ଲବଣ ମହାସାଗରର ତୀରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ଭୂମି ଅଛି, ସବୁଠାରେ ବାଲି ଛିଟି ରହିଛି, ଏହି ଭୂମି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସୁସଜ୍ଜିତ। ଏଠାରେ କମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ବକୁଳ, କରବୀର, ପାଟଳ, ପୁମ୍ନାଗ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ନାଗକେସର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛ ଲଗାଇ ରହିଛି। ଟଗର, ଧବା, ବାଣ, ଅତିମୁକ୍ତ, କୁବ୍ଜକ, ମାଲତୀ, କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଚମ୍ପା ଫୁଲର ଗଛ ଏଠାରେ ଅଛି। କେତକୀର ଉଦ୍ୟାନ, ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, କଦମ୍ବ, ଲକୁଚା, ଶାଳ, ପନସ, ଦେବଦାରୁ ଗଛ ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ସରଳ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଚନ୍ଦନ (ଶ୍ୱେତ ଓ ଅନ୍ୟ), ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, ଆମ୍ବ ଏବଂ ବନ୍ୟ ଆମ୍ବ ଗଛ ଏଠାରେ ଅଛି। ତାଳ, ସୁପାରି, ନାଡିଆ, ବେଲ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଏଠାରେ ଦିଗବ୍ୟାପୀ ଶୋଭା ପାଉଛି। ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହା ଚାରିଦିଗରେ ଏକ ଯୋଜନା ଏବଂ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଜମି ଅଲମ୍ବିତ, ଏହା ଭୋଗ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦୁଇଟି ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ, ହଜାର କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, କୋଣାଡିତ୍ୟ ନାମରେ ବସିଛନ୍ତି, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟମରେ ନିପୁଣ, ଉପବାସ କରି, ଏଠାକୁ ଆସି, ମକର ଆବାସରେ ସ୍ନାନ କରିଥାଏ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମନ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ରାତିର ଶେଷରେ ସାଗରରେ ସ୍ନାନ କରିଥାଏ। ପୂଜାପର୍ବ ଶେଷ କରି, ଦେବତା, ଋଷି, ମନୁଷ୍ୟ, ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ପୋଷାକ ଧୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଜଳ ଚିବି, ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଏହି ବଡ଼ ସାଗର ତୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଦେଇ ବସିଥାଏ। ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଜଳରେ ଏକ ଅଷ୍ଟଦଳୀୟ ପଦ୍ମ ଚିତ୍ରିତ କରି, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ରଜତା ହୋଇଥିବା ଦଳ, ଚକ୍ରାକାର, ଉତ୍ତଳ ଗର୍ଭ ରହିଥିବା ପଦ୍ମ ତିଆରି କରିଥାଏ। ତିଳ, ଚାଉଳ, ଜଳ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ମିଶାଇ, ଲାଲ ଫୁଲ ଓ ଦର୍ବା ସହିତ ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ରଖିଥାଏ। ତାମ୍ବା ଉପଲବ୍ଧ ନହେଲେ, ତିଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ଅର୍କ ପତ୍ରରେ ରଖି, ଏକ ପାତ୍ରକୁ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ର ଭିତରେ ରଖିଥାଏ। ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗରେ ମୁଦ୍ରା କରି, ନିଜକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବି, ସଠିକ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ। ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଦଳରେ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମରେ ବାୟୁ ଦଳରେ, କାମର ଶତ୍ରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃ ପୂଜା କରିଥାଏ। ପ୍ରଚୁର, ଶୁଦ୍ଧ, ମୂଳ ଏବଂ ପରମ ଆନନ୍ଦମୟ ଦେବତାକୁ ପୂଜା କରି, ପଦ୍ମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥାଏ। ଗର୍ଭକୋଷରେ ରଖି, ହସ୍ତମୁଦ୍ରା କରି, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଶେଷ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ। ଧଳା ପଦ୍ମ ଉପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୋଳକ ଭାବେ, ପିତଳା ଚକ୍ଷୁ, ଦୁଇ ହାତ, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ମାନ୍ୟ ଚିହ୍ନ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଶୁଭ୍ର ଆକୃତି, ଦାନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ଶାନ୍ତ ଓ ଦୀପ୍ତିମୟ ଚକ୍ରରେ ଘିରିଥିବା ଦେବତା ଭାବେ ଦେଖିଥାଏ। ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଢ଼ି ଲାଲ କୁମ୍କୁମ ଭଳି ଦେଖି, ସେ ଜଣେ ଏହି ପାତ୍ରକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ଏକାଗ୍ର ମନ ଓ ନିୟମିତ ଭାଷାରେ, ତିନି ଅକ୍ଷରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଯଦି ଦିକ୍ଷିତ ନୁହଁ, ତେବେ କେବଳ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ଭରା ମନରେ, କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ନିରୃତି, ବାୟୁ, ଈଶ, ପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ହୃଦୟ, ମସ୍ତକ, ଚୂଡ଼ା, କବଚ, ଚକ୍ଷୁ, ଅସ୍ତ୍ର ପୂଜା କରିଥାଏ। ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ପାଠ, ସ୍ତୁତି, ନମସ୍କାର ଓ ହସ୍ତମୁଦ୍ରା କରି, ଦେବତାକୁ ବିଦାୟ କରିଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟମରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ମହିଳା ଏବଂ ନିୟମିତ ଶୂଦ୍ରମାନେ—ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଚାହିଁଥିବା ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭାସ୍କର ଦେବତା, ତିନି ଲୋକର ଦୀପ, ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବତା, ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁଖର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଜଳ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଦୀପ୍ତିମୟ ଫୁଲ ଓ ଗନ୍ଧ ସହିତ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଜଳ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଏବଂ ସ୍ନାନ କରି, ଏହି ଭାବରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଜଳ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ପାଇଥାଏ। ଅସୁସ୍ଥମାନେ ରୋଗ ମୁକ୍ତି, ଧନ ଚାହିଁଥିବା ଧନ, ଜ୍ଞାନ ଚାହିଁଥିବା ଜ୍ଞାନ, ପୁତ୍ର ଚାହିଁଥିବା ପୁତ୍ର ପାଇଥାଏ। ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଇଥାଏ। ସାଗରରେ ସ୍ନାନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ନମସ୍କାର କରି, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ମହିଳା ଯାହା ହୋଇଥିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ପାଇଥାଏ। ଫୁଲ ନେଇ, ନିୟମିତ ଭାଷାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ, ଭାନୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତିନିବାର ପରିକ୍ରମା କରିଥାଏ। ଏହିପରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, କୋଣାର୍କକୁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଦୀପ, ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିଥାଏ। ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ, ଜୟଘୋଷ, ଷ୍ଟୁତି ଦେଇ, ଏହିପରି ହଜାର କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେବତା, ଜଗତ୍ ନାଥକୁ ପୂଜା କରିଥାଏ। ଏହିପରି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି, ଯୁବା ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ପାଇଥାଏ। ଦ୍ୱିଜ, ସାତ ପୂର୍ବ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଦୀପ୍ତିମୟ, କାମନାପୂର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଉତ୍କଳନ କରିଥାଏ।