପରେ, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଡାକରେ, ଦକ୍ଷ ସ୍ୱୟଂଭୂବ ଦେହ ଛାଡ଼ି ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଦକ୍ଷ, ଗୃହସ୍ଥ ଏବଂ ଯଜ୍ଞପତି ଭାବେ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ । ଏବେ, ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ମେନା ପାହାଡ଼ରାଜଙ୍କ ଝିଅ ଉମାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ସେ ଦେବୀ ପୂର୍ବରୁ ସତି ଥିଲେ, ପରେ ଉମା ହେଲେ; ସେ ଭବଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟା, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭବ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବୀ ମାରୀଚିଙ୍କ ପଛରେ ଯାଆନ୍ତି, ଯେପରି ଅଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କ ପଛରେ । ଯେପରି ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ, ଶଚୀ ମଘବାନଙ୍କ ସହିତ, କୀର୍ତ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ, ଉଷା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ, ଅରୁଣ୍ଧତୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେହିପରି ଏହି ଦେବୀମାନେ କେବେ ତାଙ୍କର ପତିମାନେକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏଭଳି ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଦକ୍ଷ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ ନାତି, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ, ଦଶ ପ୍ରଚେତସ ଓ ମାରିଷାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିଲେ । ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଜନ୍ମ ନେଲେ । ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ମହାମନୁ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବେଳେ, ଦେବତା ଭାରୁଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ଏପରି ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାନି ତ୍ରୟମ୍ବକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲା । ଏହିପାଇଁ, କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ନେଇ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଜନ୍ମ ଯଦି ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ହେଉ, ପ୍ରାଣୀକୁ ଉପକାର କରେ ନାହିଁ; ଏହିପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟ ଏପରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । "କିପରି ସତି, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ, ପୂର୍ବେ କ୍ରୋଧରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ପରେ ପାହାଡ଼ରାଜଙ୍କ ଘରେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଦେହ କିପରି ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା? ତାଙ୍କର ଭବଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ ଓ ସଂବାଦ କିପରି ହେଲା? ସେ ମହାଜନ୍ମରେ ସ୍ୱୟଂବର କିପରି ହେଲା, ବିବାହ କିପରି ହେଲା?" "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏ ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ, ଆମେ ଏହି ଶୁଭ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।" "ଶୁଣ, ଋଷିମାନେ, ଏହା ଉମା ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ କଥା, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ।