ପୁରାତନ କାଳରେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଏହି ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡିକର ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଥିଲା। ସେଥିରେ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ ଓ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ—ସରସ୍ୱତା ଦ୍ୱୀପ, ବିଜୟ, କାମଦ, ରୁଦ୍ରକୋଟି, ସୁମନସା, ଏବଂ ସଦ୍ରବଣାମିତ ତୀର୍ଥ। ସ୍ୟାମନ୍ତପଞ୍ଚକ ତୀର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମା ତୀର୍ଥ, ସୁଦର୍ଶନ, ସକଳ ପୃଥିବୀ, ପରିପ୍ଲବ ପୃଥୁଦକ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲା। ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ତୀର୍ଥ, ସର୍ପିଜ, ଵିଷୟନ୍ତିକା, କୋଟି ତୀର୍ଥ, ପଞ୍ଚନଦ, ଵରାହ, ଏବଂ ଯକ୍ଷିଣୀ ହ୍ରଦର ବିଶେଷ ପବିତ୍ରତା ଥିଲା। ପୁଣ୍ଡରିକ, ସୋମ ତୀର୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁଞ୍ଜବଟ, ବଦରିବନ, ଆସିନା ଏବଂ ରତ୍ନମୂଳକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଥିଲେ। ଲୋକଦ୍ୱାର, ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ, କପିଳା ତୀର୍ଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ଶଙ୍ଖିଣୀ, ଏବଂ ଗୋମୂତିର ନିବାସ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲା। ଯକ୍ଷ ରାଜାର ତୀର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ, ସୁତିତୀର୍ଥ, କାମେଶ୍ୱର, ମାତୃତୀର୍ଥ ଏବଂ ଶୀତବନ ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଲା। ସ୍ନାନଲୋମପହା, ମାସସଂସାରକ, ଦଶଅଶ୍ୱମେଧ, କେଦାର, ବ୍ରହ୍ମୋଡୁମ୍ବରା ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲା। ସପ୍ତର୍ଷି କୁଣ୍ଡ, ଦେବୀ ତୀର୍ଥ, ସୁଜମ୍ବୁକ, ଇତସ୍ପଦ, କୋଟିକୁଟ, କିମ୍ଦନା ଏବଂ କିମ୍ଜପା ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲେ। କରଣ୍ଡବ, ଅଵେଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ, ପାଣିଶତ, ମିଶ୍ରକ, ମଧୁବଟ, ମନୋଜବା ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। କୌଶିକୀ, ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ଋଣମୋକ୍ଷ ତୀର୍ଥ, ନ୍ରିଗଧୂମା ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁପଦ ଅତି ପବିତ୍ର ଥିଲା। ଅମରଗଣଙ୍କର ପବିତ୍ର ହ୍ରଦ, କୋଟିତୀର୍ଥ, ଶ୍ରୀକୁଞ୍ଜ, ଶାଳିତୀର୍ଥ, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୈମିଷ ରହିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନ, ସୋମତୀର୍ଥ, କନ୍ୟାତୀର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ମନସ୍ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପବିତ୍ର କାରୁପବନ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଲା। ସୌଗନ୍ଧିକବନ, ମଣିତୀର୍ଥ, ସରସ୍ୱତୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶୁଧ୍ଧିକର ଈଶାନତୀର୍ଥ, ପଞ୍ଚୟଜ୍ଞ ସ୍ଥଳ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲେ। ତ୍ରିଶୂଳଧାରା, ମାହେନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଶାକମ୍ଭରୀ, ଦେବତୀର୍ଥ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଥିଲା। କ୍ଷୀରଶ୍ରବ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ଭୃଗୁତୀର୍ଥ, କୁଶୋଦ୍ଭବ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମୟୋନି ଏବଂ ନୀଳପର୍ବତ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। କୁବ୍ଜାମ୍ବକ, ଭଦ୍ରବଟ, ବସିଷ୍ଠ ଆସନ, ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ୱାର, ଭୂତଦ୍ୱାର ଏବଂ କାଳୀ ଆଶ୍ରମ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଲା। ରୁଦ୍ରାବର୍ତ, ସୁଗନ୍ଧାଶ୍ୱ, କପିଳାବନ, ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଏବଂ ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। ସପ୍ତ ସରସ୍ୱତା, ଔଶନସ ତୀର୍ଥ, କପାଲମୋଚନ, ଅବକୀର୍ଣ୍ଣ, କାମ୍ୟକ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲେ। ଚତୁର୍ସାମୁଦ୍ରିକ, ଶତକ, ସହସ୍ରିକ, ରେଣୁକା, ପଞ୍ଚବଟକ, ବିମୋଚନ ଏବଂ ଓଜସ୍ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। ସ୍ଥାଣୁତୀର୍ଥ, କୁରୁ ତୀର୍ଥ, ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ୱାର, କୁଶଧ୍ୱଜ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ମାନବକ, କୂପ ଏବଂ ନାରାୟଣ ଶରଣ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଲା। ଗଙ୍ଗାହ୍ରଦ, ବଟବୃକ୍ଷ, ବଦରୀପାଟଣ, ଇନ୍ଦ୍ରମାର୍ଗ, ଏକରାତ୍ର, କ୍ଷୀରକାବାସ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। ସୋମତୀର୍ଥ, ଦଧୀଚ, ଶ୍ରୁତତୀର୍ଥ, କୋଟିତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ, ଭଦ୍ରକାଳୀ ହ୍ରଦ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲା। ଅରୁନ୍ଧତୀବନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ, ଅଶ୍ୱେଦୀ, କୁବ୍ଜାବନ, ଯମୁନା ଉତ୍ସ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଲା। ବୀର, ପ୍ରମୋକ୍ଷ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିନ୍ଧୁ, ଋଷ, କୁଳ୍ୟା, ସକୃତ୍ତିକ, ଉର୍ବୀସଙ୍କ୍ରମଣ ଏବଂ ମାୟାବିଦ୍ୟା ଉତ୍ସ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। ମହାଶ୍ରମ, ବୈତସିକାରୂପ, ସୁନ୍ଦରିକାଶ୍ରମ, ବାହୁତୀର୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଏବଂ ଵିମଳାଶୋକ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। ପଞ୍ଚନଦ ତୀର୍ଥ, ପ୍ରଜ୍ଞାପ୍ରଦ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଶ୍ରମ, ସୋମତୀର୍ଥ, ସିତୋଦା ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟୋଦରୀ ତୀର୍ଥ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା, ସୂର୍ଯ୍ୟତୀର୍ଥ, ଅଶୋକବନ, ଅରୁଣାସ୍ପଦ, କାମଦ ଏବଂ ଶୁକ୍ରତୀର୍ଥ ତୀର୍ଥ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲେ। ପିଶାଚମୋଚନ, ସୁଭଦ୍ରା ହ୍ରଦ, ଵିମଳଦଣ୍ଡ ପୁଣ୍ଡ, ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଲା। ପବିତ୍ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠସ୍ଥାନ ହ୍ରଦ, ମହାପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସର, ଜୈଗିଶବ୍ୟ ଗୁହା ଏବଂ ହରିକେଶ ଗ୍ରୋଭ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। ଅଜାମୁଖ ହ୍ରଦ, ଘଣ୍ଟକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ, ପୁଣ୍ଡରିକ ହ୍ରଦ ଏବଂ କର୍କୋଟକ କୂପ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲା। ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୂପ, ଶ୍ୱେତତୀର୍ଥ ହ୍ରଦ, ଘର୍ଘରିକା ପୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଅନ୍ଧାର କୂପ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। ଶ୍ମଶାନ ସ୍ତମ୍ଭ କୂପ, ଵିନାୟକ ହ୍ରଦ, ସିନ୍ଧୁ ଜନ୍ମ କୂପ ଏବଂ ମହାପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସର ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲା। ରୁଦ୍ର ନିବାସ, ନାଗତୀର୍ଥ, ପୁଲୋମକ, ଭକ୍ତ ହ୍ରଦ, କ୍ଷୀର ହ୍ରଦ, ପିତୃ ନିବାସ ଏବଂ କୁମାରକ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ, କୁଶାବର୍ତ, ଦଧିକର୍ଣ୍ଣ କୂପ, ଶ୍ରିଙ୍ଗ ତୀର୍ଥ, ମହାତୀର୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ମହାନଦୀ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲା। ଦିବ୍ୟ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସର, ଗୟାର ମୁଣ୍ଡରେ ଅବିନାଶୀ ବଟବୃକ୍ଷ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଗୋମୟ, ରୂପଶିତିକା ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। କପିଳା ହ୍ରଦ, ଗୃଧ୍ର ବଟବୃକ୍ଷ, ସାବିତ୍ରୀ ହ୍ରଦ, ପ୍ରଭାସନ, ସିତାବନ, ଗର୍ଭଦ୍ୱାର ଏବଂ ଧେନୁକ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। ଧନ୍ୟକ, କୋକିଳ ସ୍ଥଳ, ମତଙ୍ଗ ହ୍ରଦ, ପିତୃ କୂପ, ରୁଦ୍ର ତୀର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ର ତୀର୍ଥ, ସୁମାଲିନ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଆସନ, ସପ୍ତପୁଣ୍ଡ, ରତ୍ନହ୍ରଦ, କୌଶିକୀ, ଭାରତ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାଳିକା ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, କଳ୍ପସର, କନ୍ୟାସମ୍ୱେତ୍ୟ, ନିଶ୍ଚିବା, ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। ଦେବକୁଟ ଏବଂ ତାହାର କୂପ, ବସିଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମ, ବୀର ଆଶ୍ରମ, ବ୍ରହ୍ମସର, ବ୍ରହ୍ମବୀର ଏବଂ ଅଵକପିଳି ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥଗୁଡିକର ପବିତ୍ରତା ଓ ମହିମା ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି, ଏକ ପବିତ୍ର ଉତ୍ସ, ଏବଂ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକର ସ୍ମରଣ ମାନବ ଜୀବନକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରେ, ଆତ୍ମାକୁ ଉତ୍କଳନ କରେ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣର ସଂସ୍କାର ଦେଇଥାଏ।