ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବହୁପୁତ୍ର, ଅଙ୍ଗିରାସ୍ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ସେ ଦୁଇ ଦୁଇ ଜଣ କରି ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ। ଧର୍ମଙ୍କ ଦଶଜଣ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ—ଅରୁଣ୍ଧତୀ, ବସୁ, ଯାମୀ, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ, ମରୁତ୍ବତୀ, ସଂକଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା ଏବଂ ବିଶ୍ୱା। ଏମାନେ ଧର୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେବା ସହିତ, ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବିଶ୍ୱାଙ୍କୁଠାରୁ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ, ସାଧ୍ୟାଙ୍କୁଠାରୁ ସାଧ୍ୟମାନେ, ମରୁତ୍ବତୀଙ୍କୁଠାରୁ ମରୁତମାନେ, ବସୁଙ୍କୁଠାରୁ ବସୁମାନେ, ଭାନୁଙ୍କୁଠାରୁ ଭାନୁମାନେ, ମୁହୂର୍ତ୍ତାଙ୍କୁଠାରୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ। ଲମ୍ବାଙ୍କୁଠାରୁ ଘୋଷା ଓ ନାଗବୀଥୀଙ୍କୁଠାରୁ ଯାମିଜା ଜନ୍ମିଲେ; ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ରୂପ ଦେଖାଗଲା। ସଂକଳ୍ପାଙ୍କୁଠାରୁ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଜନ୍ମିଲେ, କାରଣ ସଂକଳ୍ପ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ; ନାଗବୀଥୀ ଏବଂ ଯାମିନୀଙ୍କୁଠାରୁ ବୃଷଳ ଜନ୍ମିଲେ। ଦକ୍ଷ ପ୍ରଚେତସ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୋମଙ୍କୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତା ପତ୍ନୀ (ପରା) ଦିଆଯାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ତାରାମଣିମାନେ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏବେ ଆଉ ଏକ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଓ ଅଷ୍ଟ ବସୁ ଭାବେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଅଯାଉଛି। ଏହି ବସୁମାନେ ହେଲେ—ଆପ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧବ, ଅନିଳ, ଅନଳ, ପ୍ରତ୍ୟୂଷ, ଏବଂ ପ୍ରଭାସ। ଏମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଆପଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୈତଣ୍ଡ୍ୟ (ଯିଏ ଶ୍ରମ ଓ ଶ୍ରାନ୍ତ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ); ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁତ୍ର କାଳ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାପକ; ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଭା ଦେଇଥିବା ବର୍ଚ୍ଚା; ଧବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ରବିଣ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ହବି ଧାରଣ କରନ୍ତି; ମନୋହରାଙ୍କୁଠାରୁ ଶିଶିର, ପ୍ରାଣ ଓ ରମଣ ଜନ୍ମିଲେ। ଅନିଳଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶିବା, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୋଜବ; ଅବିଜ୍ଞାତଗତି ମଧ୍ୟ ଅନିଳଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁମାର, ଯିଏ ଶର ଶିରାରେ ଶୋଭିତ; ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ—ଶାଖ, ବିଶାଖ ଓ ନୈଗମେୟ (ପଛ ଦିଗରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ)। କୃତ୍ତିକାମାନେ ଯେଉଁ ପିଲା ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଭାବେ ପରିଚିତ; ପ୍ରତ୍ୟୂଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବଳ ନାମକ ଋଷି। ଦେବଳଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏକ ଉତ୍ତମ ନାରୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମବାଣୀରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ସେ ଯୋଗରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଅସଙ୍ଗ ଭାବେ ଚାଲିଥିଲେ; ସେ ପ୍ରଭାସ (ଅଷ୍ଟମ ବସୁ)ଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। ସେଠାରୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଜନ୍ମିଲେ—ଏକ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତ କଳାର ଅଧିପତି, ଦେବତାଙ୍କ ଶିଳ୍ପୀ। ସେ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ତିଆରି କଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ବିମାନ ତିଆରି କଲେ। ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା କଳାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ସୁରଭୀ ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମହାଦେବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଏବଂ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ପବିତ୍ର ହେଲେ; ତାଙ୍କୁଠାରୁ ଅଜଏକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୁଦ୍ର, ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଅପରାଜିତ, ବୃଷାକପି, ଶମ୍ଭୁ, କପର୍ଦ୍ଦୀ, ରୈବତ, ମୃଗବ୍ୟାଧ, ଶର୍ବ ଓ କପାଳୀ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି। ପୁରାଣରେ ଏମିତି ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବିବରଣୀ ମିଳେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଚଳନ ଅଚଳନକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ଏବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କଶ୍ୟପ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ଖସା, ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ ଏବଂ ମୁନି। ଏମାନଙ୍କୁଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସନ୍ତାନମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ। ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଉତ୍ତମ ଦେବତା ତୁଷିତମାନେ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଭଲ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଆସ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଅଦିତି ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେବା। ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର।” ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ପରେ ଅଦିତି (ଦକ୍ଷ କନ୍ୟା) ଓ କଶ୍ୟପ (ମରୀଚି ପୁତ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେଠି, ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ର, ଅର୍ୟମାନ୍, ଧାତୃ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ପୂଷଣ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ସବିତୃ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଂଶ ଓ ଭଗ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସୋମଙ୍କ ସତେଇ ଜଣ ପତ୍ନୀ, ଯେଉଁମାନେ ମହାବ୍ରତଧାରିଣୀ ଥିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଏକୋଟି ଷୋଳ ଜଣ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାଁମଧ୍ୟରୁ ଚାରି ଜଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ (ଅର୍ଥାତ୍ ବିଜୁଳି) ଭାବେ ପରିଚିତ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ପରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ପୂଜିତ ଋଗ୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦେବର୍ଷି କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ର ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳ, ହଜାର ଯୁଗ ପରେ ପୁଣି ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ତିରିଶି ତିନି ଜଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ଘଟେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି। ଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦୁଇ ଝିଅ ଦେଲେ—ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ; ତାଙ୍କ ଝିଅ ସିଂହିକା, ଯିଏ ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ସଂହିକେୟ ଭାବେ ପରିଚିତ ଏବଂ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ର—ହ୍ରାଦ, ଅନୁହ୍ରାଦ, ପ୍ରହ୍ରାଦ (ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ) ଓ ସଂହ୍ରାଦ; ହ୍ରାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ହ୍ରଦ। ଏଭଳି, ଦେବତା, ରୁଦ୍ର, ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ଦାନବ, ଓ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ସନ୍ତାନଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ପବିତ୍ର ପୁରାଣରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।