ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଘଟିଲା। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଦେବତା ଦୁଃଖରେ ପିତା ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ଦେବତା, ଆମ ମା ଆମକୁ ସମାନ ସ୍ନେହ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ ଛାଡି, ଅଧିକ ଭକ୍ତି ସହ ଅନୁଜ ପୁତ୍ରକୁ ସ୍ନେହ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ମୁଁ ମାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିନଥିଲି, ମୋ ପାଦ କେବଳ ଉଠାଇଥିଲି, ଶରୀର ଉପରେ ରଖିନଥିଲି; ଏହା କି ଶିଶୁ ଭାବରୁ କିମ୍ବା ଅବିବେକରୁ ହୋଇଥିଲା, ମୁଁ ଆଶା କରେ ଆପଣ ଏହାକୁ ଖମା କରିବେ, ମହାଦେବ।” ପୁତ୍ର ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ପିତା, ମାଙ୍କର ରୋଷରେ ମୁଁ ଶାପିତ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ମୋ ମା ଭାବି ଗ୍ରହଣ କରିପାରି ନାହିଁ। ଏହି ଦିନ ମୋ ପାଦ ମାଙ୍କର ଶାପରୁ ତଳ ପଡିନାହିଁ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଭାବନ୍ତୁ, ଓ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ।” ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଉତ୍ତର କଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ରୋଷ ପାଇଁ କିଛି ମହା କାରଣ ଅଛି, ତୁମେ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ପୁତ୍ର। ଏହି ଶାପର ଚିକିତ୍ସା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ମାଙ୍କର ଶାପ ପାଇଁ କୌଣସି ନିବାରଣ ନାହିଁ। ମାଙ୍କର ଶବ୍ଦକୁ ମିଥ୍ୟା କରିବା ଅସମ୍ଭବ, ତଥାପି ମୋର ପୁତ୍ର ପ୍ରେମରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଉପକାର କରିବି। ମାଙ୍କର ଶାପ ଫଳିବ, ତୁମ ପାଦର ମାଂସ କୀଟ ଖାଇ ମାଟିରେ ଯିବ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା।” ଏହା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଛାୟାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ ସମାନ ଅଛନ୍ତି, ତଥାପି ଏକପାଇଁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ କାହିଁକି?” ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦେଖି କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ସତ୍ୟ ମା ନୁହଁ, ଅନ୍ୟ ରୂପ ଆସିଛି; ମା କେବେ ନିର୍ଗୁଣ ପୁତ୍ରକୁ ଶାପ ଦେଇନାହିଁ।” ଛାୟା ଶାପର ଭୟରେ ଏହାକୁ ଟାଳିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖ କଥା ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ନିଜ ସ୍ୱଶୁରଙ୍କଠାରେ ଗଲେ। ସ୍ୱଶୁର ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଆଦର ସହ ସ୍ୱାଗତ କରି, ଶାନ୍ତିଦାୟକ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ତୁମ ଅତିକ୍ରମିତ ତେଜରୁ ଏହି ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃସାହସିକ; ଏହାକୁ ସହିପାରି ନଥିବାରୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ଆଜି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ତୁମ ରୂପ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ହେଉଛି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉପଦେଶ ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ତୁମ ତେଜ କମାଇବା ପାଇଁ ଏକ ରୂପ ତିଆରି କରିବି।” ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ନୂତନ ରୂପ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଲେ; ଏହା ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କର ରୂପ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ହେଲା। ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ତେଜକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଦ୍ୱାରା କମେଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ତେଜ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଅଟକାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ପୃଥିବୀ, ସାଗର, ପର୍ବତ ଓ ଆକାଶ ଉପରେ ଏହି ତେଜ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲା। ଏହି ତେଜର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ସମସ୍ତ ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ତାରା ତଳେ ପଡି, ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଇଗଲା। ସମସ୍ତ ସାଗର ବିକ୍ଷୁଭ୍ନ ହେଲା, ବଡ଼ ପର୍ବତ ଭାଗ ଓ ମୂଳ ଭାଗ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ସମସ୍ତ ନିଶ୍ଚଳ ସ୍ଥାନ ଓ ଆଶ୍ରୟ, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ବନ୍ଧି ରଖିଥିଲା, ଭାଙ୍ଗି ପଡିଗଲା। ହଜାର ହଜାର ବଡ଼ ବଦଳ ତେଜର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଇ, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଚାରିପାଖରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା। ଏହି ତେଜ ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ଓ ପାତାଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ଓ ବିମୂଡ଼ ହେଇଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ତିନି ଲୋକର ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି ଦେବତା, ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କର ଆଦି ଦେବତା, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛ; ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ତୁମେ ତିନି ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଅଛ। ଓ ଜଗତେଶ୍ୱର, ତୁମେ ଶିତ, ଉଷ୍ଣ ଓ ବର୍ଷା ଦେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ତୁମେ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। ବସିଷ୍ଠ, ଅତ୍ରି ଓ ଅନ୍ୟ ସପ୍ତ ଋଷି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର, ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଓ ବେଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ତୁମେ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଭାଳଖିଳ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ତୁମେ ସ୍ତୁତି କଲେ, “ଓ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ତୁମେ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ମୁକ୍ତି ଏବଂ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ପରମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ତୁମେ କର୍ମ ଚକ୍ରରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ସମସ୍ତ ଜୀବର ପଥ, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ଆମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଦିଅ। ଦୁଇ ପା ଓ ଚାରି ପା ଚାଲୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଶାନ୍ତି ହେଉ। ଏହା ପରେ ଭିଦ୍ୟାଧର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସମସ୍ତେ କହିଲେ, “ତୁମର ତେଜ ତୁମ ସୃଷ୍ଟିତ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ସହିଯୋଗ୍ୟ ହେଉ।” ତାପରେ ହାହା, ହୂହୂ, ନାରଦ ଓ ତୁମ୍ବୁରୁ, ଗନ୍ଧର୍ବ ସଙ୍ଗୀତର ଦକ୍ଷ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତିନି ଷାଡ଼ଜ, ମଧ୍ୟମ, ଗାନ୍ଧାର ରାଗରେ ଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶ୍ରୁତି, ତାଳ ଓ ମିଶ୍ର ଗାନରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣି, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ଘୃତାଚୀ, ଉର୍ବଶୀ, ତିଲୋତ୍ତମା, ମେନକା, ସହଜନ୍ୟା ଓ ରମ୍ଭା ଅପ୍ସରାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ସେମାନେ ଭାବ, ରସ, ଲାଳିତ୍ୟର ଅନେକ ଅଭିନୟ କରି ଗାଇଲେ; ତାପରେ ବୀଣା, ବାଂଶୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରୁତି ଉପକରଣର ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଢୋଲ, ଝାଲ, ମୃଦଙ୍ଗ, ପଟହ, ଅନକ, ଦିବ୍ୟ ନଗଡ଼ା ଓ ଶଂଖ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଶବ୍ଦରେ ଚାରିପାଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଗାଇ ଓ ନୃତ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ଉପକରଣର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଅନ୍ତେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭାବରେ ଦେହ ନମାଇ, ଅସ୍ତ୍ରାୟୁଧ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କର ନୂତନ ରୂପ ଦେଖି ସମ୍ମାନ କଲେ।