ଭାରତ ଭୂମିରେ, ଦକ୍ଷିଣ ସାଗର ଉପକୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା 'ଓଣ୍ଡ୍ର' ନାମରେ ପରିଚିତ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସ୍ଵର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ । ସାଗରରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଭିରଜା ଚକ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ, ନିତାନ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥଳ । ଏଠାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିମଗ୍ନ, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଆଦର ଓ ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ । ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ, ଦାନ, ବିବାହ, ବଳି, ଓ ଶିକ୍ଷା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏଠାର ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମ୍ମାନିତ । ସେମାନେ ଷଡ୍ବିଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମଗ୍ନ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣର ଅର୍ଥରେ ଦକ୍ଷ । ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ଦକ୍ଷ, ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଇର୍ଷ୍ୟା ହୀନ, କେହି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମଗ୍ନ, କେହି ପାରମ୍ପରିକ ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ । ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ, ଧନରେ ଅନୁକୂଳ, ଦାନଶୀଳ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ସେମାନେ ଉତ୍କଳରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ସବରେ ଶୋଭିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମି । ଅନ୍ୟ ତିନି ବର୍ଗ—କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ଖ୍ୟାତିସାର ରବି ମନ୍ଦିର 'କୋଣାଦିତ୍ୟ' ଅଛି; ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ମାନବ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଏକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ । ଏହି ଭୂମି ସାଗର ତଟରେ ଅଛି, ଶୁଭ୍ର, ମନୋହର, ସମସ୍ତଠାରେ ବାଲିରେ ବିଛିତ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏଠି କମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ବକୁଳ, କରବୀର, ପାଟଳ, ପୁମ୍ନାଗ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ନାଗକେଶର ଭଳି ଗଛ ରହିଛି । ଟଗରା, ଧବା, ବାଣା, ଅତିମୁକ୍ତ, କୁବ୍ଜକ, ମାଳତୀ, କୁନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । କେତକୀ କୁଞ୍ଜ, ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, କଦମ୍ବ, ଲକୁଚା, ଶାଳ, ପନସ, ଦେବଦାରୁ ଗଛ ଦେଖାଯାଏ । ସରଳ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଅନ୍ୟ ଚନ୍ଦନ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, ଆମ୍ବ ଓ ବନ୍ୟ ଆମ୍ବ ଗଛ ରହିଛି । ତାଳ, ସୁପାରି, ନାଡ଼ିଆ, ବେଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଏଠିରେ ଚାରିପାଖରେ ଶୋଭିତ । ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଚାରିପଟେ ଏକ ଯୋଜନା ଓ ତୃତୀୟା ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ । ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ନିଜେ, ହଜାର କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, 'କୋଣାଦିତ୍ୟ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି । ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ଦିନ, ଯେଉଁ ଜନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଉପବାସରେ ନିମଗ୍ନ, ସେ ଏଠି ଆସି ମକର ଆଶ୍ରମରେ ସ୍ନାନ କରିଥାଏ । ଶୁଧ୍ଧ ମନ ଓ ଶରୀରରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ରାତି ଶେଷରେ ସାଗର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଥାଏ । ଦେବତା, ଋଷି, ମାନବ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଜଳ ଚିପି, ଶୁଧ୍ଧ ମନରେ, ସାଗର ତଟରେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବସିଥାଏ । ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଜଳରେ ଏକ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ଚିତ୍ରିତ କରିବା ଉଚିତ—ଫିଲାମେଣ୍ଟ ଓ ଉନ୍ନତ କର୍ପର ଉପସ୍ଥିତ । ତିଳ, ଚାଉଳ, ଜଳ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ, ଲାଲ ଫୁଲ ଓ ଦୁର୍ବା ଏକ ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ । ତାମ୍ବା ନ ମିଳିଲେ, ଏହି ସମଗ୍ରୀ ଅର୍କ ପତ୍ରରେ ରଖି, ଏକ ପାତ୍ରକୁ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ରଖିବାକୁ କହାଯାଏ । ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗରେ ମୁଦ୍ରା କରି, ନିଜକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଉଚିତ । ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଦଳ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମରେ ବାୟୁ ଦଳ, ଶତ୍ରୁ ଦଳରେ, ଆଉ ଏକଥର ମଧ୍ୟରେ, ପୂଜା କରିବାକୁ କହାଯାଏ । ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦରରେ, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ । ପଦ୍ମର କର୍ପର ଉପରେ ପାତ୍ର ରଖି, ମୁଦ୍ରା କରି, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶୂନ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏକ ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମ ଉପରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଚକ୍ର ଭାବରେ, ପିତଳ ଚକ୍ଷୁ, ଦୁଇ ହାତ, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କହାଯାଏ । ସମସ୍ତ ଶୁଭ୍ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୁଭ୍ର, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି, ଵରଦାନ ଦେଇଥିବା, ଶାନ୍ତ, ଆଲୋକ ମଣ୍ଡଳରେ ଆବୃତ । ଉଦୟ ହୁଅ ଥିବା ଗାଢ଼ କୁଙ୍କୁମ ଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି, ପାତ୍ର ନେଇ, ଜମି ଉପରେ ଗୁଡ଼ି ଯାଇଥାଏ । ପାତ୍ରଟି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ଓ ନିୟତ ଭାଷାରେ, ତିନି ଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବାକୁ କହାଯାଏ । ଦୀକ୍ଷିତ ନ ହେଲେ, କେବଳ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଭରି, କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଅଗ୍ନି, ନିରୃତି, ବାୟୁ, ଈଶ, ପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ, ଚୂଡ଼ା, କବଚ, ଚକ୍ଷୁ, ଅସ୍ତ୍ର ପୂଜା କରିବାକୁ କହାଯାଏ । ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ପାଠ, ସ୍ତୁତି, ନମସ୍କାର, ମୁଦ୍ରା କରି, ବିଦାୟ ଦେବାକୁ କହାଯାଏ । ଯେଉଁମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ନାରୀମାନେ, ନିୟତ ଶୂଦ୍ରମାନେ—ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଧ୍ଧ ଆତ୍ମାରେ ଅନୁଭବ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଯେଉଁ ଲୋକ ଭାସ୍କର ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଯେଉଁ ଦେବତା ତିନି ଲୋକର ଦୀପ, ଆକାଶରେ ଗତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁଖର ଉପଭୋକ୍ତା ହୋଇଥାନ୍ତି । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଜଳ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଦେବତା ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।