ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ସାତଟି ଦ୍ୱୀପରେ ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକେ ବସବାସ କରନ୍ତି । ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଭାଗର ଲୋକମାନେ ରହନ୍ତି । ଏଠାରେ କପିଳ, ଆରୁଣ, ପୀତ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ—ଏମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ଭାବେ ଅଲଗା ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି । ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଓ ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ବାୟୁ ଭାବେ ବିରାଜିତ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ்ୟଜ୍ଞ କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିବଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞରେ ସ୍ଥାପିତ, ପୂଜା କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ମହାବୃକ୍ଷ ଶାଲ୍ମଳୀ ନାମର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ । ଏହି ଦ୍ୱୀପଟି ସୁରୋଦା ସାଗର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରାଯାଇଛି, ଯାହା ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପର ସମାନ ବିସ୍ତୃତିର । ସୁରୋଦା ସାଗରକୁ ଏବେ କୁଶ ଦ୍ୱୀପ ଘେରିଛି, ଯାହା ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼ । ଏହି କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତଙ୍କ ସପ୍ତପୁତ୍ର ରହନ୍ତି—ଉଦ୍ଭିଦ, ବେଣୁମାନ, ସ୍ୱୈରଥ, ରନ୍ଧନ, ଧୃତି, ପ୍ରଭାକର ଏବଂ କପିଳ । ଏହି ସପ୍ତ ନାମର ଦେଶରେ ମାନବ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଏକାସାଥିରେ ବସନ୍ତି । ଏଠି ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ରହିଛନ୍ତି, ଏଠି ମଧ୍ୟ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ । ଏଠିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ନିୟମିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ଶାନ୍ତମନା ଅଟୁଟ ଶ୍ରେଣୀରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ । ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ କର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଏବଂ ନିଜ ଅଧିକାର ଶେଷ ହେବାରୁ, କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି । ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ଦେଇଥିବା ତୀବ୍ର କର୍ମଫଳକୁ ଦୂର କରନ୍ତି । ଏଠିରେ ଭୂମିକା ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି—ବିଦ୍ରୁମ, ହେମଶୈଳ, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ପୁଷ୍ଟିମାନ୍, କୁଶେଶୟ, ହରି ଏବଂ ସପ୍ତମ ମନ୍ଦରାଚଳ । ଏହି ସପ୍ତ ପର୍ବତ ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ଭାଗ କରିଛି । ଏଠି ସପ୍ତ ନଦୀ ଅଛି—ଧୂତପାପା, ଶିବା, ପବିତ୍ରା, ସମ୍ମତି, ବିଦ୍ୟୁତ, ଅମ୍ଭା ଏବଂ ମହୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ପାପ ହରଣ କରେ, ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ଛୋଟ ନଦୀ ଓ ନାଳା ରହିଛି । କୁଶଦ୍ୱୀପରେ କୁଶସ୍ତମ୍ଭ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଏହି ଦ୍ୱୀପଟି ଘୃତ ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି । ଏହି ଘୃତ ସାଗରକୁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ଘେରିଛି—ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି । କୁଶଦ୍ୱୀପ ଯେତେ ବଡ଼, କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ତାହାର ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼ । ଏଠି ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କର ସପ୍ତପୁତ୍ର ବସିବାସ କରନ୍ତି—କୁଶଗ, ମନ୍ଦଗ, ଉଷ୍ଣ, ପୀଵର, ଅନ୍ଧକାରକ, ମୁନି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି । ଏହି ସପ୍ତ ଦେଶ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାମ ଏମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି । ଏଠି ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ଏଠିର ଦେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ । ପର୍ବତମାନଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି—କ୍ରଉଞ୍ଚ, ବାମନ, ତୃତୀୟ ଅନ୍ଧକାରକ, ଦେଵବ୍ରତ, ଧାମ, ପୁଣ୍ଡରୀକବନ, ଦୁନ୍ଦୁଭି ଏବଂ ମହାଶୈଳ । ଏହି ପର୍ବତମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପରେ ଏବଂ ଦ୍ୱୀପମାନ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି । ଏଠି ଲୋକମାନେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଦୁଃଖ ଛଡ଼ା ରହନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶ୍ରୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଏଠି ସଦା ତାଙ୍କ ପାନୀୟ ନଦୀ ଅଛି । ସପ୍ତ ପ୍ରଧାନ ନଦୀ ଓ ଅନେକ ଛୋଟ ନଦୀ ରହିଛି—ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ମନୋଜବା, ଖ୍ୟାତି ଓ ପୁଣ୍ଡରୀକ । ଏହି ସପ୍ତ ନଦୀ ଦେଶକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ । ଏଠି ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ, ପୁଷ୍କର ଆଦି ଭାବେ, ପୂଜା କରାଯାଏ । ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ପ୍ରଚଳନାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ପୂଜା କରାଯାଏ । କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପ ଦହିର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି । ଏହି ଦହିର ସାଗର କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପର ସମାନ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଏହି ସାଗରକୁ ଶାକଦ୍ୱୀପ ଘେରିଛି । ଶାକ ଦ୍ୱୀପ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼, ଏହାର ଅଧିପତି ଭବ୍ୟ ନାମକ ମହାତ୍ମା । ସେ ତାଙ୍କ ସପ୍ତପୁତ୍ର—ଜଳଦ, କୁମାର, ସୁକୁମାର, ମଣିରକ, କୁସମୋଦ, ମୋଦକି ଏବଂ ସପ୍ତମ ମହାଦ୍ରୁମ—ଏମାନେ ସପ୍ତ ଦେଶରେ ବାଣ୍ଟିଦେଇଥିଲେ । ଏଠି ସପ୍ତ ପର୍ବତ ଅଛି—ଉଦୟଗିରି, ଜଳଧର, ରୈବତକ, ଶ୍ୟାମ, ଅମ୍ଭୋଗିରି, ଅସ୍ତିକେୟ, ରମ୍ୟ ଓ କେଶରୀ । ଏଠି ମହାବୃକ୍ଷ ଶାକ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରନ୍ତି; ଏହି ଗଛର ପତ୍ରରେ ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ । ଏଠି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ପବିତ୍ର ଲୋକମାନେ ରହନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଭୟ ଓ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ । ଏଠି ପବିତ୍ର ନଦୀ ଅଛି—ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ନଳିନୀ, ରେଣୁକା, ଇକ୍ଷୁ, ଧେନୁକା, ଗଭସ୍ତି, ସପ୍ତମୀ; ଏବଂ ଅନେକ ଛୋଟ ନଦୀ ଏଠି ଅଛି । ଏଠି ଶତଶଃ ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ପର୍ବତ ଅଛି; ଜଳଧି ଓ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଜଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି । ଏଠି ଲୋକମାନେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଧର୍ମରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏଠି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଅଛି, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରଣ କରେ ।