ଏକ ଦିନ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା, ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କରେ କିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପିତୃ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା। ଦେବମହାନ୍, ତୁମେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, କାରଣ ତୁମେ ତାହା ଜାଣିଛ। ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ—ଚଳାଉଥିବା ଓ ଅଚଳ—କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛି? ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତ କିଏଠାରେ ଲୟ ହୁଏ? ତାପରେ ଉତ୍ତର ଆସିଲା—ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିଦିଅନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ଶୂନ୍ୟ, ଚିରଅବିନାଶୀ, ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କିରଣରେ ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଜଳାଇଦିଅନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଏକତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସମସ୍ତର ସାକ୍ଷୀ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଧିପତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣରେ ତାପ ଦେଇ, ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ସେ ଅବିନାଶୀ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଚିରଅବିନାଶୀ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କର ପିତୃ, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବତା; ଏହି ହିଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ସ୍ଥାନ, ଏଠାରୁ କେଉଁଠି ଫେରା ନାହିଁ। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଲୟ ହୁଏ। ଅନେକ ଯୋଗୀ, ତାଙ୍କର ମରଣଶୀଳ ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ବାୟୁ ସଦୃଶ ହୋଇ, ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ହଜାର କିରଣ, ଶାଖା ଓ ପକ୍ଷୀ ସଦୃଶ, ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ସଂସ୍ଥିତ ଦେବମାନେ ଓ ନିପୁଣ ଋଷିମାନେ ନିବାସ କରନ୍ତି। ଘରେ ବସୁଥିବା ଜନକ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ଯୋଗରେ ସ୍ଥିତ, ଓ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଭାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ; ଏବଂ ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟ ତ୍ୟାଗୀମାନେ—ସମସ୍ତ ଯୋଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ବ୍ୟାସଙ୍କର ପୁତ୍ର ଶୁକ, ଯୋଗର ପଥ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ନିବାସ କରି, ଅପ୍ରତିଚ୍ୟୁତ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବାଣୀ ଓ ଶ୍ରୁତି ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅନ୍ଧାରର ନାଶକ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା, ସ୍୵ୟଂ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ଏହି କାରଣରେ, ଶୁଭ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଭକ୍ତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ଉପରେ ନ ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି କାରଣରେ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତା, ପିତା ଓ ଗୁରୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଆଦି ହିନ୍ଦି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ମିତ୍ର ସ୍୵ରୂପ ହୋଇ, ତାପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ଶୂନ୍ୟ, ଚିରଅବିନାଶୀ; ସେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲୋକ ଓ ଦ୍ୱୀପ ସମୁଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ଲୋକମଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ନଦୀର ତୀରେ ବସି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଥମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅପ୍ରକାଶୀ ହୋଇ, ନିଜକୁ ବାରୋଟି ରୂପରେ ବିଭାଜିତ କରିଛନ୍ତି—ଇନ୍ଦ୍ର, ଧାତା, ପର୍ଜନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ପୂଷଣ, ଅର୍ୟମାନ୍, ଭଗ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ବିଷ୍ଣୁ, ଅଂଶ, ଵରୁଣ, ମିତ୍ର। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଥମ ରୂପ—ଇନ୍ଦ୍ର—ଦେବମାନଙ୍କର ରାଜା ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ—ଧାତା—ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଥ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ତୃତୀୟ ରୂପ—ପର୍ଜନ୍ୟ—ମେଘ ମାଧ୍ୟମରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ଚତୁର୍ଥ ରୂପ—ତ୍ୱଷ୍ଟୃ—ଗଛ ଓ ଉଦ୍ଭିଦରେ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି। ପଞ୍ଚମ ରୂପ—ପୂଷଣ—ଖାଦ୍ୟରେ ନିବାସ କରି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଛଅ ରୂପ—ଅର୍ୟମାନ୍—ବାୟୁର ଗତି ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି। ସାତ ରୂପ—ଭଗ—ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶରୀରରେ ବ୍ୟାପିତ। ଆଠ ରୂପ—ବିବସ୍ୱାନ୍—ଅଗ୍ନିରେ ବ୍ୟାପି ରହି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ପାକ କରନ୍ତି। ନଅ ରୂପ—ବିଷ୍ଣୁ—ପ୍ରତିନିୟତ ଦେବମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ଦଶମ ରୂପ—ଅଂଶୁମାନ୍—ବାୟୁରେ ବ୍ୟାପି ରହି, ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା। ଏକାଦଶ ରୂପ—ଵରୁଣ—ଜଳରେ ବ୍ୟାପି ରହି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପ—ମିତ୍ର—ଚନ୍ଦ୍ର ନଦୀର ତୀରେ ବସି, ଲୋକମଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ସ୍ଥିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ମିତ୍ରତାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାପସ୍ୟା କରି, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ରୂପରେ, ସବିତୃ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆବାସରେ, ଭକ୍ତମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଉପାସନା ସମୟରେ ମନ ତାଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ରହିବା ଚାହିଁ। ଏପରି, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନାକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣିବା ଓ ପାଠ କରିବା ଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।