ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ଅତିଶୟ ତେଜସ୍ୱିତାରେ ବଡ଼ ଦାନବମାନେ ଦହି ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସବୁ ଦେବତାମାନେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ । ସେମାନେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କୁ, ଯିଏ ତେଜର ଉତ୍ସ, ଏବଂ ଆଦିତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବବତ୍ ଅଧିକାର ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ଶୁଭ୍ର ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଓ ତଳେ କଦମ୍ବ ମାଳା ପ୍ରମାଣ ରେ କିରଣ ଘେରି ଥିଲା, ତାଙ୍କ ଦେହ ଏକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅଗ୍ନିପିଂଡ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଏଠିରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା, “ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଆଉ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର କଦମ୍ବ ଗୋଳାକାର ଦେହ ଲାଭ କଲେ? ଏହି କଥା କହ, ହେ ଜଗତ୍ପତି!” ତେବେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ନିଜ କନ୍ୟା ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ବିବସ୍ୱତଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ, ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଓ ପ୍ରଣାମ କରି । ଗୋପତି ମହାପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ତିନି ସନ୍ତାନ ଦେଲେ—ଦୁଇଜଣ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ପୁଅ ଏବଂ ଏକ କନ୍ୟା, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଯମୁନା । ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ତେଜ ଏତେ ବେଶି ଥିଲା ଯେ, ସେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ, ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦହି ଦେଉଥିଲେ । ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଏହି ଗୋଳାକୃତି ତେଜସ୍ୱୀ ଦେହକୁ ଦେଖି ସଞ୍ଜ୍ଞା ଏତେ ତେଜ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ନିଜ ଛାୟା ସ୍ୱରୂପକୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଛି, ତୁମେ ଏଠି ଏଭଳି ରୁହ, ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ଏହି ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ମୋର ବୋଲି ମନ୍ୟ କରିବା, ଏହି କଥା କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିବେ ନାହିଁ ।” ଛାୟା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଚୁଲି ଧରିବା ଦିନଠାରୁ ଶାପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ମୁଁ ତୁମ ନିଷ୍ପତ୍ତି କହିବି ନାହିଁ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କର ଯାଅ ।” ଏପରି କଥା ହେବା ପରେ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ବାପାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଲେ । ପିତା ପୁନଃପୁନି ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ କହିଲେ, ତେବେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଘୋଡ଼ି ରୂପ ଧାରଣ କରି ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଚଲିଗଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସଞ୍ଜ୍ଞା ବାପାଙ୍କଠାରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଛାୟା ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସରଣ କରି ତାଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ଓ ଭାସ୍କରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଭାବି ତାଙ୍କ ସହ ରହିଲେ । ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସେ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଓ ଏକ କନ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଏହି ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ବିଦ୍ୟମାନ କରିଦେଲେ । ଛାୟା ତାଙ୍କ ପରେ ଜନ୍ମିଥିବା ସନ୍ତାନମାନେ ପ୍ରତି ପୂର୍ବବତ୍ ସ୍ନେହ ଦେଉଥିଲେ ନାହିଁ, ମନୁ ଏହାକୁ ମାନିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ମାନିଲେ ନାହିଁ । ସେ ମାଆ ଓ ବାପାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ଭାବେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧ ଓ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବରେ ଚାପି ପଡ଼ି, ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପାଦ ଉଠାଇ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶରୀରକୁ ଛୁଁଇଲେ ନାହିଁ । ଛାୟା କହିଲେ, “ତୁମେ ତୁମ ବଡ଼ ବଡ଼ ପିତାନୀକୁ ପାଦ ଉଠାଇ ଶାପ ଦେଇଛ, ତେଣୁ ତୁମର ପାଦ ପଡ଼ିଯିବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।” ଏହି ଶାପରେ ଯମ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସବୁ କଥା ତାଙ୍କ ବାପା ମନୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମାଆ ସମାନ ସ୍ନେହ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ଆମ ପୁରୁଣା ସନ୍ତାନମାନେ ଛାଡ଼ି, ସେ ନୂତନଙ୍କୁ ଅଧିକ ଭଲପାଆନ୍ତି । ମୁଁ ମାତ୍ର ପାଦ ଉଠାଇଥିଲି, ଛୁଁଇ ନଥିଲି; ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନରେ ଏହା ହୋଇଥିଲା, ମୋତେ ମାନ କରିଦିଅ, ପିତା । ମୁଁ ମାଆଙ୍କ ଶାପରେ ପଡ଼ିଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋର ମାଆ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେନି । ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋ ପାଦ ଏହି ଶାପରେ ପଡ଼ିଯିବ ନାହିଁ, ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଦିଅ ।” ମନୁ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚିତ ଏଥିରେ କିଛି ବଡ଼ କାରଣ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରୁ ତୁମେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ହୋଇ କ୍ରୋଧିତ ହେଲ । ସମସ୍ତ ଶାପର ଉପାୟ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପର କୌଣସି ନିବାରଣ ନାହିଁ । ମାଆଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା କରିହେବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ମୁଁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି—ତୁମର ପାଦର ମାଂସ ପୋକେ ଖାଇ ମାଟିକୁ ନେଇଯିବେ, ଏହିପରି ଭାବେ ତାଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ ହେବ, ଏବଂ ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବ ।” ଏବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଛାୟାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମର ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ସମାନ ଥିଲେ, ତୁମେ କାହିଁକି କେବଳ ଗୋଟିଏଠାରେ ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଲୁ?” ଏହି ଉପରେ ସେ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ନୁହଁ, ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ; କାରଣ, ମାଆ ଚରିତ୍ର ନଥିବା ସନ୍ତାନକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଇନଥାଏ ।” ଏହା ଶୁଣି, ଛାୟା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏହି ଘଟଣା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କହିଦେଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି କଥା ଶୁଣି ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କଠାରେ ଗଲେ । ଶ୍ୱଶୁର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ, “ତୁମ ଅତିଶୟ ତେଜ ଦେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବହ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ସେହି ତେଜ ସହିପାରି ନଥିବାରୁ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଅରଣ୍ୟ ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଇଛି । ଆଜି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ, ସେ ତୁମ ଦେହ ପାଇଁ ମହାତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ।” “ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ତୁମ ତେଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯିବ; ଏହି ଦିନ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ମନୋହର ଦେହ ତିଆରି କରିଦେବି ।” ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହାକୁ ମାନି ଟ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏପରେ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଦେହ ଆଉ ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ହେଲା । ଏହା ପରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଅନୁମତି ନିଅନ୍ତୁ ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ତାଙ୍କ ତେଜ ଘୁର୍ଣ୍ଣନ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହି ତେଜ ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଯେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଘୁର୍ଣ୍ଣନ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦମନ କରିପାରିଲା ନାହିଁ; ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ ଓ ଆକାଶ ସବୁ ଏହି ତେଜରେ ତିରିଗଲା । ଏହି ରୂପେ, ସମସ୍ତ ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ, ତାରା ତଳକୁ ଖସି ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯାଇଥିଲେ । ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଅସ୍ଥିର ହେଇଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ପର୍ବତ ମାନେ ତାଙ୍କ ଶିଖର ଓ ମୂଳ ସହିତ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ।