ଏକ ଦିନ ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହେବାକୁ ଥିଲା, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗଥା। ଏହି ଗଥାରେ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ, ହ୍ରଦ, ଅଶ୍ରମ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ବିଶେଷତା ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଗଙ୍ଗାହ୍ରଦ, ବଟବୃକ୍ଷ, ବଦରୀପାଟଣ, ଇନ୍ଦ୍ରମାର୍ଗ, ଏକରାତ୍ର, କ୍ଷୀରକାବାସ ଭଳି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଗଥାର ଆରମ୍ଭରେ ଆସିଛି। ସୋମତୀର୍ଥ, ଦଧୀଚୀ, ଶ୍ରୁତତୀର୍ଥ, କୋଟିତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ, ଭଦ୍ରକାଳୀ ହ୍ରଦ ଓ ଅରୁନ୍ଧତୀବନ ପରେ ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, ଅଶ୍ୱବେଦୀ, କୁବ୍ଜାବନ ଓ ଯମୁନା ଉତ୍ସ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ବୀର, ପ୍ରମୋକ୍ଷ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିନ୍ଧୁ, ଋଷ, କୁଳ୍ୟା, ସକୃତ୍ତିକ, ଉର୍ବୀସଂକ୍ରମଣ, ମାୟାବିଦ୍ୟା ଉତ୍ସ, ମହାଶ୍ରମ, ବୈତସିକାରୂପ, ସୁନ୍ଦରିକାଶ୍ରମ, ବାହୁତୀର୍ଥ, ସୁନ୍ଦର ନଦୀ, ବିମଳାଶୋକ ଏହି ସ୍ଥାନମାନେ ଏହି ଗଥାର ଆଗକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ପଞ୍ଚନଦ ତୀର୍ଥ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କର ସ୍ଥାନ, ସୋମତୀର୍ଥ, ସିତୋଦା, ମତ୍ସ୍ୟୋଦରୀ ତୀର୍ଥ, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା, ସୂର୍ୟତୀର୍ଥ, ଅଶୋକବନ, ଅରୁଣାସ୍ପଦ, କାମଦ, ଶୁକ୍ରତୀର୍ଥ ତଥା ଏହି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କର ବିଶେଷତା ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି। ପିଶାଚମୋଚନ, ସୁଭଦ୍ରା ହ୍ରଦ, ବିମଳଦଣ୍ଡା ଖାଳି, ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠସ୍ଥାନ ହ୍ରଦ, ବ୍ରହ୍ମସର, ଜୈଗିଶବ୍ୟ ଗୁହା, ହରିକେଶା ଉଦ୍ୟାନ, ଅଜାମୁଖ ହ୍ରଦ, ଘଣ୍ଟାକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ, ପୁଣ୍ଡରିକ ହ୍ରଦ, କର୍କୋଟକ କୂଆ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୂଆ, ଶ୍ୱେତତୀର୍ଥ ହ୍ରଦ, ଘର୍ଘରିକା ଖାଳି, ଚନ୍ଦ୍ରିକା କୂଆ, ଶ୍ମଶାନସ୍ତମ୍ଭ କୂଆ, ବିନାୟକ ହ୍ରଦ, ସିନ୍ଧୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କୂଆ, ପୁନି ବ୍ରହ୍ମସର, ରୁଦ୍ର ନିବାସ, ନାଗତୀର୍ଥ, ପୁଲୋମକା, ଭକ୍ତ ହ୍ରଦ, କ୍ଷୀର ହ୍ରଦ, ପିତୃନିବାସ, କୁମାରକା ଏହି ସ୍ଥାନମାନେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, କୁଶାବର୍ତ୍ତ, ଦଧିକର୍ଣ୍ଣ କୂଆ, ଶ୍ରିଙ୍ଗ ତୀର୍ଥ, ମହାତୀର୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ, ମହାନଦୀ, ଦିବ୍ୟ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସର, ଗୟାର ଶିରେ ଅବିନାଶୀ ବଟବୃକ୍ଷ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଗୋମୟ, ରୂପଶିତିକା, କପିଳା ହ୍ରଦ, ଗୃଧ୍ରବଟ, ସାବିତ୍ରୀ ହ୍ରଦ, ପ୍ରଭାସନ, ସୀତାବନ, ଗର୍ଭଦ୍ୱାର, ଧେନୁକା, ଧନ୍ୟକା, କୋକିଳା ସ୍ଥାନ, ମତଙ୍ଗ ହ୍ରଦ, ପିତୃକୂଆ, ରୁଦ୍ରତୀର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ, ସୁମଲିନା, ବ୍ରହ୍ମାସନ, ସପ୍ତ ଖାଳି, ମଣି ହ୍ରଦ, କୌଶିକୀ, ଭାରତ, ତୀର୍ଥ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠଳିକା, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, କଳ୍ପସର, କନ୍ୟାସଂବେତ୍ୟ, ନିଶ୍ଚିବା, ପ୍ରଭାବ, ବସିଷ୍ଠ ଅଶ୍ରମ, ଦେବକୁଟ ଓ ତାହାର କୂଆ, ବସିଷ୍ଠ ଅଶ୍ରମ, ବୀର ଅଶ୍ରମ, ବ୍ରହ୍ମସର, ବ୍ରହ୍ମବୀର, ଅବକପିଳି, କୁମାର ଧାରା, ଶ୍ରୀ ଧାରା, ଗୌରୀ ଶୃଙ୍ଗ, ଶୁନଃ ଖାଳି, ତୀର୍ଥ, ନନ୍ଦୀ ତୀର୍ଥ, କୁମାର ନିବାସ, ଶ୍ରୀ ନିବାସ, ଭୂମିଶୀତଳ ତୀର୍ଥ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ, କୌଶିକୀ ହ୍ରଦ, ଧର୍ମ ତୀର୍ଥ, କାମ ତୀର୍ଥ, ଉଦ୍ଦାଳକ ତୀର୍ଥ, ସନ୍ଧ୍ୟା ତୀର୍ଥ, କରତୋୟା, କପିଳା, ରକ୍ତ ସାଗର, ଶୋଣ ଉତ୍ସ, ବାଂଶବନ, ଋଷଭ, କାଳତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟବତୀ ହ୍ରଦ, ବଦରିକା ଅଶ୍ରମ, ରାମ ତୀର୍ଥ, ପିତୃବନ, ବିରଜା ତୀର୍ଥ, ମର୍କଣ୍ଡେୟ ବନ, କୃଷ୍ଣ ତୀର୍ଥ, ବଟବୃକ୍ଷ, ରୋହିଣୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୂଆ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହ୍ରଦ, ସାନୁଗର୍ତା, ସମାହେନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରୀ ତୀର୍ଥ, ଶ୍ରୀ ନଦୀ, ଇଷୁତୀର୍ଥ, ବାର୍ଷଭ, କାବେରୀ ଖାଳି, କନ୍ୟାତୀର୍ଥ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଗାୟତ୍ରୀ ସ୍ଥାନ, ବଦରୀ ଖାଳି, ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଖାଳି, ବିକର୍ଣ୍ଣକା କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନ, ଜାତି ଖାଳି, ଦେବକୂପ, କୁଶା ତୀର୍ଥ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ବ୍ରତ, କନ୍ୟା ଅଶ୍ରମ ଖାଳି, ଭାଲଖିଳ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନ, ଅଖଣ୍ଡ ଖାଳି, ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯଥାବିଧି ବିଶ୍ୱାସ ଓ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ, ଉପବାସ ଓ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, ଦେବ, ଋଷି, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ହେଇଥିଲେ, ତିନି ରାତି ରହି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥର ଅଲଗା ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ ଉପରେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏଠି ସ୍ନାନ କରିଥିବେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥିବେ। ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମହିମା ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣିବା, ପାଠ କରିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିବା ପରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୃତ୍ୟୁଲୋକରେ କେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂମି ଅଛି, ଯାହା ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ? ଆମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହ।" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଗୁରୁଙ୍କୁ ହେବା ଦେଖିଛି, ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଇବି। ଏକ ଅତି ପବିତ୍ର ଅଶ୍ରମରେ, ଅନେକ ଫୁଲ ଓ ବୃକ୍ଷ, ଲତା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ରହିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ପୁମ୍ନାଗ, କର୍ଣିକାର, ସରଳ, ଦେବଦାରୁ, ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ପନସ, ଧବା, ଖାଦିର, ପାଟଳ, ଅଶୋକ, ବକୁଳ, କରବୀର, ଚମ୍ପକ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଫୁଲ ଲଗା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଅଶ୍ରମରେ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥିଲେ ବ୍ୟାସ ଋଷି। ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାଭାରତ ରଚୟିତା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ଧ୍ୟାନ ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ଦୃଢ଼, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିରତ, ପୁରାଣ ଓ ଆଗମ ବକ୍ତା, ବେଦ ଓ ଉପବେଦର ଅଧିପତି। ଏହିପରି ବ୍ୟାସ ଋଷିଙ୍କ ଅଶ୍ରମରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମହିମା ଓ ପବିତ୍ରତା ଅନୁସୂଚିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପରେ ଜନମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡିକରେ ସ୍ନାନ କରି ଅନେକ ଫଳ ଲାଭ କରିଥିଲେ।