ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଜ ଗଣଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର ଦ୍ୱୀପ ଓ ପର୍ବତମାଳା ବିଷୟରେ କଥା କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଦ୍ୱୀପଗୁଡିକର ପର୍ବତମାଳାର ନାମ କ୍ରଉଞ୍ଚ, ବାମନ, ତୃତୀୟ ଅନ୍ଧକାରକ ଥିଲା। ଏହାପରେ ଦେବବ୍ରତ, ଧାମା, ପୁଣ୍ଡରୀକବନ, ଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ମହାଶୈଳ ଥିଲେ, ଏହି ପର୍ବତମାଳାଗୁଡିକ ପ୍ରତିଟି ଦ୍ୱୀପରେ ଦ୍ୱିଗୁଣା ଆକାରରେ ଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପର ପର୍ବତମାଳା ଓ ଦ୍ୱୀପଗୁଡିକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ଦେବତା ଓ ନିବାସୀମାନେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ଏକାଠି ରହିଥିଲେ; ସମୃଦ୍ଧି, ଉନ୍ନତି ଓ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଅନୁକ୍ରମରେ ଥିଲେ, ଏଠାରେ ଏମାନେ ସଦା ଏକାଠି ନଦୀର ଜଳ ପିଇଥିଲେ। ସପ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ଓ ଶତ-ଶତ ଛୋଟ ନଦୀ ଥିଲେ: ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ମନୋଜବା, ଖ୍ୟାତି ଓ ପୁଣ୍ଡରୀକ। ଏହି ସପ୍ତ ନଦୀ ଦ୍ୱୀପରେ ବହିଥିଲେ; ଏଠାରେ ପୁଷ୍କର ଆଦି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା। ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଅଭ୍ୟାସରେ, ବିଶେଷ କ୍ରତୁ ସମୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବି ଉପାସନା କରାଯାଉଥିଲା। କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପ ଚାରିପାଖରେ ଦହିର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରା ଥିଲା; ଏହି ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱୀପର ଆକାର ସମାନ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ଶାକ ଦ୍ୱୀପ ଘେରା ଥିଲା। ଶାକ ଦ୍ୱୀପ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପର ଦ୍ୱିଗୁଣା ଆକାରରେ ଥିଲା; ଏହାର ମହାନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜା ଭବ୍ୟ ଥିଲେ। ଭବ୍ୟଙ୍କର ସପ୍ତ ପୁଅ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସପ୍ତ ଭିନ୍ନ ଦ୍ୱୀପ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଥିଲେ: ଜଳଦ, କୁମାର, ସୁକୁମାର, ମଣିରକ, କୁସମୋଦ, ମୋଦକୀ, ଓ ମହାଦ୍ରୁମ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳ ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲା। ସେଠି ଉଦୟଗିରି, ଜଳଧର, ରୈବତକ, ଶ୍ୟାମ, ଅମ୍ଭୋଗିରି, ଅଷ୍ଟିକେୟ, ରମ୍ୟା ଓ କେସରୀ ପର୍ବତମାଳା ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିଭାଜିତ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଶାକ ବୃକ୍ଷ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଏହି ବୃକ୍ଷର ପତ୍ର ଉପରେ ବାୟୁର ଛୁଆଁରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଚାରି ଜାତିର ଶୁଭ ଲୋକ ଏଠାରେ ନିବାସ କରୁଥିଲେ—ସମସ୍ତେ ମହାନ ଓ ଭୟ ଓ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ। ଏଠାରେ ଅତି ପବିତ୍ର ନଦୀ ଦୁଷ୍ଟି, ଭୟ ଓ ପାପକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ: ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ନଳିନୀ, ରେଣୁକା, ଇକ୍ଷୁ, ଧେନୁକା, ଗଭସ୍ତି, ସପ୍ତମୀ ଓ ଅନେକ ଛୋଟ ନଦୀ ଥିଲେ। ଶତ-ଶତ ପର୍ବତ ଏଠାରେ ଥିଲେ, ଏଠାରେ ଜଳଦି ଓ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ ଏହି ନଦୀର ଜଳ ଆନନ୍ଦରେ ପିଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ଧର୍ମରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସପ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଶ୍ରୀଗୁରୁ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଧର୍ମର କ୍ଷୟ ନାହିଁ, ଅତି ଆନନ୍ଦ ବା ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ଏବଂ ସପ୍ତ ଭୂମିରେ କୌଣସି ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଉ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ମଗ, ମଗଧ, ମନସ, ମନ୍ଦଗ ଲୋକ ଥିଲେ; ମଗମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମଗଧମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମନସମାନେ ବୈଶ୍ୟ, ମନ୍ଦଗମାନେ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ। ଶାକ ଦ୍ୱୀପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପରେ ହରି ରହିଥିଲେ, ଏଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ରୀତିରେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଶାକ ଦ୍ୱୀପ ପରେ ଚାରିପାଖରେ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ଘେରା ଥିଲା; ଏହି ସମୁଦ୍ର ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ସମାନ ଆକାରରେ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହାକୁ ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ଘେରା କରୁଥିଲା। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ଦ୍ୱିଗୁଣା ଆକାରରେ ଥିଲା, ଏହା ସବନଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ମହାନ ଅଞ୍ଚଳ ହେବାକୁ ଯାଇଥିଲା। ଧାତକୀଙ୍କ ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା, ଦୁଇଟି ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏହା ଭିତରେ ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ନାମକ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା। ଏଠାରେ ମାନସୋତ୍ତର ପର୍ବତ ରହିଥିଲା, ଏହା ଏକ ବୃତ୍ତାକାରରେ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ପ୍ରାୟ ୫୦,୦୦୦ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଓ ପ୍ରସ୍ତ ଥିଲା। ଏହି ପର୍ବତ ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିଭାଜିତ କରିଥିଲା; ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପର୍ବତ ଥିଲା, ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ୧୦,୦୦୦ ବର୍ଷ ଯାଏ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, କୌଣସି ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ବିଭେଦ, ହତ୍ୟାକାରୀ ବା ହତ୍ୟା ହେବା ନାହିଁ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଭୟ, କ୍ରୋଧ, ଅପରାଧ ବା ଲୋଭ ନାହିଁ। ମାନସୋତ୍ତର ପର୍ବତ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ; ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ତଥା ଏଠାରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ନାହିଁ। ଦ୍ୱୀପରେ ନଦୀ ବା ପର୍ବତ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଏକାକାର ରୂପରେ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ଜାତି ବା ଆଶ୍ରମ ନାହିଁ, ଧର୍ମ ଅଭ୍ୟାସ, ତିନି ବେଦ, କୃଷି, ଦଣ୍ଡ ବା ସେବା ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୃଥିବୀର ସ୍ୱର୍ଗ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ; ଏଠାରେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ବା ରୋଗ ନାହିଁ। ପୁଷ୍କର, ଧାତକୀଖଣ୍ଡ, ମହାବୀତ ଅଞ୍ଚଳରେ, ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପରେ ବଟବୃକ୍ଷ ରହିଥିଲା, ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ। ବ୍ରହ୍ମା ଏଠାରେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ; ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ସ୍ୱାଦୁ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରା ଥିଲା। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପର ଆକାର ଓ ପରିଧି ସମାନ ଥିଲା; ଏଭଳି ଭାବରେ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରା ଥିଲା।