ସୋମଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ବିଶିଷ୍ଟ ଭାର୍ଚ୍ଚା, ଯାହାଠାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଧବଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ଦ୍ରବିଣ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ଉପହାର ଧାରଣ କରନ୍ତି। ମନୋହରାଠାରୁ ଶିଶିର ଜନ୍ମ ହେଲେ, ଏହିପରି ପ୍ରାଣ ଓ ରମଣ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଅନିଳଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ ଶିବା, ତାଙ୍କର ପୁଅ ମନୋଜବ; ଅନିଳଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ ଅବିଜ୍ଞାତଗତି—ଏହିପରି ଦୁଇ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ କୁମାର, ଯିଏ ଶରର ଶିରା ଉପରେ ଚମକିବା ଶ୍ରୀରେ ସୁସଜ୍ଜିତ। ତାଙ୍କର ଭାଇ ହେଲେ ଶାଖ, ବିଶାଖ ଓ ନୈଗମେୟ, ଯିଏ ପୃଷ୍ଠ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। କୃତ୍ତିକାମାନେ ଯେଉଁ ପିଲାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ହେଲେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ। ପ୍ରତ୍ୟୁଷଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ଋଷି ଦେବଳ। ଦେବଳଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଭଉଣୀ ଏକ ଉତ୍ତମ ନାରୀ ଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବାଣୀରେ ନିପୁଣ। ସେ ଯୋଗରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅସଙ୍ଗ ଭାବରେ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ସେ ପ୍ରଭାସଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ଯିଏ ଭସୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟମ। ତାଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାୟକ, ହଜାର କଳାର ନିର୍ମାତା, ଦେବମାନେଙ୍କର ଶିଳ୍ପୀ। ଏହି ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବମାନେଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର କଳା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। କଶ୍ୟପଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୁରଭୀ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମହାଦେବଙ୍କ ଦୟା ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ଏହି ରୁଦ୍ରମାନେ ହେଲେ—ଅଜଏକପାଦ, ଅହିରବୁଧ୍ନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୁଦ୍ର, ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଅପରାଜିତ, ବୃଷାକପି, ଶମ୍ଭୁ, କପର୍ଦୀ, ଓ ରୈବତ। ଏହିପରି ମୃଗବ୍ୟାଧ, ଶର୍ବ ଓ କପାଳୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ତିନି ଲୋକର ନାୟକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହିପରି, ପୁରାଣରେ ଅପାର ଶକ୍ତିର ଏକ ଶତ ରୁଦ୍ର ବିବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କଶ୍ୟପ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ: ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ଖସା, ସୁରଭୀ, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ, ଓ ମୁନି—ଏହିପରି ଏହି ପତ୍ନୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସନ୍ତାନମାନେ ଅଛନ୍ତି। ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଉତ୍ତମ ଦେବତା, ତୁଷିତା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଭାଇବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ ସମ୍ବାଦ କରିଥିଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କର ଅବଧି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ତ୍ୱରା କର, ଦେବମାନେ, ଆମେ ଅଦିତି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେଇବା; ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ହେବ।" ଏହିପରି କହି, ସମସ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ପରେ ଅନ୍ତରାଳରେ, ଦକ୍ଷ ତନୟା ଅଦିତିଠାରୁ, ମରୀଚିପୁତ୍ର କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ର, ଅର୍ୟମାନ, ଧାତୃ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ପୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିବସ୍ୱାନ୍, ସବିତୃ, ମିତ୍ର, ଵରୁଣ, ଅଂଶ, ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭଗ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସୋମଙ୍କର ସତେଶ ପତ୍ନୀ, ତାଙ୍କ ମହାବ୍ରତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିର ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ଅନେକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେମାନେ ଶୋଳ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଜଣ ଭିଜୁତ୍ (ବିଜୁଲି) ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ପରେ ଅନ୍ତରାଳରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବନ୍ଦିତ ଋଗ୍ ହିମ୍ସ ଓ ଦେବର୍ଷି କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ହଜାର ଯୁଗର ଶେଷରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଏଠାରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏହି ତିରିଶି ତିନି ନିମିତ୍ତରେ, ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ବିବର୍ଣ୍ନନା ହୁଏ, ଯେପରି ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ। ଏପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହି ଦେବମାନେଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ; ଏକ ଝିଅ ସିଂହିକା, ଯିଏ ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସଂହିକେୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କର ଚାରି ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ କୌଶଳରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ହ୍ରାଦ, ଅନୁହ୍ରାଦ, ପ୍ରହ୍ରାଦ ଓ ସଂହ୍ରାଦ; ହ୍ରାଦଙ୍କର ପୁଅ ହ୍ରଦ। ହ୍ରଦଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ—ଶିବ ଓ କାଳ; ପ୍ରହ୍ରାଦଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ବିରୋଚନ, ବିରୋଚନଙ୍କଠାରୁ ବାଲି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବାଲିଙ୍କର ଏକ ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ, ବାଣ ସବୁଠୁ ବଡ଼, ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରତାପନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। କୁମ୍ଭନାଭ, ଗର୍ଦଭାକ୍ଷ, କୁକ୍ଷି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ବାଣ, ଜେଉଁଠାରୁ ପ୍ରଥମ, ସେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପଶୁପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ପୂର୍ବ କାଳରେ ବାଣ ଉମାପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କ ସାଠି ରହିବା ଦୟା ମାଗିଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ଭର୍ଭରା, ଶକୁନି, ଭୂତସଂତାପନ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। ମହାନାଭ, ବଳୀୟ, ଓ କାଳନାଭ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଦନୁଙ୍କର ଏକ ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତପସ୍ୱୀ। ମୁଖ୍ୟ ନାମ ହେଲେ—ଦ୍ୱିମୂର୍ଧା, ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ହୟଶିରା, ଆୟୋମୁଖ, ଶମ୍ବର, କପିଳ, ବାମନ, ମାରୀଚି, ମଘବାନ, ଇଲ୍ବଳ, ସ୍ୱସୃମ, ବିକ୍ଷୋଭଣ, କେତୁ, କେତୁବୀର୍ୟଶତହ୍ରଦ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ସର୍ବଜିତ, ବଜ୍ରନାଭ, ଏକଚକ୍ର, ତାରକ, ବଳୀୟ, ବୈଶ୍ୱାନର, ପୁଲୋମା, ଓ ବିଦ୍ରାବଣମହାଶିରା। ଏହିପରି ଦେବ, ଦାନବ, ଓ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଏହି ବିଷୟରେ ପୁରାଣ ଆମକୁ ବିବର୍ଣ୍ନନା କରେ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ସ ବିବିଧ ଦିବ୍ୟ ମୂଳରେ ଅଛି।