ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ କିମ୍ବା ପାଣି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସେହି ଦାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟାସ୍ଥିର ଓ ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କର ଦାନ ଦେବତାମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। କିଛି କରିବା ସମୟରେ ମନର ଶୁଦ୍ଧି, ନିୟମ ଓ ଉଚିତ ଆଚରଣ ଅତିଆବଶ୍ୟକ; ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ମଳ ମନସ୍କାମନାରେ କରାଯାଏ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିବସ୍ୱତ୍ଙ୍କର ଷ୍ଟୁତି, ପାଠ, ଅର୍ପଣ କିମ୍ବା ପୂଜା କରନ୍ତି ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯିଏ ମାଥା ନମାଇ ସମ୍ମାନରେ ବନ୍ଦନା କରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରେ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀର ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପକୁ ପରିକ୍ରମା କରିଥାଏ। ଯିଏ ମନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଆକାଶକୁ ପରିକ୍ରମା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରିଥାଏ। ଯିଏ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ନିୟମ ଓ ବ୍ରତ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଭକ୍ତିରେ ନିପୁଣ ହୁଏ। କିମ୍ବା ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଉପବାସ କରି ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଷଷ୍ଠୀ କିମ୍ବା ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ, ବିଶେଷକରି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଉପବାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ପୂଜା କରିଲେ, ଉଚ୍ଚତମ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ ଓ ପଦ୍ମପ୍ରଭା ଯାନରେ ଯାତ୍ରା କରେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଉପବାସ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ହୁଏ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ପୃକ୍ତ ପାତ୍ରରେ ପାଣି ପିଇବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଏକ ଏକ କରି ଦିନ ଗଣିବା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତି ୨୪ତମ ଦିନକୁ ବିଲୋପ କରିବା ଦରକାର; ଦୁଇ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏହି ଅର୍କସପ୍ତମୀକୁ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରିବା ତିଥି ଭାବେ ବଖ୍ୟାନ କରାଯାଇଛି; ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବାରରେ ଏହା ବିଶେଷ ମଙ୍ଗଳମୟ। ସପ୍ତମୀକୁ 'ବିଜୟା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦିନ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ହୋମ ଓ ଉପବାସ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ। ବିଜୟା ସପ୍ତମୀରେ କୃତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟବାରରେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ, ମହାଶ୍ୱେତ ରୂପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜି, ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଉପହାର ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରରେ କେବେ ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ରୋଗୀ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଦାନ ଶ୍ୱେତ, ରକ୍ତ କିମ୍ବା ପୀତ ମାଟିରେ ଦିଆଯାଏ। ଯିଏ ଗନ୍ଧ ଲପେଟିଥାଏ, ସେ ନିଜର ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ; ଚିତ୍ରଭାନୁଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଉପବାସ ସହିତ ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ; ଘୃତ କିମ୍ବା ତିଳ ତେଲର ଦୀପ ଜଳାଇ ଯିଏ ପୂଜା କରେ, ସେ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। ଯିଏ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ କେବେ କ୍ଷୟ ପାଏନାହିଁ; ଯିଏ ସଦା ଦୀପ ଦାନ କରେ, ସେ ଜ୍ଞାନର ଦୀପରେ ପ୍ରଭାମୟ ହୁଏ। ତିଳ, ଶୁଦ୍ଧ ତେଲ କିମ୍ବା ତିଳ ଦୁଧାର ଗାଈ ଦାନ—ଏସବୁ ହୋମ ଓ ଦୀପରେ ଦେଲେ, ମହାପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଯିଏ ସଦା ମନ୍ଦିର, ଚଉମୁହାଣି ଓ ରାସ୍ତାରେ ଦୀପ ଦାନ କରେ, ସେ ଶୋଭାବାନ୍ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୁଏ। ପ୍ରଥମ ଦୀପ ଉପଚାର ସହିତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୀପ ଔଷଧ ରସରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ମଜ୍ଜା, ଚର୍ବି କିମ୍ବା ଅସ୍ଥିରସରେ କେବେ ଦୀପ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦୀପ ସଦା ଉପରକୁ ବଢ଼େ, କେବେ ତଳକୁ ନୁହେଁ; ଦୀପଦାନକାରୀ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ହୁଏ ଓ ନିମ୍ନ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେନାହିଁ। ଯିଏ ସଦା ଜ୍ଵଳିତ ଦୀପ ଚୋରି କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ କରେ, ସେ ବନ୍ଧନ, ବିନାଶ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ଧକାର ପାଏ। ଦୀପଦାନକାରୀ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀପ ପରି ଚମକେ; ଯିଏ କେଶର, ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ଦୀପକୁ ଅଙ୍ଗରାଗ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଓ ଲାଲ ପୁଷ୍ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲେ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସଉଠାରେ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଉପବାସ ଚାଲିଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ସ୍ତୋତ୍ର ଅଲ୍ପ ପଢିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଆଦିତ୍ୟବ୍ରତ ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ। ଅର୍ଘ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉପଚାର ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯିଏ ସୁନା, ଗାଈ, ବଳଦ, ଜମି, ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳ ଲାଭ କରେ। ଅର୍ଘ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ଆକାଶ, ଶୁଦ୍ଧ ଭୂମି, ପ୍ରତିମା ଓ ଗୋଳା ଉପରେ ଦେବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖ ହୋଇ, ଦକ୍ଷିଣ କିମ୍ବା ବାମ ଦିଗକୁ ନୁହେଁ, ଘୃତ କିମ୍ବା ଗୁଗୁଳ ସହିତ ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର। ଏହା କରିଲେ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ଚତୁରସ୍ର ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଦେବଦାରୁ କାଠର ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ। କପୁର ଓ ଅଗରୁ ଧୂପ ଦେଇଲେ, ଉତ୍ତରାୟଣ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣାୟଣ କୁନ୍ଦ୍ରେ ସ୍ୱର୍ଗ ମାର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଓ ଅଷ୍ଟାଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭରେ ବିଶେଷ ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ଏପରି ସମୟ ଓ ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଚାଉଳ, ଦୁଧ, ପିଠା, ଫଳ, ମୂଳ, ଘୃତ ଓ ପକା କ୍ଷୁଦ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉପଚାର କରିବା ଦରକାର। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବଳି ଦେଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷାର୍ଥ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ଏପରି ଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିୟମରେ ଉପାସନା କଲେ, ଜୀବନରେ ମହା ଫଳ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ।