ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ସୀମା ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ଚାରିଦିଗରେ ଦୁଇ ଦୁଇଟି କରି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଶିତା ଆଦି ଯେଉଁ କେସର ପର୍ବତମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟାପି ବହୁତ ମନୋହର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଉପତ୍ୟକା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି, ଏଉଁଠି ପ୍ରାଚୀନ ଅରଣ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯାହା ମାନବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଶୋଭା ପାଇଁ ସୁଶୋଭିତ କରନ୍ତି। ଏହି ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକରେ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଦৈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଦିନ ଓ ରାତି ଖେଳନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥିବୀର ସ୍ୱର୍ଗ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏଠି ଧର୍ମାତ୍ମାମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଶତଜନ୍ମ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଦେଶରେ ଶ୍ରୀହୟଗ୍ରୀବ ରୂପେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ବିରାଜିତ, କେତୁମାଳ ଦେଶରେ ବରାହ ରୂପେ, ଭାରତ ଦେଶରେ କୂର୍ମ ରୂପେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। କୁରୁ ଦେଶରେ ସେ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପେ ଅବିନାଶୀ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଏବଂ ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭାବେ ଜଗତରେ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ଭାବେ ବ୍ୟାପିତ। ସେ ଏହି ସବୁ ଦିଗ ଓ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ଦେଶର ଆଧାର ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା। କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦି ଏଠିର ଅଷ୍ଟ ଦିଗରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ, କ୍ଲାନ୍ତି, କଷ୍ଟ ନାହିଁ, ଭୟ, ଭୂଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଲୋକମାନେ ଏଠି ସୁସ୍ଥ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ଭାବେ ରହନ୍ତି। ଏଠିର ଲୋକମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦଶ ଓ ବାର ହଜାର ବର୍ଷ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ସେଠାରେ ଭୂଖ, ତୃଷ୍ଣା ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭୂଲୋକୀୟ ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ସେଠି କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, କଳି ଯୁଗର ଧାରଣା ନାହିଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶରେ ସାତଟି ମହାପର୍ବତ ଅଛି ଓ ଏହାରୁ ଶତଶଃ ନଦୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ସାଗରର ଉତ୍ତର ଓ ହିମାଲୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଭାରତ ଦେଶ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେଉଁଠି ଭାରତ ରାଜବଂଶ ବସବାସ କରେ। ଏହି ଭାରତ ଦେଶ ନବସହସ୍ର ଯୋଜନ ବ୍ୟାପିତ, ଏହା କର୍ମଭୂମି, ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି। ଏଠିରେ ସପ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ ଅଛି—ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମାନ, ଋକ୍ଷ, ବିନ୍ଧ୍ୟ, ପାରିୟାତ୍ର। ଏଠାରୁ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ପଶୁ ଜନ୍ମ ଓ ନରକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏଠି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶରେ ମାନବ କର୍ମ ର ମୂଳ ନାହିଁ। ଭାରତ ଦେଶର ନବଖଣ୍ଡ ବିଭାଗ ଅଛି—ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ, କାସେତୁମା, ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣ, ଗଭସ୍ତିମାନ, ନାଗଦ୍ୱୀପ, ସୌମ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଵାରୁଣ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରେ ବେସିଥିବା ଏହି ନବମ ଦ୍ୱୀପ। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଜାର ଯୋଜନ ଆକୃତିର, ପୂର୍ବଦିଗରେ କିରାତ, ପଶ୍ଚିମରେ ଯବନମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ କିଛି ଶୂଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ்ଯଜ୍ଞ, ଯୁଦ୍ଧ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ। ହିମାଲୟ ପାଦରୁ ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ପାରିୟାତ୍ର ପର୍ବତରୁ ଅନେକ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଦୀ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ବିନ୍ଧ୍ୟରୁ ନର୍ମଦା, ସୁରମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ; ତାପି, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା, କାବେରୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ। ଋକ୍ଷ ପର୍ବତରୁ ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମା, ରଥୀ, କୃଷ୍ଣା, ବେଣୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ପାପ ନାଶ କରେ। ସାହ୍ୟ ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀମାନେ ପାପ ଓ ଭୟ ହରିଥାନ୍ତି; ମଲୟରୁ କୃତମାଳା ଓ ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମହେନ୍ଦ୍ରରୁ ଋଷିକୁଳ୍ୟା, କୁମାରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ଉପନଦୀ ହଜାରେ ଅଛି। ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱବର୍ତ୍ତୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ କୁରୁ, ପଞ୍ଚାଳ, ମଧ୍ୟଦେଶୀୟ, ପୂର୍ବ ଦିଗର କାମରୂପ, ପୌଣ୍ଡ୍ର, କଳିଙ୍ଗ, ମଗଧ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଶୂଦ୍ର, ଆଭୀର, ଅର୍ବୁଦ, ମାରୁକ, ମାଳବ, ପାରିୟାତ୍ର ଓ ସୌୱୀର, ସୈନ୍ଧବ, ଶାଳ୍ଵ, ଶାକଳ, ମଦ୍ର, ରାମ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, ପାରସୀକ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନଦୀ ଜଳ ପାନ କରି, ଏହି ତଟରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ରହନ୍ତି। ଭାରତ ଦେଶ ଏକମାତ୍ର ଦେଶ ଯେଉଁଠି କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, କଳି ଯୁଗ ଅଛି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶରେ ଏହି ଯୁଗ ନାହିଁ। ଏଠି ତପସ୍ଵୀମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ, ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ପରଲୋକ ଲାଗି ସମ୍ମାନ ସହିତ। ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ପୁରୁଷ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞମୟ, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପୂଜିତ। ଏଠି ମଧ୍ୟ ଭାରତ ଦେଶ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଏଠି କର୍ମଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଭୋଗଭୂମି। ଏଠି ହଜାରେ ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ କେବେ କେବେ ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ଲଭ୍ୟ। ଦେବତାମାନେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, “ଧନ୍ୟ ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭାରତ ଭୂମିରେ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, କାରଣ ଏହି ସ୍ଥାନ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଉତ୍ସ ଓ ନିବାସ।” ଯେମାନେ କର୍ମ ଓ ତାହାର ଫଳକୁ ବିଷ୍ଣୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ଅନନ୍ତ କର୍ମର ମହତ୍ୱକୁ ଲାଭ କରି, ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବିଲୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗଦାୟକ କର୍ମ ଶେଷ ହୁଏ, ଦେହର ବନ୍ଧନ ଲାଗି ଯାଏ; ଯେଉଁମାନେ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରହିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ନବଖଣ୍ଡର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା ମୁଁ କରିଛି, ଏହା ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପିତ।