ବାତାପି, ନମୁଚି, ଇଲ୍ବଳା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଅଞ୍ଜିକା, ନରକ ଏବଂ କାଳନାଭ, ସରମାଣ, ତେଜସ୍ବୀ ସ୍ୱରକଳ୍ପ—ଏହେଁ ସମସ୍ତେ ଦାନୁର ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା ପ୍ରମୁଖ ଦାନବମାନେ। ଏହି ଦାନବମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ଶଂଖ୍ୟାରେ ଶତ, ଶହ ହଜାର ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୈତ୍ୟ ସଂହ୍ରାଦଙ୍କ ବଂଶରେ ନିବାତକବଚମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ତିନି କୋଟି ପୁଅ ମଣିବତୀ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ତାମ୍ରାଙ୍କ ଛଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା ଥିଲେ—କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଭାସୀ, ସୁଗ୍ରୀବୀ, ଶୁଚିଗୃଧ୍ରିକା। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ଉଲ୍ଲୁ ଓ ତାଙ୍କ ବଂଶଜଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ), ଭାସୀ ଭାସ (ବକ), ଗୃଧ୍ରୀ ଗୃଧ୍ର (ଗିଧ), ଶୁଚି ଜଳପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବୀ ଦ୍ଵିଜାତିୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାମ୍ରାଙ୍କ ବଂଶରେ ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଗଧା ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି। ବିନତାଙ୍କ ଦୁଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ହେଲେ—ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ। ଗରୁଡ଼, ସମସ୍ତ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ତିବ୍ର ଏବଂ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ। ସୁରସାଙ୍କ ଏକ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସର୍ପ ପୁଅ ଥିଲେ। କଦ୍ରୁଙ୍କ ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବହୁମୁଣ୍ଡିତ ସର୍ପ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳନ୍ତି, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଥିଲେ। ସେମାନେ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅଧୀନ ଥିଲେ—ଏହି ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶେଷ, ବାସୁକି ଓ ତକ୍ଷକ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାନ୍ତି। ଏହି ବଂଶର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ସର୍ପମାନେ ହେଲେ—ଏରାବତ, ମହାପଦ୍ମ, କମ୍ବଳ, ଅଶ୍ୱତର, ଏଲାପତ୍ର, ଶଂଖ, କର୍କୋଟକ, ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାନୀଳ, ମହାକର୍ଣ୍ଣ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବଳାହକ, କୁହର, ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଦୁର୍ମୁଖ, ସୁମୁଖ, ଶଂଖପାଳ, କପିଳ, ବାମନ, ନହୁଷ, ଶଂଖରୋମ, ମଣି। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଓ ନାତି ଶତ ଏବଂ ହଜାର ହେଲେ; ଏହି ବଂଶର ଚଉଦ ହଜାର ତୀବ୍ର, ବାୟୁ ଭକ୍ଷକ ନାଗ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ କ୍ରୋଧ ବଂଶୀୟମାନେ ଦନ୍ତଧାରୀ, ପୃଥିବୀର ଜନ୍ମଜାତ, ଚର, ଖଗ, ଜଳଚର—ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀର ସନ୍ତାନ ଭାବେ ସ୍ମୃତି ହୁଅନ୍ତି। ସୁରଭି ଗାଁ ଓ ମହିଷ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଇରା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଲତା, ବେଳ, ଘାସ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଖସା ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ କଲେ, ଏବଂ ଏକ ଋଷି ଅପ୍ସରାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଅରିଷ୍ଟା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଜନ୍ମ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ନାତି ଶତ ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରର ଥିଲା; ଏହିପରି ବୈବସ୍ୱତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବାରୁଣୀୟ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତି ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସପ୍ତ ମନସ୍ପୁତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପିତାମହ ନିଜେ ସେମାନେକୁ ପୁଅ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦିତି, ନିଜ ସନ୍ତାନହୀନ ଦୁଃଖରେ, କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କଶ୍ୟପ, ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲାପରେ, ଦିତିଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପୂଜା କଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ବର ଦେଲେ। ଦିତି ଏହି ବର ଚାହିଲେ—'ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେବେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବେ।' ଏହିପରି ଅନୁରୋଧରେ, ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ। ଏହା ପରେ, ତିବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ମାରୀଚ ଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ପବିତ୍ରତା ଓ ନିୟମରେ ଧାରଣ କରିପାରିବ, ତେବେ ତୁମର ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବ।' ଦିତି ଏହି ଶପଥ ନେଇ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ। କଶ୍ୟପ ଗର୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ଓ ତପସ୍ୟାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଅପରାଜୟ ଶକ୍ତିକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦିତିଙ୍କର କୌଣସି ତ୍ରୁଟି ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଶତ ବର୍ଷ ପରେ, ଏକ ଅବସର ଦେଖିଲେ—ଦିତି ପାଦ ପରିଷ୍କାର କରିନଥିବାବେଳେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ। ତାଁକ ସ୍ୱପ୍ନାବସ୍ଥାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତା'ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ। ଗର୍ଭ ବିଭଜିତ ହେବାବେଳେ, ତାହା କାନ୍ଦିଲା, ଏବଂ ପ୍ରତିବାର ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—'କାନ୍ଦନିଅ।' ଏହିପରି କହିବାରୁ ଗର୍ଭ ସାତ ଖଣ୍ଡ ହେଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପୁଣି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡକୁ ସାତ ଭାଗ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ସେମାନେ ମାରୁତ ନାମକ ଦେବତା ହେଲେ, ମୋଟ ୫୧ ଜଣ ଦେବତା ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଳପତିମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଏହି ଦଳପତିମାନଙ୍କୁ ହରି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ। ଏହି ହରି, ସଂସାରର ନାୟକ, କୃଷ୍ଣ, ବିଜୟୀ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଥ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅନନ୍ତ—ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ; ତେବେ ପରଲୋକର ଭୟ କେଉଁଠି ରହିବ? ଏପରି ଦିନେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବେନଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରି, ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବଣ୍ଟନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।