ହ୍ରଦଙ୍କର ଦୁଇଟି ସାହସିକ ପୁଅ ଥିଲେ—ଶିବ ଓ କାଳ। ପ୍ରହ୍ରାଦଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ବିରୋଚନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ଏବଂ ବିରୋଚନଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ବଲିଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ବଲିଙ୍କର ଏକ ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣା ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରତାପନ ଏମିତି ପୁଅମାନେ ଥିଲେ। କୁମ୍ଭନାଭ, ଗର୍ଦଭାକ୍ଷ, କୁକ୍ଷି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ବାଣା, ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପୁଅ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପଶୁପତିଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ ବାଣା ଉମାପତିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ବର ମାଗିଥିଲେ—ସେ ଉମାପତିଙ୍କ ପାଖରେ ବସିବାର ବର ପାଇଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କର ପୁଅମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ—ଭର୍ଭରା, ଶକୁନି, ଭୂତସନ୍ତାପନ ଏମିତି। ମହାନାଭ, ସାହସିକ, ଓ କାଳନାଭ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଥିଲେ। ଦାନୁଙ୍କର ଏକ ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ପ୍ରଧାନ ତପସ୍ୱୀ ଦାନବମାନେର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛି—ଦ୍ୱିମୂର୍ଧା, ଶଂକୁକର୍ଣ୍ଣ, ହୟଶିରା, ଆୟୋମୁଖ, ଶମ୍ବର, କପିଳ, ବାମନ, ମାରୀଚି, ମଘବାନ, ଇଲ୍ବଳ, ସ୍ଵସୃମ, ବିକ୍ଷୋଭଣ, କେତୁ, କେତୁବୀର୍ୟଶତହ୍ରଦ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ସର୍ବଜିତ, ବଜ୍ରନାଭ, ଏକଚକ୍ର, ତାରକ, ବୈଶ୍ଵାନର, ପୁଲୋମା, ବିଦ୍ରାବଣମହାଶିରା, ସ୍ଵର୍ଭାନୁ, ବୃଷପର୍ବା, ବିପ୍ରଚିତ୍ତି। ସମସ୍ତେ କଶ୍ୟପଙ୍କର ପୁଅ ଭାବରେ ଦାନୁ ରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ଦାନବମାନେ, ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପୁଅପୁଅ ଏତେ ଅଧିକ ଥିଲେ ଯେ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ସ୍ଵର୍ଭାନୁଙ୍କର ଝିଅ ପ୍ରଭା ଓ ପୁଲୋମାଙ୍କର ଝିଅ ଶଚୀ ଥିଲେ। ବୈଶ୍ଵାନରଙ୍କର ଝିଅମାନେ ଥିଲେ—ଉପଦୀପ୍ତି, ହୟଶିରା, ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବାର୍ଷପର୍ବଣୀ, ପୁଲୋମା ଓ କାଳିକା। ମାରୀଚିଙ୍କର ଅନେକ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଷଠି ହଜାର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଦାନବମାନେର ଉଲ୍ଲାସ। ମାରୀଚିଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଚୌଦ ଶତ ହିରଣ୍ୟପୁରବାସୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତପସ୍ୱୀ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପୌଲୋମା ଓ କାଳକେୟ ଦାନବମାନେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ, ହିରଣ୍ୟପୁରର ବାସିନ୍ଦା। ପ୍ରପିତାମହଙ୍କର କୃପାରେ, ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ଦାନବମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ; ଏହାପରେ ଅନ୍ୟ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଦାନବମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ। ସିଂହିକାରେ ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେର ସଂଯୋଗରୁ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସିଂହିକେୟ ଭାବେ ଏହି ପୁଅମାନେ ପରିଚିତ—ତେର ଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ: ବଂଶ, ଶଲ୍ୟ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନଳ, ବଳ, ବାତାପି, ନାମୁଚି, ଇଲ୍ବଳ, ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଅଞ୍ଜିକା, ନରକ, କାଳନାଭ, ସରମାନା, ସ୍ଵରକଳ୍ପ। ଏମିତି ଦାନବମାନେ ଦାନୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପୁଅପୁଅ ଶତାଧିକ, ହଜାରାଧିକ ଥିଲେ। ଦୈତ୍ୟ ସଂହ୍ରାଦ ବଂଶରେ ନିବାତକବଚ ଦାନବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୱୀ ଭାବରେ ତିନି କୋଟି ପୁଅ ମଣିବତୀରେ ବସିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ। ତାମ୍ରାଙ୍କର ଛଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି—କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଭାସୀ, ସୁଗ୍ରୀବୀ, ଶୁଚିଗୃଧ୍ରିକା। କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ଉଲୁ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) କୁ, ଭାସୀ ଭାସ (ଧନେଚି) କୁ, ଗୃଧ୍ରୀ ଗୃଧ୍ର (ଗୃଧ୍ର) କୁ, ଶୁଚି ଜଳପକ୍ଷୀ କୁ, ସୁଗ୍ରୀବୀ ଦ୍ୱିଜପକ୍ଷୀ ମାନେକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଗଧା ମଧ୍ୟ ତାମ୍ରାଙ୍କ ବଂଶର। ଵିନତାଙ୍କର ଦୁଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଥିଲେ—ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ। ଗରୁଡ଼, ଉଡ଼ୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର କୌଶଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ। ସୁରସାଙ୍କର ଏକ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସର୍ପ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କଦ୍ରୁଙ୍କ ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ହଜାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସର୍ପ ଥିଲେ, ଅନେକ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆତ୍ମାରେ; ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିଲେ। ନାଗମାନେ, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅଧୀନ, ଅନେକ ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ, ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଇରାବତ, ମହାପଦ୍ମ, କମ୍ବଳ, ଅଶ୍ୱତର, ଏଳାପତ୍ର, ଶଂଖ, କର୍କୋଟକ, ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାନୀଳ, ମହାକର୍ଣ୍ଣ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବଳାହକ, କୁହର, ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଦୁର୍ମୁଖ, ସୁମୁଖ, ଶଂଖ, ଶଂଖପାଳ, କପିଳ, ବାମନ, ନହୁଷ, ଶଂଖରୋମ, ମଣି—ଏମିତି ନାଗମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପୁଅପୁଅ ଶତାଧିକ, ହଜାରାଧିକ ଥିଲେ; ଚଉଦ ହଜାର ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ, ବାୟୁ ଖାଇଥିବା ନାଗମାନେ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ କ୍ରୋଧ ବଂଶ ଦାନ୍ତ ଧାରୀ ଜନ୍ତୁମାନେ; ଭୂମିର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଉଡ଼ୁଥିବା ଓ ଜଳର ଜନ୍ତୁମାନେ ଏହି ବଂଶର। ସୁରଭି ଗାଁ ଓ ମହିଷ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଇରା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଲତା, ଅଙ୍ଗୁର ଓ ଘାସ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଖସା ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ମୁନି ଅପ୍ସରା ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଅରିଷ୍ଟା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗନ୍ଧର୍ବ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହି କଶ୍ୟପଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା—ସ୍ଥିର ଓ ଚଳ—ବିବରଣ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେର ପୁଅ ଓ ପୁଅପୁଅ ଶତାଧିକ, ହଜାରାଧିକ ଥିଲେ। ଏହି ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରର ସୃଷ୍ଟି କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବିଶାଳ ଭାଇବସ୍ୱତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବାରୁଣ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।