ହେ ନାରଦ, ଏହି ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ମୁଁ ତୁମକୁ ଖୋଲି କହିଲି; ମୋର ଭକ୍ତିବଳରେ, ଦେବମୁନି ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁମେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିପାରିଛ। ଦେବତା, ଋଷି କିମ୍ବା ପୁରାତନ ମହାପୁରୁଷ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହକର୍ତ୍ତା ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପାଖ୍ୟାନ ପୂର୍ବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ଏବେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କଥା ତୁମକୁ କହିଲି। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଦେଉନାହିଁ। ଯେ କୌଣସି ଲୋକ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନକୁ ସଦା ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହଜାର କିରଣର ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେ କୌଣସି ଦୁଃଖିତ କିମ୍ବା ରୋଗୀ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଜ୍ଞାନ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ବପଥକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ; ଯେଉଁ ଆଶା କରିଥାଏ, ସେଉଁ ଆଶା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ସଦା ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନିୟନ୍ତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ତିନି ଲୋକର ମୂଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ସେଠାରୁ ଦେବତା, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜସ୍ୱୀ ରୂପ ରୁଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ମହେନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଓ ତେଜୋମୟ ଲୋକଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ବିଆପିଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାୟକ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ପ୍ରଜାପତି, ତିନି ଲୋକର ମୂଳ ଏବଂ ପରମ ଦେବତା। ଯେ ହବନ ଅଗ୍ନିରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ସେହି ଅନ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବର୍ଷା, ବର୍ଷାରୁ ଅନ୍ନ, ଅନ୍ନରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସମସ୍ତ କିଛି ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଜନ୍ମନେଇ ତାହାରେ ଲୟ ହୁଏ; ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଏହି ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ଘଟିଥାଏ। ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧ୍ୟାନୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷର ମାର୍ଗ; ଏଠାରେ ଲୟ ସାଧନ ହୁଏ, ଏଠାରୁ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ, ରାତି, ପକ୍ଷ, ମାସ, ବର୍ଷ, ଋତୁ, ଯୁଗ—ଏଗୁଡ଼ିକ ସଦା ଅଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଏହି ସମୟର ଗଣନା ନାହିଁ; ସମୟ ବିନା କ୍ରମ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନିର କୌଣସି କ୍ରିୟା ନାହିଁ। ଋତୁ ଭେଦ ବିନା କେମିତି ଫୁଲ ଓ ଫଳ ହେବ? କେମିତି ଧାନ ଫସିବ? କେତେ ପ୍ରକାର ଘାସ ଓ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ? ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଏଠାରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କୌଣସି କ୍ରିୟା ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳର ଚୋର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିନେଇଥାଏ। ବର୍ଷା ବିନା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳାନ୍ତି ନାହିଁ, ତିନି ତାପି ନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ନାହିଁ; ଜଳ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ହୁଏ। ବସନ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କପିଳ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ; ବର୍ଷାରେ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ; ଶରଦରେ ହଳଦିଆ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଶୀତକାଳରେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଶୀତ ଋତୁରେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଏହିପରି ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଋତୁର ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆଣନ୍ତି; ଏବେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ସାଧାରଣ ନାମଗୁଡ଼ିକ କହିବି। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ ଅଲଗା ଅଲଗା ରୂପରେ ଅଛି: ଆଦିତ୍ୟ, ସବିତୃ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମିହିର, ଅର୍କ, ପ୍ରଭାକର, ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ଭାସ୍କର, ଭାନୁ, ଚିତ୍ରଭାନୁ, ଦିବାକର, ରବି। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ ପ୍ରତି ମାସରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ଚୈତ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବୈଶାଖରେ ଆର୍ୟମାନ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ବିବସ୍ୱାନ, ଆଷାଢ଼ରେ ଅଂଶୁମାନ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଶ୍ରାବଣରେ ପର୍ଜନ୍ୟ, ପ୍ରଉଷ୍ଠପଦରେ ବରୁଣ, ଆଶ୍ୱୟୁଜରେ ଇନ୍ଦ୍ର, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଧାତୃ ଉଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ମାର୍ଗଶିର୍ଷରେ ମିତ୍ର, ପୌଷରେ ପୂଷଣ, ମାଘରେ ଭଗ, ଫାଲ୍ଗୁନରେ ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ଉଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ୧୨୦୦ କିରଣରେ ତେଜିଥାନ୍ତି; ଆର୍ୟମାନ ୧୩୦୦ କିରଣରେ; ବିବସ୍ୱାନ ୧୪ କିରଣରେ; ଅଂଶୁମାନ ୮ କିରଣରେ; ପର୍ଜନ୍ୟ, ବରୁଣ ଓ ଆର୍ୟମାନ ବିବସ୍ୱାନ ପରି; ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ଏବଂ ମିତ୍ର ୧୧୦୦ କିରଣରେ; ଇନ୍ଦ୍ର ୧୨ କିରଣରେ; ଧାତୃ ୧୧୦୦ କିରଣରେ; ମିତ୍ର ୧୦୦୦ କିରଣରେ; ପୂଷଣ ୯୦୦ କିରଣରେ ତେଜିଥାନ୍ତି। ଉତ୍ତରାୟଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କିରଣ ବଢ଼ିଯାଏ; ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ କିରଣ କମିଯାଏ; ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳର ହଜାର କିରଣ ଦ୍ୱାରା କୃପା ବର୍ଷେ। ଏହିପରି ଚବିଶିଟି ନାମ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହଜାର ନାମ ମଧ୍ୟ କହାଯାଇଛି। ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଏହି ହଜାର ନାମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେଉଁପରି ଫଳ ମିଳେ ଓ କିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଥ ମିଳେ? ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ; ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ହଜାର ନାମର ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିଲେ ଯଥେଷ୍ଟ। ଏହି ଗୁପ୍ତ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଭାସ୍କରଙ୍କର ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ। ବିକର୍ତ୍ତନ, ବିବସ୍ୱାନ, ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ଭାସ୍କର, ରବି—ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ତେଜୋମୟ, ଜଗତର ଚକ୍ଷୁ, ମହାପ୍ରଭୁ। ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ, ତିନି ଲୋକର ନାୟକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ, ତାପକାରୀ, ପବିତ୍ର, ସାତଟି ଘୋଡ଼ାରେ ଚଳିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ଭାବରେ ତାଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତାରିତ।