ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କର ଅନେକ ରଶ୍ମି, ଶାଖା ଓ ପକ୍ଷୀର ନିମିତ୍ତରେ, ଅନେକ ସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ଏଠି ଦେବମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ରହିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି। ଗୃହସ୍ଥ ଜନକ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା, ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଭାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏହା ସହିତ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟ ଭିକ୍ଷୁମାନେ, ସମସ୍ତେ ଯୋଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ, ଯୋଗର ପଥ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ସୂର୍ୟର ରଶ୍ମିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଅପରିବୃତ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ କେବଳ ଶବ୍ଦ ଓ କଥାରେ ଜଣାଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ପରମ ଦେବ, ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ ସୂର୍ୟ, ସିଧାସଳଖ ଦେଖିଯାଉଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଯେଉଁଠି ଶୁଭ ଚାହୁଁଛି, ସେଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବକୁ ଭକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ। ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ବିଧାନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତା, ପିତା ଓ ଶିକ୍ଷକ। ଅନାଦି, ରଶ୍ମିରେ ଶୋଭିତ, ସେ ଜଗତର ନାଥ; ଏବଂ ମିତ୍ର ଭାବରେ ବସି, ସେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଅନାଦି ଓ ଅନ୍ତହୀନ, ଚିରଅବିନାଶୀ, ସେ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ଚୌଦ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରନଦୀର ତୀରେ ବସି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜୀବମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ରହିଛନ୍ତି। ସୂର୍ୟଦେବ, ସ୍ୱୟଂ ଅପ୍ରକଟ, ଏକା ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗରେ ନିଜକୁ ବିଭଜି ସୂର୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଧାତା, ପର୍ଜନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର, ପୂଷଣ, ଅର୍ୟମାନ, ଭଗ, ବିବସ୍ୱାନ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅଂଶ, ଵରୁଣ, ମିତ୍ର—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ, ସୂର୍ୟଦେବ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପର ବିବରଣୀ ଏପରି: ପ୍ରଥମ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବମାନଙ୍କର ରାଜା ଭାବେ ଦେବମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରନ୍ତି; ଦ୍ୱିତୀୟ ଧାତା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାଥ ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ତୃତୀୟ ପର୍ଜନ୍ୟ ମେଘରେ ବସି ନିଜ ରଶ୍ମିରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି; ଚତୁର୍ଥ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଗଛ ଓ ଉଦ୍ଭିଦରେ ବସିଛନ୍ତି; ପଞ୍ଚମ ପୂଷଣ ଖାଦ୍ୟରେ ବସି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ଷଷ୍ଠ ଅର୍ୟମାନ ପବନର ଗତିରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି; ସପ୍ତମ ଭଗ ଧନ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ବସିଛନ୍ତି; ଅଷ୍ଟମ ବିବସ୍ୱାନ ଅଗ୍ନିରେ ବସି ଖାଦ୍ୟ ପାକ କରନ୍ତି; ନବମ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରି ସଦା ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଦଶମ ଅଂଶୁମାନ ପବନରେ ବସି ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତି; ଏକାଦଶ ଵରୁଣ ଜଳରେ ବସି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ଦ୍ୱାଦଶ ମିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରନଦୀର ତୀରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ପବନରେ ନିଜକୁ ନିର୍ବାହ କରି, ମିତ୍ର ଭାବରେ ତପସ୍ୟା କରି, ଭକ୍ତମାନେକୁ ବିଭିନ୍ନ ଵର ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ରୂପ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା; ମିତ୍ର ଏଠି ବସିଥିବାରୁ, ସେ ପରମ ମିତ୍ର ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରମାତ୍ମା ସବିତା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଆବାସରେ ଏହି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ମନ ଏହି ଦେବରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଲଗିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯେଉଁଠି ଏହି କଥାକୁ ଦୈନିକ ଶୁଣିବା ଓ ପାଠ କରିବା, ସୂର୍ୟଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ସୂର୍ୟ ଯଦି ଆଦି ଓ ଚିରଅବିନାଶୀ ଦେବ, ତେବେ ସେ ସାଧାରଣ ପ୍ରାଣୀ ଭଳି ଵର ଚାହିଁ ତପସ୍ୟା କାହିଁକି କଲେ? ଏହି ଜ୍ଞାନର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ମିତ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ଓ ମହାନ ନାରଦଙ୍କୁ କହାଯାଇଥିଲା, ଏହା ମୁଁ ଏବେ କହିବି। ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ୟର ରୂପ ବିଷୟରେ କହିଥିଲି; ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ମିତ୍ର ଓ ଵରୁଣ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଵରୁଣ ଜଳରେ ନିର୍ବାହ କରି ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରରେ ବସିଥିଲେ, ମିତ୍ର ପବନରେ ନିର୍ବାହ କରି ଏହି ମିତ୍ରବନରେ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖର ଗନ୍ଧମାଦନରୁ, ମହାଯୋଗୀ ନାରଦ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ସେ ମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟା ସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ ଦେଖି, ଚିନ୍ତାରେ ପଡିଲେ। ଏହି ଅବିନାଶୀ, ଅକ୍ଷୟ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ, ଚିରଅବିନାଶୀ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଅଟୁଟ, ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ପିତା, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି। ନାରଦ ଚିନ୍ତା କଲେ: "ସେ କେଉଁ ଦେବମାନେ କିମ୍ବା ପିତୃମାନେକୁ ପୂଜିବେ?" ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ, ତୁମେ ଅଜନ୍ମା, ଚିରଅବିନାଶୀ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅପୂର୍ବ ଆଧାର ଭାବେ ସ୍ତୁତିତ। ଯାହା ଥିଲା, ଅଛି, ଓ ହେବ, ସମସ୍ତ ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ; ଚାରି ଆଶ୍ରମ, ଗୃହସ୍ଥ ଆଦି, ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ।