ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ ଶ୍ରବଣ କରୁଥିଲେ । ଏଠି ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ କ୍ରିୟା ବିଷୟରେ କହିଯାଉଥିଲା—ଯଦି କେହି ସମସ୍ତ ଉପଚାର ସହିତ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି କ୍ରିୟା ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ କରିଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି । ଯଦି ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ, ଗାଈ, ବୃଷଭ, ଜମି, ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଦାତା ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଫଳ ଉପଭୋଗ କରିଥାନ୍ତି । ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବାର ନିୟମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟରେ ହେବା ଉଚିତ—ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଆକାଶ, ପବିତ୍ର ଭୂମି, ମୂର୍ତ୍ତି, କିମ୍ବା ଲଡୁ ଉପରେ ଏହା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ । ମୁଖ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିଅ, ବାମ କିମ୍ବା ଡାହାଣକୁ ନୁହେଁ, ଘୃତ କିମ୍ବା ଗୁଗୁଳୁ ସହିତ ଭକ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଅ । ଚତୁରସ୍ର ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଦେବଦାରୁ କାଠର ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିଲେ, ଏହି କ୍ଷଣରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂରିଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । କପୂର ଓ ଅଗରୁ ଧୂପ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ, ଉତ୍ତରାୟଣ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ଯେଉଁ ଦିଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ସେହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପଥ ମିଳିଯାଏ । ବିଶେଷ ପୂଜା କଲେ, ଶଙ୍କ୍ରାନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟୋଷ୍ଟି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁଚିଯାଏ । ଏପରି ଶୁଭ ସମୟ ଓ ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜା ଉଚିତ । ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି, ଆନ୍ନ, ଦୁଧ, ପିଠା, ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ, ଘୃତ ଓ ପକା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ ସେମାନେ ଅନେକ ଫଳ ପାଆନ୍ତି । ବଳି ଦେଇଲେ ଚାହିଦା ପୂରଣ ହୁଏ, ଘୃତର ଅଘ୍ର ଦେଇଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧି ହୁଏ । ଦୁଧ ଦେଇ ଅଘ୍ର କଲେ ମନ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ, ଦହି ଦେଇଲେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ । ଯେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧତା ସହିତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଜଳ ଆଣିଥାଏ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଛତା, ପତାକା, ଚାୟା, ଧ୍ୱଜ, ଚାମର ଦେଇଲେ ମଧ୍ୟ ଚାହିଦା ଫଳ ମିଳେ । ଯେଉଁସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହାକୁ ଲକ୍ଷ ଗୁଣା ବଢ଼ାଇ ଫେରାଇଦିଅନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କୃପାରେ ମନ, କଥା ଓ କାୟିକ ଦୁଷ୍କୃତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂରିଯାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜା ଏକ ଦିନ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଦାନ କରି, ଏହି ଫଳ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ । ଏପରି ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ହେ ଦେବେଶ, ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ । ଆମେ ଆଉ ଅଧିକ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ । ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବନପ୍ରସ୍ଥୀ କିମ୍ବା ସନ୍ୟାସୀ—ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ଚାହେ, ସେ କେମିତି କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବେ? ସ୍ଥାୟୀ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପରମ ମଙ୍ଗଳ କିପରି ମିଳିବ? ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରି, ଏହିଠାରୁ ପୁଣି ଫେରିନଯିବା ପାଇଁ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ? ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପିତୃ? ସମସ୍ତ ଉପରେ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କେଉଁଠାରୁ ହେଲା? ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ କେଉଁଠାରେ ଲୟ ହୁଏ?” ଏହା ସୁନି ଉତ୍ତର ମିଳିଲା: “ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାର ଦୂରି କରନ୍ତି । ତାଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ । ସେ ଆଦି ନାହିଁ, ଶେଷ ନାହିଁ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ଓ ଅବିନାଶୀ; ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ତାପିତ କରନ୍ତି । ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଅଂଶ, ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଦେଖୁଥିବା ସାକ୍ଷୀ ଓ ସମସ୍ତ ର ଶାସକ । ସେ ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ସଂକୋଚନ କରି ପୁନି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ତାପଦାୟକ, ବର୍ଷା ଦେଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ । ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଧାତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପୋଷକ, ତାଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ଅବିନାଶୀ ଓ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ । ସେ ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଏହିଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ଏହା ଅଚଳ ନିବାସ, ଏଠାରୁ ଆଉ ଫେରା ନାହିଁ । ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଲୟ ହୁଏ । ଅନେକ ଯୋଗୀ ତାଙ୍କର ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ବାୟୁ ସମାନ ହୋଇ, ଏହି ଆଲୋକମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି । ସେ ହଜାର ହଜାର କିରଣ ଜଣେ ଜଣେ ମୁଁଡିଅଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ବିଦ୍ୱାନ ଋଷିମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଜନକ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୃହସ୍ଥ, ଯୋଗରେ ନିପୁଣ ରାଜା, ବାଳଖିଲ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ବନବାସୀ, ବ୍ୟାସ, ସନ୍ୟାସୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୋଗୀମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ, ଯୋଗ ମାର୍ଗ ଅନୁସରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଲୀନ ହୋଇ ଅପରାବୃତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ କେବଳ ଶବ୍ଦ ଓ କଥାରେ ଜଣାଯାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ, ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ, ସକ୍ଷାତ୍ ଦୃଶ୍ୟମାନ । ତେଣୁ ଯିଏ ଶ୍ରେୟସ୍ ଚାହେ, ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ । ତେଣୁ ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚର ମାତା, ପିତା ଓ ଗୁରୁ । ସେ ଅନାଦି, ରଶ୍ମି ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଏବଂ ସେ ବନ୍ଧୁ ସ୍ୱରୂପ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଅନାଦି, ଅନନ୍ତ, ଅବିନାଶୀ; ସେ ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଚୌଦ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରନଦୀ ତଟରେ ବିରାଜିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । ଏଭଳି ଅତୁଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମହିମା ଶ୍ରବଣ କରି, ଦେବତାମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ ।