ଏହି ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଏକ ଗୋଲାକାର ଆକାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ସେମାନେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ; ଏଠାରେ କୌଣସି ଉଚ୍ଚତମ କିମ୍ବା ନିମ୍ନତମ ଲୋକ ନାହିଁ, କୌଣସି ହତ୍ୟାକାରୀ କିମ୍ବା ହତ୍ୟା ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ, କ୍ରୋଧ, ଦୋଷ କିମ୍ବା ଲୋଭ ନାହିଁ; ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରାକ୍ ଅଛି, ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ଭିତରେ ଅଛି। ମାନସୋତ୍ତର ପର୍ବତକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ପୁଷ୍କର ନାମକ ଦ୍ୱୀପରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଉଭୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଏହି ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳରେ କୌଣସି ନଦୀ କିମ୍ବା ପର୍ବତ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମାନ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଏକ ଆକାରରେ। ଏଠାରେ କୌଣସି ବର୍ଗ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମ ନାହିଁ, ଧର୍ମ ଅଭ୍ୟାସ, ତିନି ବେଦ, କୃଷି, ଶାସନ କିମ୍ବା ସେବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୃଥିବୀର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗ ଅଟୁଟ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ସେଠାରେ ବୟସ୍କ ଓ ରୋଗ ଭୟ ନାହିଁ। ପୁଷ୍କର, ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ଓ ମହାବୀତରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବଟବୃକ୍ଷ ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପରେ ଅଛି, ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସ। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ବସନ୍ତି, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ବିରାଜିତ। ପୁଷ୍କରର ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ପରିଧି ସମାନ; ଏପରି ଉପସ୍ଥିତ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ସାତି ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ଦୁଇଁଟି ସମାନ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦ୍ୱୀପ ଏହାର ଦୁଇ ଗୁଣା; ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ସଦା ସମାନ। ସେମାନେ କଦାପି କମିବା କିମ୍ବା ବଢିବା ନାହିଁ, ଭଳି ଏକ ମଣ୍ଡା ମାଟିରେ ଜଳ ଅଗ୍ନି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ବାହାରି ଯାଏ ନାହିଁ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ, ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ, ସମୁଦ୍ରର ଜଳ 115 ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣରେ ବଢି ଓ କମି ଯାଏ, କଦାପି ଅଧିକ କିମ୍ବା କମି ନାହିଁ। ଏହି ଜଳର ବଢିବା କମିବା ଦେଖାଯାଏ; ମନ୍ଦାର ଦ୍ୱୀପରେ ଖାଦ୍ୟ ସ୍୵ୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଦା ଷଡ୍ରସ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଜଳ ଚାରିପାଖ ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସ୍ପଷ୍ଟ। ଏହା ପରେ ଦୁଇ ଗୁଣା ଚଉଡ଼ା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂମି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଜୀବ ନାହିଁ; ପରେ ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ବ୍ୟାପ୍ତିରେ ଅଛି। ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ମଧ୍ୟ ଏତିକି; ପର୍ବତକୁ ଚାରିପାଖ ଘେରି ଅନ୍ଧକାର ବିରାଜିତ। ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଚାରିପାଖ ଘେରି ଚାକ୍ରାକାର ଯୁଗ ଅଣ୍ଡ ଅଛି; ଏହି ପୃଥିବୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପଚାଶ କୋଟି ବ୍ୟାପ୍ତିରେ ଅଛି। ଯୁଗ ଅଣ୍ଡ ସହିତ, ଏହାର ଦ୍ୱୀପ ଓ ପର୍ବତ ସହିତ, ଏହି ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଗୁଣାନ୍ୱିତ, ଏହି ଜଗତର ଆଧାର ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ଏପରି ଭୂମିର ବ୍ୟାପ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି; ଏବେ ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ସପ୍ତି ହଜାର ଅଛି। ପୃଥିବୀ ତଳ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଦଶ ହଜାର ବ୍ୟାପ୍ତିରେ: ଅଟଲ, ବିଟଲ, ନିଟଲ, ସୁଟଲ, ତଲାଟଲ, ରସାଟଲ, ଏବଂ ପାଟାଳ ସପ୍ତମ; ଏଠାରେ କଳା, ଧଳା, ଲାଲ, ହଳଦିଆ, ଗୁଣ୍ଡିଆ, ପାହାଡିଆ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଟି ଅଛି। ଏଠାରେ ଶୁଭ୍ର ମହଲ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଶୋଭା ପାଇଛି, ଏଠାରେ ଶତ ଶତ ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟ ଜାତିବାସୀ। ବଡ଼ ଶରୀରର ସର୍ପମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି; ନାରଦ କହିଛନ୍ତି ପାଟାଳ ଦ୍ୱୀପ ସ୍ୱର୍ଗ ଠାରୁ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଥିଲେ: "ପାଟାଳ ଦ୍ୱୀପରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ ରତ୍ନ ଓ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।" ସର୍ପମାନଙ୍କର ଆଭୂଷଣ ପାଟାଳକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବ କନ୍ୟାମାନେ ଏଠାକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ, ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ କିଏ ସମାନ କରିପାରିବ? ପାଟାଳରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା କିରଣ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ତାପ ଦେଇନାହିଁ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାତିରେ ଶୀତଳତା ଦେଇନାହିଁ, ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ; ଏଠାରେ ମଦୋନ୍ମଦିତ ସର୍ପମାନେ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ କାଳ ବିତିଲେ ମଧ୍ୟ ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏଠାରେ ମନୋହର ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ପଦ୍ମ ପୋଖରି ଅଛି। ଏଠାରେ କୋକିଲ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମନୋହର ଡାକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଅଛି। ସେଠାରେ ବୀଣା, ବାଂଶୀ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ର ଧ୍ୱନି ଉପରେ ଉପରେ ଶୁଣାଯାଏ; ଦାନବମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଦୈତ୍ୟ, ସର୍ପ ଓ ଦାନବମାନେ ଏହି ତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସନ୍ତି; ତଳ ଅଞ୍ଚଳ ତଳେ ଅନ୍ଧକାର ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି। ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଅନନ୍ତ ଶେଷଙ୍କର ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିନାହିଁ; ସେ ଅନନ୍ତ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସିଦ୍ଧ, ଦେବତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ସେ ହଜାର ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରକଟ, ଶୁଭ୍ର ସ୍ୱସ୍ତିକ ଓ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ, ହୁଡ ଉପରେ ହଜାର ରତ୍ନ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି। ସେ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅଶକ୍ତ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମଦ ଦ୍ୱାରା ଗୁଡ଼ିଯାଇଛି, ସେ ସଦା ଏକ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି। ସେ ମୁକୁଟ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ନୀଳବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଗର୍ବରେ ଫୁଲି, ଶ୍ୱେତ ହୁଡ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେ କୈଳାସ ପର୍ବତ ପରି, ଝରଣା ଓ ମେଘ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ତାଙ୍କର ହାତରେ ହଳ ଓ ମୁସଳ ଅଛି। ସେ ନିଜ ଦୀପ୍ତି ଓ ବରୁଣୀ ରୂପରେ ପୂଜିତ; ଯୁଗ ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବିଷ ତିଆରି ହୁଏ। ରୁଦ୍ର ସଂକର୍ଷଣ ରୂପରେ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇ ତିନି ଲୋକକୁ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଉଠାଇ ଧରିଥାନ୍ତି।