ମୁଁ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଆଠଶେ ନାମ କଥା ଏଠାରେ କହିଲି, ଓ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁମାନେ ପଠନ୍ତି, ସେମାନେ ବହୁତ ଲାଭ ପାଆନ୍ତି। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳାର୍ଥେ, ଦେବତା, ପିତୃ, ଯକ୍ଷମାନେ ଯିଏଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି, ଅସୁର, ରାତିର ଚରଣକାରୀ ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯିଏଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେହି ସୁନ୍ଦର ସୁର୍ଯ୍ୟ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ତାଙ୍କର ତେଜ ସୁନା ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ୱଳ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଅ, ଜୀବନ ସଙ୍ଗିନୀ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ରତ୍ନପାଦାର୍ଥ ଲାଭ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଲାଭ କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ରକୁ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହ ପଠିଲେ, ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନି ସମୁଦ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ମନର ଇଚ୍ଛା ଫଳିତ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତି ଥିବା ଦେବତା, ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଉମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ରୁଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ମୁକୁଟ ଧାରୀ, ସେ ମହାଦେବଙ୍କ କଥା ଏଠାରେ କୁହାଯାଉଛି। ସେ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ପୃଥିବୀରେ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଧନଧାନ୍ୟରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ରତ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ଥିବା ଯଜ୍ଞକୁ ସେ ପ୍ରଥମେ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାନ୍ତି ନାପାଇ, କୈଳାସକୁ ଶରଣ ନେଲେ। ସେଠାରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ପିନାକଧାରୀ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଡକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ନାଶକ ଦୟାଳୁ ଦାତା ରହନ୍ତି। ମହାଦେବ, ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ସେଠି ଏକ ଆଦି ଆମ୍ବ ଗଛ ତଳେ, ସମୟର ଗଣନାରୁ ପାରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଥିବା ଭବ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିବା ଡକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ କାହିଁକି ଧ୍ୱଂସ କଲେ? ଏହି କାରଣ କିଛି ସାଧାରଣ ନୁହେଁ ବୋଲି ଆମେ ଭାବୁନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ। ଡକ୍ଷଙ୍କ ଆଠି ଝିଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପତିମାନେ ସହିତ ଘରକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଘରେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଝିଅ ସତୀ, ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଡକ୍ଷ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଝିଅକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲେ ନାହିଁ; ସେ ତ ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, କିନ୍ତୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କୌଣସି ସମ୍ମାନ ଦିଆଯିଲା ନାହିଁ। ତଥାପି, ତ୍ରୟମ୍ବକ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଓ ତେଜ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ଏହା ଜାଣି, ସତୀ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ଆମନ୍ତ୍ରଣ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସତୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ; ସେଠି ଡକ୍ଷ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସତୀକୁ ନୁହେଁ, ଏହା ସତୀଙ୍କୁ ଖରାପ ଲାଗିଲା। ତେଣୁ ଦେବୀ ରୋଷେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ତେବେ ଆପଣ ମୋତେ କାହିଁକି ସମ୍ମାନ କରୁନାହାନ୍ତି? ଆପଣ ମୋତେ ଅପମାନିତ ସ୍ଥିତିରେ ରଖିଛନ୍ତି, ଏହା ଅପରାଧ। ମୁଁ ବଡ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।" ଏପରି କହିବା ପରେ, ଡକ୍ଷ ରୋଷେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ କରି କହିଲେ—"ମୋ ଝିଅମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ। ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ମହାଯୋଗୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମହାଗୁଣୀ—ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଛାଡ଼ି। ବଶିଷ୍ଠ, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଭୃଗୁ ଏବଂ ମରୀଚି—ଏମାନେ ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାମାତା। ଶର୍ବ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ—ଭବ ମୋତେ ବିରୋଧ କରନ୍ତି।" ଏପରି କହି, ଡକ୍ଷ ବିମୁଢ଼ ମନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବା ପାଇଁ କିଛି କଥା କହିଲେ, ଯେପରି ମହାର୍ଷିମାନେ କହିଥିଲେ। ତେବେ ଦେବୀ ରୋଷେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଆପଣ ମୋତେ ଅପରାଧ ନଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ, ମନ, ଶବ୍ଦ, କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୋଷ ନଥିବା ନିଜ ପୁଅକୁ ଅପମାନ କରୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି।" ଏହି ଅପମାନ ଦେଖି ଦେବୀ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ—"ଯେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଏହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ତାହାରେ ମୁଁ ଏକ ନୂତନ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେହରେ ଅଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ପୁଣି ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ସ୍ତ୍ରୀ ହେବି।" ସେଠାରେ ବସି, ଦେବୀ କ୍ରୋଧରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାଗ୍ନିରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ପରେ, ପବନରେ ଉତ୍ତୋଳିତ ହୋଇ ନିଜ ସରିରରୁ ବାହାରି ଗଲେ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା। ସତୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସେଠାରେ ଘଟିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହାଦେବ ସତ୍ୟ ଅନୁଭବ କରି ଡକ୍ଷଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସତୀ ଅମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ ଓ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲେ, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଝିଅ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତିମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ। ଏହି କାରଣରୁ, ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଯଜ୍ଞରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେବେ, ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଅନ୍ତରାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ହେବାବେଳେ, ଡକ୍ଷ ସାତ ଋଷିଙ୍କୁ ଡାକି ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ତାଳେ ଏକ ମାନବ ରାଜା ହେବେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସଙ୍କ ନାତି। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଅନ୍ତରାଳରେ ତୁମେ ମାରିଷା, ଗଛମାନଙ୍କ ଝିଅଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଡକ୍ଷ ନାମେ ଜନ୍ମ ନେବା। ସେଠି ମଧ୍ୟ, ହେ ବିମୁଢ଼, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ସମ୍ପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୁଣିପୁଣି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବି। ଏପରି କହି, ଡକ୍ଷ ପୁଣି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—"ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୟାହୀନ ହୋଇ ମହାର୍ଷିମାନେ ସହ କଠୋର କଥା କହିଛ, ତେଣୁ ଦେବ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ ନଦେବେ।