ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ କୁହାଯାଏ, ଯଦି କେହି ଦୁଧରେ ଅର୍ପଣ କରେ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ମନ କେବେ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ; ଦହି ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କଲେ, ସେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଫଳତା ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଶୁଦ୍ଧତା ସହିତ ଜଳ ଆଣିଥାଏ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଆସ୍ଥା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଛତା, ଧ୍ୱଜ, ଛତ୍ର, ପତାକା କିମ୍ବା ଚାମର ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ କିଛି ଦ୍ରବ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଥର ବଢ଼ାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କୃପାରେ ମନ, ବାଚା, କାୟା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ। ଏକ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ। ଏପରି ଦେବତାଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣି, ଏକ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ: “ହେ ଜଗତ୍ନାଥ! ଆପଣ ଯାହା କୁହିଲେ, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଆମେ ଆଉ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁୁଛୁ, ଦୟାକରି ଆମ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ। ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଵାନପ୍ରସ୍ଥ କିମ୍ବା ସନ୍ୟାସୀ ଯେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କେମିତି ନିରନ୍ତର ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଇପାରିବେ? ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲାପରେ ପୁନଃ ଅବନତି କିପରି ହେବ ନାହିଁ? ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ? ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ? ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏଠାରୁ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ କେଉଁଠି ଲୟ ହୁଏ?” ତେବେ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଏ: “ଯେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ତାଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼ ଦେବତା କେହି ନାହାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ବିହୀନ, ନିତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ, ତିନି ଲୋକକୁ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କିରଣରେ ଜଳାନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମିଶ୍ର ରୂପ, ସମସ୍ତ ଦ୍ରଶ୍ୟମାନ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ସକଳ ଦୃଷ୍ଟା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅଧିପତି। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସଂକୋଚିତ କରି ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଜ୍ୟୋତି, ତାପ ଓ ବର୍ଷା ହୁଏ। ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୂଳ ଓ ପାଳକ, ସେ କେବେ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ଅବିନାଶୀ। ସେ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପିତା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା; ଏହିଠାରୁ ପୁନଃ ଫେରିବା ନାହିଁ, ଏହା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ନିବାସ। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଲୟ ହୁଏ। ଅନେକ ଯୋଗୀ, ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ବାୟୁ ସଦୃଶ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଏହି ଜ୍ୟୋତିରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ହଜାର ହଜାର କିରଣ, ଶାଖା ଓ ପକ୍ଷୀ ସଦୃଶ, ସେଠି ବିଦ୍ୱାନ ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ସହ ବସିଥାନ୍ତି। ଜନକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୋଗୀ ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଭାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷି, ଵ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନବାସୀ, ସନ୍ୟାସୀମାନେ ଯୋଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ, ଯୋଗ ମାର୍ଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅପୁନରାବୃତ୍ତିରେ ବସିଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ କେବଳ ଶ୍ରୁତି ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ପରମ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ଦୃଶ୍ୟମାନ, ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ। ଏହିଠାରୁ ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କୁ ଭଜିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ଦୃଶ୍ୟ। ଏହିଠାରୁ ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ମାତା, ପିତା, ଗୁରୁ। ସେ ଅନାଦି, ଅନ୍ତହୀନ, କିରଣମୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସେ ମିତ୍ରସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଅନାଦି, ଅନ୍ତହୀନ, ନିତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ; ସେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ, ସାଗର ଓ ଚୌଦ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ସେ ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରନଦୀ କୂଳରେ ବସି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ତାପରେ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହଜାର କିରଣମୟ, ନିଜକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଧାତା, ପର୍ଜନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପୂଷଣ, ଅର୍ୟମାନ, ଭଗ, ଵିବସ୍ୱାନ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅଂଶ, ବରୁଣ, ଓ ମିତ୍ର—ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ରୂପ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଦେବଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ ଧାତା, ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ତୃତୀୟ ପର୍ଜନ୍ୟ, ମେଘରେ ବସି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ଚତୁର୍ଥ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ ଓ ଉଦ୍ଭିଦରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ପଞ୍ଚମ ପୂଷଣ, ଅନ୍ନରେ ବସି ସଦା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଷଷ୍ଠ ଅର୍ୟମାନ, ବାୟୁ ଚଳନରେ ଏବଂ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। ସପ୍ତମ ଭଗ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେର ଦେହରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ଏପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଅନନ୍ୟ ମହିମା, ଦୟା ଓ କୃପା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚଳିଛି, ଏହା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ୍।