ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି ଯେ, ଅଗ୍ନିକୁ ବାୟୁ ଆବୃତ କରିଛି, ବାୟୁକୁ ଆକାଶ ଆବୃତ କରିଛି, ଏବଂ ଏହି ଆକାଶକୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଆବୃତ କରିଛି। ଏହି ଦଶଟି ସହିତ ଏକ ଅନ୍ୟ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ, ସାଥିରେ ସପ୍ତଟି ତତ୍ତ୍ୱ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି ଥିବା ପ୍ରଧାନରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଅନନ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର କେବେ ଶେଷ ନାହିଁ, ଏହାକୁ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅନନ୍ତ, ଅଗଣନୀୟ ଏବଂ ଅପ୍ରମେୟ। ଏହି ପରମ ପ୍ରକୃତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ଼, ସମସ୍ତ ଦେବାଦିର କାରଣ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ହଜାର ହଜାର ଏବଂ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ରୂପରେ ଅଛି। ଏପରି ଅନେକ କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଛି, ଯେପରି ତିଳ ଦାଣାରେ ତେଲ ଲୁଚିଥାଏ, ସେପରି ଆତ୍ମା ଏହି ପ୍ରଧାନରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ। ପ୍ରଧାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ଏହି ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ସ୍ୱୟଂଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସଚେତନ। ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଦୁହେଁ, ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦୁହେଁ ଧାରିତ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ଏକ ଆଶ୍ରୟର କାରଣ। ସୃଷ୍ଟିର ସମୟରେ, ଯେପରି ପାଣି ଫୋଟାରେ ଶୀତଳତା ଥାଏ, ସେପରି ଅଗ୍ରଜନକ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ରୂପୀ ଶକ୍ତି, ଗଛର ମୂଳ, ତଣ୍ଡି, ଶାଖା ଇତ୍ୟାଦି ପରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛି। ମୂଳ ବୀଜରୁ ଅନ୍ୟ ବୀଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାରୁ ଆଉ ଅନ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ହୁଏ। ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ମୂଳ ବୀଜର ଗୁଣ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ କାରଣ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ମହାଭୂତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହାରୁ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାହାରୁ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସନ୍ତାନ ହୁଏ। ଯେପରି ବୀଜରୁ ଗଛ ହେଲେ ଗଛର କିଛି କମିଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟିରେ କିଛି କମିଯାଏ ନାହିଁ। ଯେପରି ଅକାଶ, କାଳ ଇତ୍ୟାଦି ଗଛ ପାଇଁ ନିକଟ କାରଣ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଚଳିଥାଏ। ଧାନ୍ୟ ବୀଜରୁ ମୂଳ, ତଣ୍ଡି, ପତ୍ର, ଅଙ୍କୁର, ତଣ୍ଡି, ମୁଣ୍ଡି, ଫୁଲ, ଦୁଧ, ଏବଂ ଧାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତୁପି ଓ ଧାନ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସୂତ୍ରଧାର ହୋଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହିପରି ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ବି ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶରୀର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅନୁଭବ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶେଷରେ ବିଲୀନ ହୁଏ। ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହାଙ୍କର ଅଭିନ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଅଛି। ସେଇ ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଜଗତର ମୂଳ ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତାହାରେ ବିଲୀନ ହୁଏ ଏବଂ ତାହାରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ। ସେଇ କର୍ମର କର୍ତ୍ତା, ସେଇ ଯଜ୍ଞ୍ୟର ଉପାସ୍ୟ, ସେଇ କର୍ମର ଫଳ, ସେଠାରୁ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ହରି ବ୍ୟତୀତ କିଛି ନାହିଁ। ପରେ କଥା ଆସେ, ଆକାଶରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଯେଉଁ ରୂପ ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଅଛି, ସେହି ରୂପ ଏକ ଶିଶୁମାଛ ପରି, ତାହାର ପୁଛରେ ଧ୍ରୁବ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଧ୍ରୁବ ଘୂରିବା ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଘୂରିଥାନ୍ତି, ତାରାମାନେ ଚକ୍ରର କାଠି ପରି ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନେ ବାୟୁର ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ରୁବ ସହିତ ବନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି। ଆକାଶରେ ଯେଉଁ ଶିଶୁମାଛ ରୂପ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଅଛି, ସେହି ନାରାୟଣଙ୍କର ପରମ ଧାମ, ଯିଏ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାନ୍ତି। ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଧ୍ରୁବ, ସୃଷ୍ଟିପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଶିଶୁମାଛର ପୁଛରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛନ୍ତି। ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଶିଶୁମାଛର ଆଧାର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଶିଶୁମାଛ ଧ୍ରୁବର ଆଧାର, ଧ୍ରୁବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଆଧାର ଦ୍ୱାରା ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉପରି ଏହି ଜଗତ ଅଟୁଟ ଅଛି। ବିବସ୍ୱାନ୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଆଠ ମାସରେ ଜଳର ରସ ଆତ୍ମସାତ କରି, ପରେ ବର୍ଷା କରି, ତାହାରୁ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ। ବିବସ୍ୱାନ୍ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିରଣରେ ଜଗତର ଜଳ ଉପରେ ନେଇଥାନ୍ତି, ପରେ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଏହି ଜଳକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ବାୟୁ ନଳୀ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଚଳାନ୍ତି। ଜଳ ବାଷ୍ପ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ରୂପରେ ମେଘରେ ରହିଥାଏ, ଏହି ମେଘ ଜଳ ହରାଏ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଏହା ସଞ୍ଚିତ ରହିଥାଏ। ମେଘରେ ଥିବା ଜଳ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ତଳକୁ ପଡ଼େ, ସମୟର ପବିତ୍ରତା ଅନୁଭବ କରି ଏହା ପବିତ୍ର ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜଳ ଉପରେ ନେଇଥାନ୍ତି—ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର, ଭୂମି, ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁ ଠାରୁ। ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ନେଇ, ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ମେଘ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ମର୍ତ୍ୟ ଏହି ଜଳ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ପାପ ଓ ମଳ ଦୂର କରେ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ନାନ ଭାବିତ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଳ ମେଘ ନଥିବାବେଳେ ଆକାଶରୁ ପଡ଼େ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଗାଈମାନେ ଉପରେ ପଡ଼େ। ଯେବେ ଜଳ ଆକାଶରୁ କୃତ୍ତିକା ଆଦି ଏକକ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଉପରେ ପଡ଼େ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଏହାକୁ ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଗଙ୍ଗାଜଳ ଭାବିବା ଉଚିତ। ଯେବେ ଜଳ ଦ୍ୱିତୀୟ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଉପରେ ପଡ଼େ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଉଦୟମାନ, ସେହି ଜଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ଅପହୃତ ହୁଏ। ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ପାପ ଦୂର କରେ; ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ନାନ ଅଟୁଟ। ମେଘ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଏହି ଜଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ପୋଷଣ କରେ, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଜୀବନାମୃତ ଦେଇ ଧାରଣ କରିଥାଏ।