ଏକ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ପୁନ୍ୟ ଗଥା ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳଗୁଡିକର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା, ତପସ୍ୟା କରିବା, ଓ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ମିଳେ। ପ୍ରଥମେ, ପଞ୍ଚହ୍ରଦା, ପିଣ୍ଡାରକ, ମାଲବ୍ୟ, ଗୋପ୍ରଭାବା, ଗୋଭରା ଓ ବଟମୂଳକ ତୀର୍ଥର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ଏହାପରେ, ସ୍ନାନଦଣ୍ଡ, ପ୍ରୟାଗ, ଗୁପ୍ତ ବିଷ୍ଣୁପଦ, କନ୍ୟାଶ୍ରମ, ବାୟୁକୁଣ୍ଡ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜମ୍ବୁମାର୍ଗ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା। ଗଭସ୍ତି ତୀର୍ଥ, ଯୟାତି ପତନ, ଶୁଚି, କୋଟି ତୀର୍ଥ, ଭଦ୍ରବଟ ଓ ମହାକାଳର ବୃହତ୍ ଅରଣ୍ୟ ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ଏହାପରେ ଅନ୍ୟ ନର୍ମଦା ତୀର୍ଥ, ବଜ୍ର ତୀର୍ଥ, ଅର୍ବୁଦ, ପିଙ୍ଗୁତୀର୍ଥ, ସବଶିଷ୍ଠ ଓ ପୃଥସଙ୍ଗମ ତୀର୍ଥର ନାମ ଆସିଲା। ଦୌର୍ବାସିକ ତୀର୍ଥ, ଶୁଭ ପିଞ୍ଜରକ, ଋଷିତୀର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମତୁଙ୍ଗ, ବସୁତୀର୍ଥ ଓ କୁମାରିକା ତୀର୍ଥ ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ଶକ୍ରତୀର୍ଥ, ପଞ୍ଚନଦ, ରେଣୁକା ତୀର୍ଥ, ପିତାମହ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୁଦ୍ରପଦ ଓ ମଣିମତ୍ତ, କାମାଖ୍ୟା, କୃଷ୍ଣତୀର୍ଥ, କୁଶାଭିଳା, ଯଜନା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଭଳୁକ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା। ପୁଷ୍ପନ୍ୟାସ, ପୁଣ୍ଡରୀକ, ମଣିପୁର, ଉତ୍ତର ଦିଗ, ଦୀର୍ଘସତ୍ତ୍ର, ହୟପଦ ଓ ଅନାଶନ ତୀର୍ଥର ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ସ, ଶିବ ଉତ୍ସ, ନର୍ମଦା ଉତ୍ସ, ବସ୍ତ୍ରପଦ, ଦାରୁଭଳା ଓ ଛାୟାରୋହଣ ବିଷୟରେ ବି ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଲା। ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର, ମିତ୍ରଭଳା, କାଳିକାଶ୍ରମ, ବଟବଟ, ଭଦ୍ରବଟ, କୌଶାମ୍ବୀ ଓ ଦିବାକର ତୀର୍ଥର ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ସରସ୍ବତ ଦ୍ୱୀପ, ବିଜୟ, କାମଦ, ରୁଦ୍ରକୋଟି, ସୁମନସ ଓ ସଦ୍ରବନମିତ ତୀର୍ଥର ନାମ ଆସିଲା। ସ୍ୟାମନ୍ତପଞ୍ଚକ ତୀର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ସୁଦର୍ଶନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ, ପରିପ୍ଳବ ପୃଥୁଦକ, ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ତୀର୍ଥ, ସର୍ପିଜ, ବିଷୟନ୍ତିକା, କୋଟି ତୀର୍ଥ, ପଞ୍ଚନଦ, ବରାହ ଓ ଯକ୍ଷିଣୀ ହ୍ରଦ ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ପୁଣ୍ଡରୀକ, ସୋମତୀର୍ଥ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୁଞ୍ଜବଟ, ବଦରୀବନ, ଅସିନା ଓ ରତ୍ନମୂଳକ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା। ଲୋକଦ୍ୱାର, ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ, କପିଳତୀର୍ଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟତୀର୍ଥ, ଶଂଖିଣୀ ଓ ଗୋଆଶ୍ରୟ ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ଯକ୍ଷ ରାଜା ତୀର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମବର୍ତ, ସୁତିତୀର୍ଥ, କାମେଶ୍ୱର, ମାତୃତୀର୍ଥ ଓ ଶୀତବନ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା। ସ୍ନାନଲୋମପହ, ମାସସଂସରକ, ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ, କେଦାର ଓ ବ୍ରହ୍ମଓଡୁମ୍ବର ତୀର୍ଥର ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ସପ୍ତର୍ଷି କୁଣ୍ଡ, ଦେବୀ ତୀର୍ଥ, ସୁଜମ୍ବୁକ, ଇତସ୍ପଦ, କୋଟିକୁଟ, କିମ୍ଦନା ଓ କିମ୍ଜପ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା। କରଣ୍ଡବ, ଅବେଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ, ପାନିଶତ, ମିଶ୍ରକ, ମଧୁବଟ ଓ ମନୋଜବ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। କୌଶିକୀ, ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ଋଣମୋଚନ ତୀର୍ଥ, ଦିବ୍ୟ ନୃଗଧୂମା ତୀର୍ଥ ଓ ବିଷ୍ଣୁପଦ ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ଅମରତୀର୍ଥ ହ୍ରଦ, କୋଟିତୀର୍ଥ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ରୀକୁଞ୍ଜ, ଶାଳିତୀର୍ଥ ଓ ନାଇମିଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନ, ସୋମତୀର୍ଥ, କନ୍ୟାତୀର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ମନସ୍ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର କାରୁପବନ ଉପରେ କଥା ହେଲା। ସଉଗନ୍ଧିକବନ, ମଣିତୀର୍ଥ, ସରସ୍ବତୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶୁଧ୍ଧ ଈଶାନତୀର୍ଥ ଓ ପଞ୍ଚୟଜ୍ଞ ସ୍ଥଳ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ତ୍ରିଶୂଳଧାର, ମାହେନ୍ଦ୍ର, ସ୍ଥାପିତ ଦେବସ୍ଥାନ, ଶାକମ୍ଭରୀ, ଦେବତୀର୍ଥ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। କ୍ଷୀରଶ୍ରବା, ଭିରୁପାକ୍ଷ, ଭୃଗୁତୀର୍ଥ, କୁଶୋଦ୍ଭବ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମୟୋନି ଓ ନୀଳପର୍ବତ ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। କୁବ୍ଜାମ୍ବକ, ଭଦ୍ରବଟ, ବସିଷ୍ଠ ଆସନ, ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ୱାର, ଭୂତଦ୍ୱାର, କାଳୀ ଆଶ୍ରମ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା। ରୁଦ୍ରାବର୍ତ, ସୁଗନ୍ଧାଶ୍ୱ, କପିଳାବନ, ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଓ ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ସପ୍ତ ସରସ୍ବତ, ଔଶନସ ତୀର୍ଥ, କପାଳମୋଚନ, ଅବକୀର୍ଣ୍ଣ ଓ କାମ୍ୟକ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ଚତୁସ୍ସାମୁଦ୍ରିକ, ଶତକ, ସହସ୍ରିକ, ରେଣୁକା, ପଞ୍ଚବଟକ, ବିମୋଚନ ଓ ଓଜସ୍ ତୀର୍ଥ ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ସ୍ଥାଣୁତୀର୍ଥ, କୁରୁ ତୀର୍ଥ, ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ୱାର, କୁଶଧ୍ୱଜ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ମାନବକ, କୂଆ ଓ ନାରାୟଣ ଶରଣ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା। ଗଙ୍ଗାହ୍ରଦ, ବଟବୃକ୍ଷ, ବଦରୀପାଟନ, ଇନ୍ଦ୍ରମାର୍ଗ, ଏକରାତ୍ର ଓ କ୍ଷୀରକାବାସ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ସୋମତୀର୍ଥ, ଦଧୀଚ, ଶ୍ରୁତତୀର୍ଥ, ଦ୍ୱିଜ, କୋଟିତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ଓ ଭଦ୍ରକାଳୀ ହ୍ରଦ ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ଅରୁନ୍ଧତୀବନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମବର୍ତ, ଅଶ୍ୱବେଦୀ, କୁବ୍ଜାବନ ଓ ଯମୁନା ଉତ୍ସ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ବୀର, ପ୍ରମୋକ୍ଷ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସିନ୍ଧୁ, ଋଷ, କୁଲ୍ୟା, ସକୃତ୍ତିକ, ଉର୍ବୀସଂକ୍ରମଣ ଓ ମାୟାବିଦ୍ୟା ଉତ୍ସ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା। ମହାଶ୍ରମ, ବୈତସିକାରୂପ, ସୁନ୍ଦରିକାଶ୍ରମ, ବାହୁତୀର୍ଥ, ଶୁଭ ନଦୀ ଓ ବିମଲାଶୋକ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ପଞ୍ଚନଦ ତୀର୍ଥ, ଜ୍ଞାନୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତୀର୍ଥ, ସୋମତୀର୍ଥ, ସିତୋଦା ଓ ମତ୍ସ୍ୟୋଦରୀ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା, ସୂର୍ଯ୍ୟତୀର୍ଥ, ଅଶୋକବନ, ଅରୁଣାସ୍ପଦ, କାମଦ ଓ ଶୁକ୍ରତୀର୍ଥ ସହିତ ତାହାର ବାଳୁ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ପିଶାଚମୋଚନ, ସୁଭଦ୍ରା ହ୍ରଦ, ବିମଳଦଣ୍ଡ କୁଣ୍ଡ ଓ ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା। ପବିତ୍ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠସ୍ଥାନ ହ୍ରଦ, ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସର, ଜୈଗିଶବ୍ୟ ଗୁଫା ଓ ହରିକେଶ ଉଦ୍ୟାନ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ଏହାପରେ ଅଜାମୁଖ ହ୍ରଦ, ଘଣ୍ଟକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ, ପୁଣ୍ଡରୀକ ହ୍ରଦ ଓ କର୍କୋଟକ କୂଆ ବିଷୟରେ ବି ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଲା। ଏପରି ଭାବରେ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ପାବନ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଉପରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିଥିଲେ, ଏହି ସ୍ଥଳଗୁଡିକର ଦର୍ଶନ, ସ୍ନାନ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଜନମ ଜନ୍ମାନ୍ତରର ପାପ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରିଥିଲେ।