ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି—ତୁମ୍ବୁର, ଚାର, ଯବନ, ପବନ, ଅଭୟ, ରୁଣ୍ଡିକେର, ଚର୍ଚରା ଓ ହୋତ୍ରଧାର୍ତ୍ୟ ନାମକ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନଜାତି ଏଠାରେ ରହନ୍ତି। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ବିବରଣୀ ପରେ, ଏବେ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଜନଜାତି ବିଷୟରେ କହିବି। ଏଠାରେ ନିହାର, ତୁଷମାର୍ଗ, କୁରବ, ତୁଙ୍ଗନ, ଖସ, କର୍ଣ୍ଣପ୍ରଭରଣ, ଉର୍ଣ୍ଣ, ଦର୍ଘ, ଶକୁନ୍ତକ ଏବଂ ଚିତ୍ରମାର୍ଗ, ମାଳବ, କିରାତ, ଟୋମର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ବସନ୍ତି। ଏଠାରେ କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାପର, କଳି ଯୁଗ ଅନୁସାରେ ଧର୍ମ ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଛି। ଭାରତ ଭୂମିକୁ ନଉଟି ଖଣ୍ଡରେ ବିଭାଜିତ କରାଯାଇଛି; ଏହାର ଦକ୍ଷିଣ, ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ମହାସାଗର ବିସ୍ତୃତ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଧନୁର ଆକୃତିର ହିମାଲୟ ପର୍ବତ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏହି ଭାରତ ଭୂମି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଜନ୍ମର ମୂଳସ୍ଥାନ। ଏଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାପଦ, ଦେବତାପଦ, ଅମରତ୍ୱ, ମାରୁତ, ଶିକାରୀ, ଯକ୍ଷ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ ଓ ସରୀସୃପ ଆଦି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବ ଏଠାରୁ ନିଜ କର୍ମାନୁସାରେ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ଏପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭୂମି ନାହିଁ। ଏଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୂମିରେ ମଣିଷ ଜନ୍ମ ପାଇବାକୁ ଅଭିଲାଷା କରନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ଦେବତାପଦ ଛାଡି ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ମଣିଷ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ କର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ ଓ ନିଜ କର୍ମକୁ ଶେଷ କରିବାକୁ ବ୍ୟାକୁଳ। ଏହି ଭୂମି ଭଳି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମୁନି ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଏହି ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥର ମହାଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ତପସ୍ୟାର ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ, ଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞର ଫଳ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଗୁରୁସେବା, ଦେବପୂଜା, ଅଧ୍ୟୟନର ଫଳ ମିଳେ। ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଶୁଭ ଜନ୍ମ ପାଇବାକୁ ଅଭିଲାଷା କରନ୍ତି, ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଫଳ ମିଳେ। ଅହିଂସା ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣର ଫଳ, ଅପେକ୍ଷିତ ଫଳ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମର ଫଳ, ଭିକ୍ଷାଟନ, ସନ୍ନ୍ୟାସ, ପୂଜା ଓ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏଠାରେ ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶରେ ନୁହେଁ। ଏଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତ ଭୂମିର ସମସ୍ତ ମହିମା କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ମୁଁ ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମିର ମହାତ୍ମ୍ୟ ନିକଟରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିଛି, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ, ପବିତ୍ର, ଶୁଭ ଓ ଜ୍ଞାନ ବଢ଼ାଏ। ଯିଏ ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନାକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଭାରତ ଭୂମିରେ, ଦକ୍ଷିଣ ସାଗର ତୀରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓଣ୍ଡ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ସମୁଦ୍ରରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବିରଜା ଚକ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ନିତ୍ୟ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥଳ। ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିୟମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଓ ପୂଜ୍ୟ। ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ, ଦାନ, ବିବାହ, ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟାପନ ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏଠିର ଦ୍ୱିଜମାନେ ସର୍ବଦା ସମ୍ମାନିତ। ସେମାନେ ଷଡ୍କର୍ମରେ ନିପୁଣ, ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଇତିହାସ ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଇର୍ଷ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ, କେହି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରନ୍ତି, କେହି ପାରମ୍ପରିକ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ। ସେମାନେ ପୁତ୍ର, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଧନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ, ଦାନଶୀଳ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଉତ୍କଳ ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ବସନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ேଯଜ୍ଞ ଉତ୍ସବ ହୁଏ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଆଦି ଅନ୍ୟ ତିନି ଵର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ଶାନ୍ତ ଓ ଧାର୍ମିକ ଭାବରେ ଏଠି ବସନ୍ତି। ଏଠି ଅଛି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୋଣାଦିତ୍ୟ—ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ବିଷୟରେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ବିବରଣୀ ଦିଅ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାଲିରେ ଢାକା, ନିତ୍ୟ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ। ଏଠି କମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ବକୁଳ, କରବୀର, ପାଟଳ, ପୁମ୍ନାଗ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ବକୁଳ, ନାଗକେଶର ଗଛ ପ୍ରଚୁର। ଏଠି ଟଗର, ଧବ, ବାଣ, ଅତିମୁକ୍ତ, କୁବ୍ଜକ, ମାଲତୀ, କୁନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଜାସ୍ମିନ ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ ମନ ଭରିଯାଏ। କେତକୀ ଉଦ୍ୟାନ, ତତ୍ତେଜସ୍ୱୀ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, କଦମ୍ବ, ଲକୁଚ, ଶାଳ, ପନସ, ଦେବଦାରୁ ଗଛ ଅଛି। ସରଳ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଚନ୍ଦନ (ଶ୍ୱେତ ଓ ଅନ୍ୟ), ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, ଆମ୍ବ ଓ ବନ୍ୟ ଆମ୍ବ ଗଛର ଶୋଭା ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ତାଳ, ଗୁଆ, ନଡିଆ, ବେଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଗଛରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସୁସଜ୍ଜିତ। ଏଠି ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଏକ ଯୋଜନା ଏବଂ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ବିସ୍ତୃତ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବତା, ସହସ୍ରକିରଣୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ, କୋଣାଦିତ୍ୟ ନାମରେ ବସନ୍ତି, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତା। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଉପବାସ ରହି, ଏଠାରେ ମକରସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଶୁଭ ଫଳ ଲାଭ କରେ। ଶୁଦ୍ଧ ମନେ, ଦେବସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ରାତି ଶେଷରେ ସମୁଦ୍ରସ୍ନାନ କରି, ଏଠି ଧ୍ୟାନ କରିଥିବା ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୁଏ।