ଏହିପରି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସହସ୍ର କିରଣ ଧାରୀ, ନିଜେ ଅପ୍ରକାଶ୍ୟ ଥିବା ସୂର୍ୟଦେବ, ନିଜକୁ ବାରୋଟି ରୂପରେ ବିଭାଜିତ କରି ସୂର୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ସେହି ବାରୋଟି ରୂପ ହେଉଛନ୍ତି—ଇନ୍ଦ୍ର, ଧାତା, ପର୍ଜନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ପୂଷଣ, ଅର୍ୟମାନ, ଭଗ, ବିବସ୍ୱାନ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅଂଶୁମାନ, ବରୁଣ ଓ ମିତ୍ର। ଏହି ବାରୋଟି ରୂପ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ପରମାତ୍ମା ସୂର୍ୟ ନିଜ ଅନେକ ବିଭାବରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ସୂର୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଥମ ରୂପ ହେଉଛନ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର—ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ଧାତା ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ତୃତୀୟ ରୂପ ପର୍ଜନ୍ୟ, ସେ ମେଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି ନିଜ କିରଣରେ ବୃଷ୍ଟି ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ଚତୁର୍ଥ ରୂପ ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ସେ ବୃକ୍ଷ ଓ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ପଞ୍ଚମ ରୂପ ପୂଷଣ, ସେ ଖାଦ୍ୟରେ ବସି ସଦା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପର୍ଜନ କରନ୍ତି। ଷଷ୍ଠ ରୂପ ଅର୍ୟମାନ, ସେ ବାୟୁର ଗତି ଓ ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ସପ୍ତମ ରୂପ ଭଗ, ସେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ବସନ୍ତି। ଅଷ୍ଟମ ରୂପ ବିବସ୍ୱାନ, ସେ ଅଗ୍ନିରେ ବସି ଦେହୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ପାକ କରନ୍ତି। ନବମ ରୂପ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ସଦା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ଓ ଦେବଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କରନ୍ତି। ଦଶମ ରୂପ ଅଂଶୁମାନ, ସେ ବାୟୁରେ ବସି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏକାଦଶ ରୂପ ବରୁଣ, ସେ ଜଳରେ ବସି ସଦା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପର୍ଜନ କରନ୍ତି। ଦ୍ବାଦଶ ରୂପ ମିତ୍ର, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରନଦୀର କୂଳରେ ବସି ସମସ୍ତ ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ କରନ୍ତି। ମିତ୍ର ଏଠାରେ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ତପସ୍ୟା କଲେ, ସଦା ମିତ୍ରତା ଦୃଷ୍ଟିରେ ରହି ଭକ୍ତମାନେ ନିମନ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ବର ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ତାଙ୍କ ରୂପ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି; ଯେହেতୁ ମିତ୍ର ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ସ୍ମୃତି ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ବାରୋଟି ରୂପ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସବିତା ପରମାତ୍ମା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ ଓ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ, ଭକ୍ତିମନ୍ଦ ମନେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଏହି ରୂପରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ଦିନେ ଶୁଣେ ଓ ପଢ଼େ, ସେ ସୂର୍ୟ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏଠି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—ଯଦି ଏହି ସୂର୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ, ନିତ୍ୟ ଦେବତା, ତେବେ ସେ କାହିଁକି ସାଧାରଣ ପ୍ରାଣୀ ପରି ତପସ୍ୟା କଲେ ଓ ବର ଲାଗି ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ? ଏହି ଉତ୍ତମ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ମିତ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ଓ ମହା ନାରଦଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା। ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ସୂର୍ୟଙ୍କ ବାରୋଟି ରୂପ ବିଷୟରେ କହିଥିଲି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଦୁହେଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବରୁଣ ଜଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ପଶ୍ଚିମ ସାଗର କୂଳରେ ଥିଲେ, ମିତ୍ର ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଏହି ମିତ୍ରବନରେ ଥିଲେ। ତା'ପରେ ମହାଯୋଗୀ, ନିୟମିତ ନାରଦ, ଗନ୍ଧମାଦନ ମେରୁଶୃଙ୍ଗରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ମିତ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରତ ଦେଖି ନାରଦଙ୍କ ମନରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ସୂର୍ୟ—ଅବିନାଶୀ, ଅକ୍ଷୟ, ପ୍ରକାଶିତ ଓ ଅପ୍ରକାଶିତ, ନିତ୍ୟ, ଯିଏ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ମହାତ୍ମା। ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପିତା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଠାରୁ ଉପରେ। ନାରଦ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ସେ କେଉଁ ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃଙ୍କୁ ପୂଜିବେ?" ଏବଂ ସେ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। "ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ତୁମେ ଅଜନ୍ମା, ନିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅପରିମିତ ଆଧାର ଭାବେ ସ୍ତୁତିତ। ଯାହା ଥିଲା, ଅଛି, ଓ ହେବ, ସବୁ ତୁମରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ଚାରିଟି ଆଶ୍ରମ—ଗୃହସ୍ଥ ଆଦି—ମଧ୍ୟ ତୁମରେ ନିହିତ। ସମସ୍ତେ ଦିନ ଓ ରାତି ତୁମର ରୂପକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପୂଜନ୍ତି; ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଦେବତା, ସମସ୍ତଙ୍କର ପିତା ଓ ମାତା। ତେବେ ତୁମେ କେଉଁ ପିତୃ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବେ? ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ।" "ଏହା କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତଥାପି କହିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଏହା ପରମ ଗୁପ୍ତ ଓ ନିତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ। ତୁମେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ କହିବି।" "ଯାହା ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅଜ୍ଞେୟ, ଅପ୍ରକାଶ୍ୟ, ଅଚଳ ଓ ନିତ୍ୟ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭିଷୟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ—ସେଇ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଆତ୍ମା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ତିନି ଗୁଣରୁ ଅଲଗା, ପୁରୁଷ ଭାବେ ଚିନ୍ତିତ।" "ସେ ହିଁ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ବୁଦ୍ଧି, ଯୋଗରେ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ପ୍ରକୃତି ଭାବେ ଜଣାଶୁନା। ସାଂଖ୍ୟରେ ସେ ବିବେଚିତ, ଯୋଗରେ ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ରୂପରେ; ସେ ତିନି ରୂପୀ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଶର୍ବ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।" "ସେ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଦେହ ନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ବସନ୍ତି। ଦେହରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ନୁହନ୍ତି; ସେ ମୋର, ତୁମର ଓ ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ।" "ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ, କିନ୍ତୁ କେହି କେଉଁଠି ଧରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ନିର୍ଗୁଣ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ।" ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ସୂର୍ୟଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଚୀନ କାଳରୁ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଭକ୍ତମାନେ ବିବେଚନା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ନାରଦଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା।