ଏକ ସମୟର କଥା, ମୁନିବର, ଦୁଇବାର୍ଷିକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ—"ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା, ଋଷି, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର ପାର ହୋଇ ନିଜ ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ଧୋଇ, ପରିଷ୍କୃତ ଓ ନିର୍ମଳ ଜାମା ପିନ୍ଧିବେ। ପରେ, ଶୁଧ୍ଧ ମନ ଓ ଶରୀର ସହିତ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ବେଳେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିବେ। ସେଥିରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଜଳରେ ଏକ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ଚିତ୍ରଣ କରିବେ, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଦଳ, ତନ୍ତୁ, ଗୋଳ ଆକୃତି ଓ ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା ମଣ୍ଡ ଥାଏ। ତା’ପରେ ତିଳ, ଚାଉଳ, ଜଳ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ, ଲାଲ ଫୁଲ ଓ ଦର୍ଭା ଏକ ତାମ୍ରପାତ୍ରରେ ରଖିବେ। ଯଦି ତାମ୍ର ନାହିଁ, ତେବେ ଅର୍କ ପତ୍ର ଭିତରେ ଏହି ସମସ୍ତୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖି, ଏକ ପାତ୍ରକୁ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ରଖିବେ। ତା’ପରେ ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗରେ ମୁଦ୍ରା ଦେଇ, ନିଜକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭରି ନିଜକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ। ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିରେ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମେ ବାୟୁରେ, ଶତ୍ରୁ ରୂପ କାମ ନିବାସରେ, ପୁଣି ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ। ପରେ, ସେହି ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ପଦ୍ମକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କରି, ଆକାଶରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବେ। ଏବେ, ମଣ୍ଡ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବସାଇ, ମୁଦ୍ରା ଦେଉଥିବା ସମୟରେ, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବେ। ସେଠାରେ, ଧଳା ପଦ୍ମ ଉପରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମୟ, ତାପ୍ତ ନୟନ, ଦୁଇ ହାତ, ଲାଲ ଶରୀର, ପଦ୍ମପତ୍ର ରଙ୍ଗ ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବେ। ସେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶାନ୍ତ ଓ କୃପାମୟ, ଦୀପ୍ତିର ମଣ୍ଡଳରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଦେଖାଯିବେ। ଏହିପରି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ଗାଢ଼ ସିନ୍ଦୂର ସଦୃଶ, ଦେଖି, ଏହି ପାତ୍ରକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ଏକାଗ୍ରତା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କଥାରେ, ତିନି ଅକ୍ଷରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବେ। ଯଦି କେହି ଦୀକ୍ଷିତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ନିରୃତି, ବାୟୁ, ଈଶ, ପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ, ଶିଖା, କବଚ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପୂଜିବେ। ଅର୍ଘ୍ୟ, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ଷଢ଼ଙ୍ଗ ଉଚ୍ଚାରଣ, ସ୍ତୁତି, ପ୍ରଣାମ ଓ ମୁଦ୍ରା କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବେ। ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ନାରୀ, ଓ ଶୁଦ୍ର ଯେହେଉଁଠି ନିୟମିତ ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଧ୍ଧ ଚିତ୍ତ ରଖି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାର ଭୋଗ ଭୋଗି, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିଭଳି, ଯେଉଁମାନେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକର ଦୀପ୍ତିମୟ ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏଠି ସ୍ପଷ୍ଟ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜଳ ଅର୍ପଣ ହେଉନାହିଁ, ତେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ପ୍ରତିଦିନ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତ ଓ ମନୋହର ଫୁଲ ଓ ଗନ୍ଧ ଦେଇ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯିଏ ଶୁଧ୍ଧ ମନ ଓ ସ୍ନାନ ପରେ ସପ୍ତମୀ ଦିନେ ଏପରି ଜଳ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ। ଅସୁସ୍ଥ ଲୋକ ସୁସ୍ଥ ହୁଅନ୍ତି, ଧନ ଚାହିଁଥିବା ଧନ ପାଆନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଚାହିଁଥିବା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି, ପୁତ୍ର ଚାହିଁଥିବା ପୁତ୍ର ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ଜଳ ଅର୍ପଣ ସମୟରେ ଯାହା ଆଶା କରନ୍ତି, ସେ ସେହି ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସମୁଦ୍ରସ୍ନାନ ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରି, ପ୍ରଣାମ କଲେ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ପାଉଥାନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ଫୁଲ ନେଇ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାଷାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭାନୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବେ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ କୋଣାର୍କକୁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଦୀପ, ଧୂପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜିବେ। ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ, ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ସ୍ତୁତି ସହିତ ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବେ। ଏଭଳି ପୂଜା କରିଥିବା ଲୋକ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ୍ୟର ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯୁବା ଓ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଲାଭ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସାତ ପୁର୍ବଜ ଓ ସାତ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଦୀପ୍ତିମୟ କାମଧେନୁ ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଲୋକକୁ ଯାଇ, ତାହାଁଠାରେ ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତି ଉତ୍ତମ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ପୁଣି, ଯେତେବେଳେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ, ସେଉଁଠିଠାରୁ ଯୋଗୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଚାରି ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ବିବସ୍ୱତ୍ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଡାମନଭଞ୍ଜିକା ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଯେଉଁଠି ଏହିପରି କ୍ରିୟା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ, ଅୟନ ବା ବିଷୁବ ବେଳେ କିମ୍ବା ରବିବାର, ତିଥି, କିମ୍ବା ପର୍ବ ଦିନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ ସହିତ ଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମୟ ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଇ, ମହାନଦୀର ତୀରେ ବସିଥାନ୍ତି। ସେଠାରେ ରାମେଶ୍ୱର ନାମକ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସେଇ କାମ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ପ୍ରଣାମ, ସ୍ତୁତି, ଗୀତ ଓ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ୍ୟର ଫଳ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିଭଳି କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ, ଘଣ୍ଟା ଜାଳରେ ଶୋଭିତ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଇ, ଶେଷରେ ଶିବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।