ଶୀତ ଋତୁରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଙ୍ଗ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ଶୀତ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଏପରି ଭାବରେ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଙ୍ଗର ବିବର୍ଣ୍ଣତା ବିବେଚିତ। ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଋତୁର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏବେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସାଧାରଣ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ କହିବି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ ଅଛି—ଏହାମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ। ସେମାନେ ହେଲେ: ଆଦିତ୍ୟ, ସବିତୃ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମିହିର, ଅର୍କ, ପ୍ରଭାକର, ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ଭାସ୍କର, ଭାନୁ, ଚିତ୍ରଭାନୁ, ଦିବାକର ଓ ରବି। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସାଧାରଣ ନାମ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ତଥାପି, ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ଅନ୍ୟ ନାମ ମଧ୍ୟ ଅଛି: ବିଷ୍ଣୁ, ଧାତୃ, ଭଗ, ପୂଷଣ, ମିତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ଅର୍ୟମାନ, ଵିଵସ୍ୱାନ୍, ଅଂଶୁମାନ୍, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ଓ ପର୍ଜନ୍ୟ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଅଲଗା ଭାବେ ପ୍ରତି ମାସରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି। ଚୈତ୍ର ମାସରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବୈଶାଖରେ ଅର୍ୟମାନ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ବିବସ୍ୱାନ୍, ଆଷାଢ଼ରେ ଅଂଶୁମାନ୍, ଶ୍ରାବଣରେ ପର୍ଜନ୍ୟ, ପ୍ରଉଷ୍ଠପଦରେ ବରୁଣ, ଆଶ୍ୱିନରେ ଇନ୍ଦ୍ର, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଧାତୃ, ମାର୍ଗଶିର୍ଷରେ ମିତ୍ର, ପୌଷରେ ପୂଷଣ, ମାଘରେ ଭଗ ଓ ଫାଲ୍ଗୁନରେ ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ମହିମା ଦେଖାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଏହି ଆଦିତ୍ୟମାନେ ନିଜ ନିଜ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି—ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ଦ୍ୱାଦଶ ଶତ କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅର୍ୟମାନ ଏକ ହଜାର ତିନି ଶତ କିରଣରେ, ବିବସ୍ୱାନ୍ ଦୁଇ ସପ୍ତ କିରଣରେ, ଅଂଶୁମାନ୍ ପାଞ୍ଚ ଓ ତିନି କିରଣରେ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ବରୁଣ ଓ ଅର୍ୟମାନ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ପରି, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ଓ ମିତ୍ର ଏକ ହଜାର ଏକ ଶତ କିରଣରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱି ଷଡ୍ କିରଣରେ, ଧାତୃ ଏକ ହଜାର ଏକ ଶତ କିରଣରେ, ମିତ୍ର ଏକ ହଜାର ଓ ପୂଷଣ ନଅ ଶତ କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଉତ୍ତରାୟଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ବଢ଼ିଯାଏ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ କିରଣ କମିଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାଶିର ଏହି ହଜାର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ କୃପା ଦିଆଯାଏ। ଏପରି ଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚବିଶିଟି ନାମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏହାପରେ ଏକ ହଜାର ନାମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ହଜାର ନାମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାର୍ଗ ମିଳେ? ଏହା ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ତତ୍ତ୍ୱ କୁହୁଛି—ଏହି ଶୁଭ ହଜାର ନାମ ମାନ୍ୟାସ୍ତୁତି କରିବା ଯଥେଷ୍ଟ। ଏହି ଗୁପ୍ତ, ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଭାସ୍କରଙ୍କ ଏହି ନାମ ଶୁଣ। ବିକର୍ତନ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ଭାସ୍କର, ରବି, ଜଗତ୍ର ଆଲୋକ ଦାତା, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଜଗତ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଜଗତ୍ର ସାକ୍ଷୀ, ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ, ତୀବ୍ର ତାପ ଦାତା, ପବିତ୍ର, ସାତଟି ଘୋଡ଼ାରେ ଆସିଥିବା, କିରଣମୟ ହସ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ—ଏହି ୨୧ଟି ନାମ ରବିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସ୍ତୁତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେହ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଧନ, ଖ୍ୟାତି ଦାତା; ସମସ୍ତ ଶ୍ରୁତିର ରାଜା ଭାବେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରେ ଶୁଚି ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ମନ, ବାଚା, କାୟା ଓ କର୍ମ ଜନିତ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଏକଥର ପାଠ କଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ ହୁଏ। ଏକ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ, ହୋମ, ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା, ଧୂପ ମନ୍ତ୍ର, ଜଳାଞ୍ଜଲି ମନ୍ତ୍ର, ହବିଷ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ସମ୍ମାନ ପାଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରେ ଓ ମଙ୍ଗଳକର। ଏହିଥିରୁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ଭଗ୍ୟଦାତା ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ମହାସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହରେ ପ୍ରଶଂସା କର; ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁ ନିର୍ଗୁଣ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୁମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ, ସେ ଆଉଥରେ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି—ଏହା ତୁମର କଥାରୁ ଆମେ ଶୁଣିଲୁ। କିନ୍ତୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଏହି ଦୀପ୍ତି, କିରଣ ଓ ମହାତ୍ୱ କିପରି ଜନନୀର ଗର୍ଭରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା? ଏହା ଉପରେ ଆମ ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି। ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ୬୦ ଅତି ଉତ୍ତମ କନ୍ୟା ଥିଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, ବିନତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ଦକ୍ଷ ସେଠାରୁ ୧୩ ଜଣ କନ୍ୟା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଅଦିତି ଦେବତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଲୋକର ଶାସକ। ଦିତି ଓ ଦାନୁ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଜନ୍ମାଇଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅହଂକାରୀ ଓ ପ୍ରବଳ। ବିନତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବି ଅନେକ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମାଇଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ମୁନି, ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ, ପଉତି, ଓ ବଂଶଜମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପୂରଣ କଲେ। କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ପ୍ରଧାନ ଦେବତାମାନେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ, କିଛି ରାଜସିକ, କିଛି ତାମସିକ ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ପ୍ରଜାପତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ, ଦେବତା, ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତା ଓ ତିନି ଲୋକର ଶାସକଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ସହୋଧରୀମାନେ ସହିତ ବିରୋଧ କଲେ; ତେଣୁ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ତିନି ଲୋକରୁ ବିଦାୟ କଲେ। ତିନି ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଅଦିତି ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ବନ୍ଦ କଲେ, ଭକ୍ଷାଭାବରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସବିତୃଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ, ନିୟମିତ ଆହାର ଓ ନିୟମରେ ରହି, ଆକାଶରେ ବିରାଜିତ ଦୀପ୍ତିମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। “ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତେଜ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତେଜସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ନାଥ, ଶାଶ୍ୱତ ତେଜର ଆଧାର। ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ, ଗୋପାଳକ ଭଗବାନ୍; ଯେଉଁ ତୀବ୍ର ରୂପ ନେଇଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ମୁଁ ଶିରୋନମ୍ର କରୁଛି।