ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ନାଗମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ଅନେକ ମୁଣ୍ଡ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶେଷ, ବାସୁକି ଓ ତକ୍ଷକ ସଦା ମୁଖ୍ୟ ନାଗ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ମୁଖ୍ୟ ନାଗମାନେ ଭିତରେ ଏଇରାବତ, ମହାପଦ୍ମ, କମ୍ବଳ, ଅଶ୍ୱତର, ଏଲାପତ୍ର, ଶଂଖ, କର୍କୋଟକ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ଥିଲେ। ଏହିପରି ମହାନୀଳ, ମହାକର୍ଣ୍ଣ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବଳାହକ, କୁହର, ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ସୁମୁଖ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ନାଗମାନେ। ଶଂଖ, ଶଂଖପାଳ, କପିଳ, ବାମନ, ନହୁଷ, ଶଂଖରୋମ ଓ ମଣି ମଧ୍ୟ ଏହି ମୁଖ୍ୟ ନାଗମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଏହି ନାଗମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ-ପୁଅ ସଂଖ୍ୟା ଶତ, ହଜାର ହେବା ସହିତ, ଚତୁର୍ଦ୍ଧଶ ହଜାର ଉତ୍କଟ ଓ ବାୟୁ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ନାଗମାନେ ଥିଲେ। ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମସ୍ତ କ୍ରୋଧ ବଂଶୀୟ ଜନ୍ମଜାତ ଦନ୍ତଧାରୀ ଜନ୍ତୁମାନେ ଏହି ମାଟିର ପୁତ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ; ଭୂମି, ପକ୍ଷୀ ଓ ଜଳ ଜନ୍ତୁମାନେ ମାଟିର ଉତ୍ପନ୍ନ। ସୁରଭି ଦୁହିଁ ଗାଁ ଓ ମହିଷ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଇରା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଲତା, ବେଳ ଓ ଘାସ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଖସା ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏକ ଋଷି ଅପ୍ସରାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଅରିଷ୍ଟା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହିପରି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର ସମସ୍ତ ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ଜୀବମାନେ ଏହିପରି ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ-ପୁଅ ଶତ ହଜାର ହେବା ସହିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରର ଏହି ସୃଷ୍ଟି ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି; ବିଶାଳ ବୈବସ୍ୱତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବାରୁଣ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ। ଏବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବିନିମୟରେ ଏହି ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାର କଥା କହାଯାଉଛି, ଯେଉଁ ସମୟରେ ସପ୍ତ ମନସ୍ଯଜ ମହାଋଷି ଉଦ୍ଭବ କଲେ। ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କଲେ; ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଜନ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହେଲା। ଦିତି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହରାଇ ବିପ୍ର ହେଲେ, କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଏବଂ କଶ୍ୟପ, ମନ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ପୂଜିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଇଛା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଵର ଦେଲେ, ଦିତି ଏକ ପ୍ରବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଚାହିଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ବଧ କରିପାରିବ। ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରିବାରେ, ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ ଵର ଦେଲେ; ଵର ଦେବାପରେ, ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୱୀ ମାରୀଚ ଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ନିୟମିତ ରହି, ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିବାକୁ ପାରିଲେ, ତୁମର ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ବଧ କରିପାରିବ।" ଦିତି, ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ମୁଖ୍ୟ ମୁନିନୀ ଭାବେ ଏହି ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କଶ୍ୟପ ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶିଶୁ ସଂସ୍ଥାପନ କରି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରବଳ ଦଳକୁ ଦମନ କରି ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଅପରିହାର୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଅପସାରଣ କରି, ଯାହା ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ପ୍ରବଳ ନିୟମରେ ପାହାଡ଼କୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗଲେ। ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦିତିଙ୍କୁ ତ୍ରୁଟି ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରି ଅପେକ୍ଷା କଲେ; ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ପରେ, ଅଚ୍ୟୁତ ଏକ ଅବସର ଦେଖିଲେ। ଦିତି ତାଙ୍କର ପାଦ ପରିଶୁଧି କରିନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁଇଲେ; ତାଙ୍କ ଶୁଇଥିବା ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବଂ ବଜ୍ରପାଣି ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗରେ କାଟିଦେଲେ; ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରାଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ଗର୍ଭ ଚିତ୍କାର କଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ପୁନିପୁନି କହିଲେ, "କାନ୍ଦିନହଁ।" ଏପରି, ଗର୍ଭ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପୁନି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ସାତ ଭାଗରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ପୁନି ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ; ଏହି ଦେବମାନେ ମାରୁତ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମଘବାନ୍ କହିଥିବା ଭଳି, ମାରୁତମାନେ ଏପରି ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ପଞ୍ଜାନ୍ନ ଏକ ଦେବମାନେ ବଜ୍ରଧାରୀ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦେବମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସମୟରେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅପାର ଶକ୍ତି ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ଦଳକୁ ନିୟୁକ୍ତ କଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ, ହରି କ୍ରମେ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତ୍ୟ ଦେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ପୁରାତନ ଓ ବିସ୍ତୃତ ରାଜ୍ୟମାନେ। ହରି, ଏହି ଶୂରବୀର ପୁରୁଷ, କୃଷ୍ଣ, ବିଜୟୀ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ର ନାଥ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅନନ୍ତ—ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ପୁନଃ ଆଗମନର ଭୟ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପରଲୋକର ଭୟ କେତେ? ବ୍ରହ୍ମା, ବେନଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁଙ୍କୁ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରି, ଏହି ରାଜ୍ୟମାନେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ବଣ୍ଟନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ, ସୋମକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଉଦ୍ଭିଦ, ତାରା, ଗ୍ରହ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟାର ଅଧିପତି ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କଲେ। ବରୁଣକୁ ଜଳର ନାଥ, ବୈଶ୍ରବଣକୁ ରାଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁକୁ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଲାଗି ଓ ପାବକକୁ ବସୁମାନେ ଲାଗି ନିୟୁକ୍ତ କଲେ। ଡକ୍ଷକୁ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଲାଗି ଅଧିପତି, ବାସବକୁ ମାରୁତମାନେ ଲାଗି ଓ ପ୍ରହ୍ରାଦକୁ ଦେତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଲାଗି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ନିୟୁକ୍ତ କଲେ। ବୈବସ୍ୱତ ଯମକୁ ପିତୃମାନେ ଲାଗି ରାଜା ଭାବେ ନିୟୁକ୍ତ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପୃଥିବୀର ରାଜମାନେ ଲାଗି ମୁଖ୍ୟ କଲେ। ଗିରୀଶ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଭୂତ ଓ ପିଶାଚମାନେ ଲାଗି ଅଧିପତି, ହିମବତକୁ ପାହାଡ଼ମାନେ ଲାଗି ଓ ସାଗରକୁ ନଦୀମାନେ ଲାଗି ରାଜା କଲେ। ଚିତ୍ରରଥକୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଲାଗି ମୁଖ୍ୟ, ବାସୁକିକୁ ନାଗମାନେ ଲାଗି ଓ ତକ୍ଷକକୁ ସର୍ପମାନେ ଲାଗି ଅଧିପତି କଲେ। ଏଇରାବତକୁ ହାତୀମାନେ ଲାଗି ରାଜା, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସକୁ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଲାଗି ଓ ଗରୁଡକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଲାଗି ଅଧିପତି କଲେ। ବାଘକୁ ଜନ୍ତୁମାନେ ଲାଗି ମୁଖ୍ୟ, ବୃଷକୁ ଗାଁମାନେ ଲାଗି ଓ ପ୍ଲକ୍ଷକୁ ଗଛମାନେ ଲାଗି ରାଜା କଲେ। ଏପରି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ରାଜ୍ୟମାନେ ବଣ୍ଟନ କରି, ପ୍ରଜାପତି ଦିଗପାଳମାନେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ବୈରାଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ସୁଧନ୍ୱନକୁ ରାଜା ଓ ଦିଗପାଳ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।