ଏହି ପବିତ୍ର ଅଂଶରେ, ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କେହି ଯଦି ଉପବାସ ଓ ନିୟମିତ ଆଚରଣ ସହିତ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଦେବତା, ଋଷି, ମାନବ ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥାନ୍ତି। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତିନି ରାତି ରହିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଫଳ ଅଲଗା ଭାବରେ ଲାଭ କରନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ। ଏଠାରେ ଏକ ମଣିଷ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମା କୁ ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ପାଠ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଶୁଣାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୂମି ଅଛି କି, ଯାହା ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ? ମହାନ ବକ୍ତା, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛୁ—ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏହି ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ପୁରୁଣାକାଳରେ ଋଷିମାନେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ମୋର ଗୁରୁଙ୍କୁ କରିଥିଲେ; ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସେହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବି, ହେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ, ଯାହା ଅନେକ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ରହୁଥିଲେ—ପୁମ୍ନାଗ, କର୍ଣିକାର, ସରଳ, ଦେବଦାରୁ, ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ପନସ, ଧବା, ଖାଦିର ଗଛ; ପାଟାଳ, ଅଶୋକ, ବକୁଳ, କରବୀର, ଚମ୍ପକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରମ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏହି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ରହୁଥିଲେ ବ୍ୟାସ, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାଭାରତ ରଚୟିତା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ। ସେ ନିୟମିତ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଦୃଢ଼, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୋଜିତ, ପୁରାଣ ଓ ଆଗମର ବକ୍ତା, ବେଦ ଓ ଏହାର ଶାଖାର ଅଧିକାରୀ। ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ, ଶାନ୍ତ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଚକ୍ଷୁ, ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। କଶ୍ୟପ, ଜମଦଗ୍ନି, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ, ବଶିଷ୍ଠ, ଜୈମିନି, ଧୌମ୍ୟ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଭାଲ୍ମୀକି; ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଶତାନନ୍ଦ, ବାତ୍ସ୍ୟ, ଗାର୍ଗ୍ୟ, ଆସୁରି, ସୁମନ୍ତୁ ଭାର୍ଗବ, କଣ୍ଵ, ମେଧାତିଥି; ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ଚ୍ୟବନ, ଧୂମ୍ର, ଅସିତ, ଦେବଳ, ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, ତୃଣୟଜ୍ଞ, ପିପ୍ପଳାଦ, ଅକୃତବ୍ରଣ; ସଂବର୍ତ, କୌଶିକ, ରୈଭ୍ୟ, ମୈତ୍ରେୟ, ହରିତ, ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ବିଭାଣ୍ଡ, ଦୁର୍ବାସା, ଲୋମଶ; ନାରଦ, ପର୍ବତ, ବୈଶଂପାୟନ, ଗାଳବ, ଭାସ୍କରୀ, ପୂରାଣ, ସୂତ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, କପିଳ; ଉଲୂକ, ପୁଲହ, ବାୟୁ, ଦେବସ୍ଥାନ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ସନତ୍କୁମାର, ପୈଳ, କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣାନୁଭୌତିକ—ଏମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ତାରା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲେ। ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ୟାସ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ; ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଆପସରେ କଥାବାର୍ତା କରିଲେ। ସମ୍ବାଦ ଶେଷରେ, ଏହି ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ତାଙ୍କର ଏକ ସନ୍ଦେହ ବିଷୟରେ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ହେ ଋଷି, ଆପଣ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ, ଆଗମ, ମହାଭାରତ, ଏବଂ ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ଦୁଃଖମୟ, ଶୂନ୍ୟ ଜୀବନ ସାଗରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆସକ୍ତିର ଭୟଙ୍କର ମକର ରହିଛି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ଜଳ ଭରିଛି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ, ଗ୍ରହଣର ତରଙ୍ଗରେ, ମୂଡ଼ ଭ୍ରମର ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଲୋଭର ଗଭୀର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାରେ, ଜଗତକୁ ଡୁବିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, କୃପା କରି କହନ୍ତୁ। ଏହି ଭୟାନକ ଜନ୍ମ ଚକ୍ରରେ ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ କ’ଣ? ଲୋକଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଆପଣ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ। ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୋକ୍ଷ କ୍ଷେତ୍ର ଓ କାର୍ମିକ ଭୂମି ବିଷୟରେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏହି ପୃଥିବୀର କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ମଣିଷ ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ପାଏ, ଅନ୍ୟଥା ନରକରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ଏହିପରି, ମୋକ୍ଷ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ। ତେଣୁ, ହେ ମହାନ ଋଷି, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିବା ବିଷୟ କହନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ପବିତ୍ର ମନ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ବ୍ୟାସ, ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ ଜ୍ଞାନୀ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଆପଣମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବାରୁ, ମୁଁ ଏକ ପୁରୁଣା ସମ୍ବାଦ କହିବି, ଯେଉଁଥିରେ ଋଷିମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ମେରୁ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତା ରହିଛି, ଅନେକ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଉଲାସ ଧ୍ୱନି, ଫୁଲ ଫୁଲିଥିବା ଗଛ, ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ, ଅନେକ ଆଶ୍ରମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ରଙ୍ଗର ଶିଳା, ଅନେକ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଋଷି ଏବଂ ଆଶ୍ରମରେ ଭରିଥିଲା। ସେଠାରେ ଦିଗ୍ବିଜୟୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ଚାରି ମୁହଁ ଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଆଧାର, ଉତ୍ତମ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଅପ୍ସରା ଓ ଦିବ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ ଭିତରେ ଘିରି ଥିଲେ। କେହି ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, କେହି ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, କେହି ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବଜାଉଥିଲେ, କେହି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଉଲ୍ଲାସ ମୂର୍ତ୍ତରେ, ଦକ୍ଷିଣ ପବନ ଅନେକ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଆଣିଥିଲା। ତାପରେ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଋଷିମାନେ, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଦେବତା, ପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ଭଗବାନ, ଆମେ ପୃଥିବୀର କାର୍ମିକ ଭୂମି ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଆପଣ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଦୁର୍ଲଭ ମୋକ୍ଷ କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହିବା ଯୋଗ୍ୟ।” ଋଷିମାନେଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ନାୟକ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ଋଷିମାନେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।