ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଏବଂ ନିୟନ୍ତା ସୂର୍ଯ୍ୟ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହାପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଅଗ୍ନିକୁ ଯଥାଯଥି ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିବା ହୋମ ଦ୍ରବ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବର୍ଷା, ବର୍ଷାରୁ ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ଖାଦ୍ୟରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୟ ହୁଏ; ଜଗତର ଉଦ୍ଭବ ଓ ଲୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନର ବିଷୟ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ। ଏଠାରେ ଲୋକ ନିର୍ବାଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏଠାରୁ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଖଣ୍ଡ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ, ରାତି, ପକ୍ଷ, ମାସ, ବର୍ଷ, ଋତୁ, ଯୁଗ—ଏସବୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଦା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଏହାମାନଙ୍କର କ୍ରମ ନାହିଁ; ସମୟ ବିନା ନ କ୍ରମ ଅଛି, ନ ଅଗ୍ନିର କ୍ରିୟା। ଋତୁଗୁଡିକର ଭିନ୍ନତା ବିନା କେମିତି ଫୁଲ ଓ ଫଳ ହେବ? କେମିତି ଚାଷ ପକେବ, କେମିତି ହରିତ ତୃଣ ଓ ଔଷଧି ହେବ? ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଏଥି ଓ ସ୍ୱର୍ଗର କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ; ଜଗତର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯିଏ ଜଳର ଚୋର। ବର୍ଷା ବିନା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦହେ ନାହିଁ, ବର୍ଷା ବିନା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳାଇ ନାହିଁ, ବର୍ଷା ବିନା ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳା ଦେଖାଏ। ବସନ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧୂସର ରଙ୍ଗର, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର, ବର୍ଷାରେ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଶରତରେ ଫିକା ରଙ୍ଗର ଦେଖାଏ। ଶୀତରେ ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର ଓ ହେମନ୍ତରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଦେଖାଏ। ଏଉପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଋତୁଗତ ରଙ୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଋତୁଗୁଡିକର ରଙ୍ଗ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରୀ, ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏବେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ସାଧାରଣ ନାମଗୁଡିକ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ବାରଟି ନାମ ଅଛି—ଏଗୁଡିକ ହେଉଛି: ଆଦିତ୍ୟ, ସବିତୃ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମିହିର, ଅର୍କ, ପ୍ରଭାକର, ମାର୍ତଣ୍ଡ, ଭାସ୍କର, ଭାନୁ, ଚିତ୍ରଭାନୁ, ଦିବାକର, ରବି। ଏହି ବାରଟି ନାମ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ବାରଟି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ଅନ୍ୟ ନାମ ହେଉଛି: ବିଷ୍ଣୁ, ଧାତୃ, ଭଗ, ପୂଷଣ, ମିତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ଅର୍ୟମାନ, ବିବସ୍ୱାନ, ଅଂଶୁମାନ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ପର୍ଜନ୍ୟ। ଏହି ବାରଟି ଆଦିତ୍ୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ବାରଟି ମାସ ସହିତ କ୍ରମରେ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି। ଚୈତ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବୈଶାଖରେ ଅର୍ୟମାନ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ବିବସ୍ୱାନ, ଆଷାଢରେ ଅଂଶୁମାନ ସ୍ମୃତି ହୁଅନ୍ତି। ଶ୍ରାବଣରେ ପର୍ଜନ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ, ପ୍ରଉଷ୍ଠପଦରେ ବରୁଣ, ଆଶ୍ୱୟୁଜରେ ଇନ୍ଦ୍ର, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଧାତୃ ଦୀପ୍ତିମାନ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷରେ ମିତ୍ର, ପୌଷରେ ପୂଷଣ, ମାଘରେ ଭଗ, ଫାଲ୍ଗୁନରେ ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ଦୀପ୍ତିମାନ। ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ଦ୍ୱାଦଶ ଶତ ରେଖାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଅର୍ୟମାନ ଏକ ହଜାର ତିନି ଶତ ରେଖାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ବିବସ୍ୱାନ ଚଉଦ ରେଖାରେ, ଅଂଶୁମାନ ଆଠ ରେଖାରେ; ପର୍ଜନ୍ୟ, ବରୁଣ, ଅର୍ୟମାନ ବିବସ୍ୱାନ ପରି। ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ମିତ୍ର ପରି ଏକ ହଜାର ଏକ ଶତ ରେଖାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାଦଶ ରେଖାରେ, ଧାତୃ ଏକ ହଜାର ଏକ ଶତ ରେଖାରେ। ମିତ୍ର ଏକ ହଜାର ରେଖାରେ, ପୂଷଣ ନଉ ଶତ ରେଖାରେ; ଉତ୍ତରାୟଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରେଖା ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ ରେଖା କମିଯାଏ; ଏଭଳି ଏକ ହଜାର ରେଖାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୟା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଚବିଶଟି ନାମ ଏବଂ ଏକ ହଜାର ନାମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ଏକ ହଜାର ନାମ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ? ଏହା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଶ୍ରୁତି ଯେ, ଏହି ଶୁଭ ଏକ ହଜାର ନାମ ଜପ କରିବା ଯଥେଷ୍ଟ। ଏହି ଗୁପ୍ତ, ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ନାମଗୁଡିକ ଭାସ୍କରଙ୍କର ଏବଂ ରବିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏକ ହଜାର ନାମ ଏବଂ ଏକ ଅନ୍ୟ ହଜାର ନାମ ଏବଂ ଏକ ଏକ ମହାମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ସମୟରେ ଏହି ନାମଗୁଡିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅନେକ ନାମ ହେଉଛି: ବିକର୍ତନ, ବିବସ୍ୱାନ, ମାର୍ତଣ୍ଡ, ଭାସ୍କର, ରବି, ଜଗତର ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶ୍ରୀମୟ, ଜଗତର ଚକ୍ଷୁ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ, ତିନି ଲୋକର ନିୟନ୍ତା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଥିବା, ଦହନ କରିଥିବା, ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ, ପବିତ୍ର, ସାତ ଘୋଡା ରଥରେ ଯାତ୍ରା କରିଥିବା, କିରଣରେ ହସ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ। ଏହି ଏକୋଇ ନାମ ରବିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଷ୍ଟୋତ୍ର। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶରୀରୀକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି ଦେଇଥିବା, ଷ୍ଟୋତ୍ରମାନଙ୍କର ରାଜା, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ମନ, ଉଚ୍ଚାରଣ, ଶରୀର, କ୍ରିୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଏକ ମାତ୍ର ଜପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ନାରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଜପ, ହୋମ, ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା, ଧୂପ ମନ୍ତ୍ର, ଜଳ ଅର୍ପଣ ମନ୍ତ୍ର, ହବିଷ ଅର୍ପଣ ମନ୍ତ୍ର—ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାରେ ମହାମନ୍ତ୍ର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଭାବରେ ଗୃହୀତ ହୁଏ; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଓ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ। ଏହିପରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଦେବତା ନିର୍ଗୁଣ ଓ ନିତ୍ୟ, ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେ ପୁନଃ ବାରଟି ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରୁ ଆମେ ତୁମର ବାଣୀରୁ ଶୁଣିଛୁ। ଏବେ ଆମର ଏକ ଦୂର୍ବୋଧ ଏହା ଯେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୀପ୍ତି, କିରଣ, ମହାପ୍ରଭା କିପରି ଜନନୀର ଗର୍ଭରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା?