ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ କଶ୍ୟପ, ଜମଦଗ୍ନି, ଭୃଗୁ, ଗୌତମ, ବଶିଷ୍ଠ, ଜୈମିନି, ଧୌମ୍ୟ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ ଭାଲ୍ମୀକି ଥିଲେ। ତଥା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଶତାନନ୍ଦ, ବାତ୍ସ୍ୟ, ଗାର୍ଗ୍ୟ, ଆସୁରି, ସୁମନ୍ତୁ ଭାର୍ଗବ, କଣ୍ଵ ଓ ମେଧାତିଥି ଅଧ୍ୟାପକ ଥିଲେ। ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ଚ୍ୟବନ, ଧୂମ୍ର, ଅସିତ, ଦେୱଳ, ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, ତୃଣୟଜ୍ଞ, ପିପ୍ପଳାଦ ଓ ଅକୃତବ୍ରଣ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସମ୍ୱର୍ତ୍ତ, କୌଶିକ, ରୈଭ୍ୟ, ମୈତ୍ରେୟ, ହରିତ, ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ଭିଭାଣ୍ଡ, ଦୁର୍ବାସା ଓ ଲୋମଶ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥିଲେ। ନାରଦ, ପର୍ବତ, ବୈଶଂପାୟନ, ଗାଳବ, ଭାସ୍କରୀ, ପୂରଣ, ସୂତ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ କପିଳ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଉଲୂକ, ପୁଲହ, ବାୟୁ, ଦେବସ୍ଥାନ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ସନତ୍କୁମାର, ପୈଳ, କୃଷ୍ଣ ଓ କୃଷ୍ଣାନୁଭୌତିକ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥିଲେ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିବା ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ, ତାରା ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ୟାସ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇ, ଏକାଉଁଠି ବସି ସାଂବାଦ କରିଲେ। ସଂବାଦ ଶେଷରେ ଏହି ମୁନିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକ ସନ୍ଦେହ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ: "ହେ ବ୍ୟାସ ମୁନି, ଆପଣ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ, ଆଗମ, ମହାଭାରତ ଓ ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ—ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ୍—ଅବଗତ ଅଟନ୍ତି। ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ, ଶୂନ୍ୟ, ଜୀବନର ଉପସାଗରେ, ଯେଉଁଠି ଆସକ୍ତିର ଭୟାନକ ମଗର ଅଛି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ଜଳରେ ବୁଡିଯାଉଛି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ, ଅନେକ ଧାରଣାର ତରଙ୍ଗରେ, ମୋହର ମାଟିରେ ମୁଝିଯାଉଛି, ଲୋଭର ଗଭୀର ଓ ଦୁର୍ଗମ ଖାଇରେ, ଏହି ଜଗତକୁ ଆମେ ଅନାଶ୍ରୟ ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ବୁଡିଯାଉଥିବା ଦେଖୁଛୁ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଆମେଠାରେ କହନ୍ତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଭୟାନକ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରେୟ କ’ଣ? ଆପଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଦୁର୍ଲଭ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ପୃଥିବୀର କର୍ମ କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ପୃଥିବୀର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁଜଣ କର୍ମ ନିୟମିତ ଭାବରେ କରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧିକୁ ପାଏ; ତଥା ଅନ୍ୟଥା କରିଲେ ନରକକୁ ପାଏ। ଏପରି ମୁକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଏ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଆପଣ କହନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ୟାସ ମୁନି।" ଏହି ପରିଶୁଧ୍ଧ ମନ ଥିବା ଋଷିମାନେଙ୍କ ଉପସ୍ଥାପିତ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ୟାସ, ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, କହିଲେ: "ଏହି ଋଷିମାନେ, ଆପଣମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବାରୁ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ସାଂବାଦ ଅନୁସୂଚନା କରିବି। ମେରୁ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ରହିଛି, ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତା ରହିଛି, ଅନେକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକୁହାରେ ମନୋହର, ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ, ଅନେକ ଆଶ୍ରମ ଓ ଅନେକ ରଙ୍ଗର ପଥର, ଅନେକ ଧାତୁ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଋଷି ଓ ଆଶ୍ରମ ରହିଛି—ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱର ମହାପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ସ, ଚାରି ମୁଣ୍ଡି ଧାରଣ କରିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦର୍ଶ, ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଆଧାର, ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମା ବସିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଅପ୍ସରା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବଲୋକର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଘିରି ରହିଥିଲେ। କେହି ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, କେହି ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, କେହି ବାଦ୍ୟ ବଜାଉଥିଲେ, କେହି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଆନନ୍ଦ ମୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏକାଉଁଠି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ଦକ୍ଷିଣ ବାୟୁ ଅନେକ ପୁଷ୍ପର ଗନ୍ଧ ଆଣିଥିଲା। ତେବେ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ତାଙ୍କ ପିତା, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଆଦରରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ଦେବ, ଆମେ ପୃଥିବୀର କର୍ମ କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଆପଣ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।" ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ଋଷିମାନେ ଯଥାଯଥା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। "ହେ ଋଷିମାନେ," ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ମୁଁ ଏବେ ଆପଣମାନେଠାରେ ପୁରାତନ ଏକ ଗଠନା କହିବି, ଯାହା ବେଦ ସଂପୃକ୍ତ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ପୃଥିବୀରେ 'ଭାରତ' ନାମକ ଭୂମି କର୍ମ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଏଠି କର୍ମର ଫଳ ମିଳେ, ଏଠି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ ମିଳେ। ଏହି ଭୂମିରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଜଣେ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦୁଇଁର ଫଳ ପାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ସଂଯମରେ ନିର୍ବାହ କରି, ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧିକୁ ପାରିବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ଲୋକ ସଂଯମିତ, ସେଠି ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏହି ଚାରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଏ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୂମିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କର୍ମ କରି ଦେବତ୍ୱକୁ ପାଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଶାନ୍ତ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ହୀନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏହି ଭୂମିରେ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ନିର୍ବେଦନ ହୀନ ଓ ଆକାଶ ରଥରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୂମିରେ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇଛନ୍ତି। ଦେବମାନେ ସଦା 'ଭାରତ' ଭୂମିରେ ବାସ କରିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୁକ୍ତି ଫଳ ଦେଇଥାଏ; 'କେବେ ଆମେ ଦେଖିବା?' ବୋଲି କହନ୍ତି। ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯେଉଁ କର୍ମ ବିବରଣା କଲେ, ତାହା ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପ ଏକମାନ୍ୟ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭୂମିରେ ମିଳେନାହିଁ।