ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କ ତ୍ରୟୋଦଶ କନ୍ୟାମାନେଂକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ । ସେହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଦିତି ଦେବତାମାନେଂକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଲୋକର ଶାସକ ହେଲେ । ଦିତି ଓ ଦାନୁ ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେଂକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅହଂକାରୀ । ଏପରି ଭାବେ ବିନତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅନେକ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ପ୍ରାଣୀମାନେଂକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏଭଳି ଭାବେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ, ନାତି ଓ ଅନ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା । କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ଦେବତା ମୁଖ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣାଯାଉଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ରାଜସିକ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ତାମସିକ । ପ୍ରଜାପତି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନୀ, ଦେବତାମାନେଂକୁ, ଯଜ୍ଞର ଭୋଗକାରୀମାନେଂକୁ ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ଶାସକମାନେଂକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସହୋଦରୀମାନେ ସହିତ, ଦେବତାମାନେଂକୁ ବିରୋଧ କଲେ; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ତିନି ଲୋକରୁ ହଟାଇଦେଲେ । ତିନି ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଅଦିତି ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଭୂକ୍ଷାକ୍ଳାନ୍ତ ହେଉଥିଲେ । ତେଣୁ ଅଦିତି, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସବିତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରୟାସ କଲେ । ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ, ସଂଯମିତ ଆହାର ଓ କଠିନ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିହରିଥିବା ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ: “ଓ ପରମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାଧାରୀ, ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣମୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ଆଧାର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଗୋପାଳନ୍ତୁ, ତୁମ ତୀବ୍ର ରୂପକୁ ନମନ। ଅଷ୍ଟମାସ ଧରି ଜଳତତ୍ତ୍ୱ ଶୋଷଣ କରିବା ତୁମ ତୀବ୍ର ରୂପକୁ ନମସ୍କାର। ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ଥିବା ତୁମ ଗୁଣମୟ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର; ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଏକତ୍ୱରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତୁମ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ, ତ୍ରୟୀବେଦର ମୂଳକୁ, ଓଁକାରରେ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିବା ସ୍ୂକ୍ଷ୍ମ, ସ୍ଥୂଳ, ଶୁଦ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନମସ୍କାର।” ଏପରି ଭାବେ ଅଦିତି ଦିନରାତି ଉପବାସ ଓ ଷ୍ଟୁତି କରି, ବିବସ୍ୱତ୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ । ବହୁ ଦିନ ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ତାଙ୍କ ପ୍ରକାଶମୟ ଦେହରେ ଦକ୍ଷ କନ୍ୟା ଅଦିତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଭୟାନକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଆଗ୍ନିଶିଖାପରି ତୀବ୍ର, ଚକ୍ଷୁ ସହିବା ଦୁର୍ଲଭ; ଏହା ଦେଖି ସେ ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ । ତାପରେ ଅଦିତି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନିବେଦନ କଲେ: “ହେ ଗୋପତି, ଜଗତର ମୂଳ, ଦୟାକର! ମୁଁ ତୁମେଂକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ—ମୋରେ କୃପା କର, ମୁଁ ତୁମ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖିପାରିବି, ହେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।” ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ, ସେହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ମଧ୍ୟରୁ ଚମକୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଗଳିଥିବା ତାମ୍ରପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଅଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋଠାରୁ ଏକ ଇଚ୍ଛା ମାଗ; ଯାହା ଚାହଁ, ଦେଖ।” ଅଦିତି ମାତା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟା କର; ମୋ ପୁଅମାନେ ତିନି ଲୋକ ହରାଇଛନ୍ତି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞଭାଗ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ଏହିପାଇଁ, ତୁମ ଅଂଶରେ ଭାଗ ନେଇ ସେମାନଙ୍କ ଭାଇ ହୋଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କର। ଯେପରି ମୋ ପୁଅମାନେ ପୁନଃ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ପାଇଁ ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ଶାସକ ହେବାକୁ ପାରିବେ, ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ତୁମେ ଦୁଃଖ ହରଣ କର, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କର।” ତେବେ, ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୃଦୁ ମୁହଁରେ ଅଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ହଜାର ଭାଗରୁ ଏକ ଅଂଶ ନେଇ ତୁମ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ତୁରନ୍ତେ ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବି ।” ଏହିପରି କହି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଅଦିତି ତାଙ୍କ ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା ବନ୍ଦ କଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ହଜାର କିରଣ ମଧ୍ୟରୁ ‘ସୁଷୁମ୍ନା’ ନାମକ ଏକ କିରଣ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ବର୍ଷ ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ଦେବମାତା ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବାସ କଲେ; ଅଦିତି ମହା ଏକାଗ୍ରତାରେ କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଭଳି କଠିନ ବ୍ରତ କଲେ । ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ଦିବ୍ୟ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରି, “ମୁଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁକୁ ଧାରଣ କରୁଛି,” ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ । ଏହି ସମୟରେ କଶ୍ୟପ କିଛି କ୍ରୋଧ ଭରା କଥା କହିଲେ । ଏହାପରେ ସଦା ଉପବାସୀ ଅଦିତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହି ଅଣ୍ଡକୁ ମୃତ କହୁଛ? ଦେଖ, ଏହି ଅଣ୍ଡ ଏଠାରେ ଅଛି; ଏହି ମୃତ ନୁହେଁ, ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସିବ ।” ଏହିପରି କହି, ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଗର୍ଭକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ । ସେହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଣ୍ଡକୁ ଦେଖି କଶ୍ୟପ ଭକ୍ତିସହିତ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ତୁତି କଲେ । ଏହିପରି ସ୍ତୁତି କରିବା ସମୟରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିଶୁ ଅଣ୍ଡରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମୟ, ପଦ୍ମପତ୍ରପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାଙ୍କ ଆଭା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରକାଶିତ କଲା । ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦେହହୀନ ଧ୍ୱନି, ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଗମ୍ଭୀର, କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲା: “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ଅଣ୍ଡକୁ ‘ମୃତ’ ବୋଲି କହିଛ; ଏହିପାଇଁ ତୁମେଂକ ଏହି ପୁଅ, ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ‘ମାର୍ତଣ୍ଡ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ । ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଅପହରଣକାରୀ ଅସୁରମାନେଂକୁ ବିନାଶ କରିବ ।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଦେବତାମାନେ ଶୁଣିଥିଲେ । ତାପରେ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ହରାଇ, ଅପୂର୍ବ ଭୟରେ ଭରିଗଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୈତ୍ୟମାନେଂକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଲେ । ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ; ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।