ଓ ମହାନ ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାରତ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ, ଦৈତ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ଗୁହ୍ୟକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଜନମାନେ ବିଷୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଏବଂ ଶୌର୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଅତିଶୟ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଅପୂର୍ବ ଗଥା ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତି, ଯକ୍ଷ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ବିଷୟରେ ତୁମେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛ। ଏହି ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ, ଏହାର ସମସ୍ତ ବିଭିନ୍ନତା, ତୁମେ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛ। ଏହି ମଧୁର କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଏହି ପୁରାଣ ଯାହା ପବିତ୍ର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ମନ ଓ କଣ ଉପରେ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ଉପସ୍ଥାପିତ, ସତ୍ୟରେ ଏହା ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗେ। ଏବେ ଆମେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଣା, ଆମର ଜିଜ୍ଞାସା ବହୁତ ଅଧିକ। କେତେ ମହାସାଗର, ଦ୍ୱୀପ, ଦେଶ, ପାହାଡ, ଅଟ, ଏବଂ ନଦୀ ଅଛି, ଏହି ପବିତ୍ର ଦେବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏହି ସମସ୍ତର ମାପ କେତେ, ଏହା କେଉଁ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଏବଂ କେମିତି ଏହାର ସ୍ୱଭାବ? ତୁମେ ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବିଷୟ ଆମେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କହିବି, କାରଣ ଏହି ସମସ୍ତ ବିବରଣୀ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିହେବ ନାହିଁ। ଦୁଇଟି ଦ୍ୱୀପ ଅଛି—ଜମ୍ବୁ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ; ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଶାଲମଳ; କୁଶ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଶାକ, ଓ ପୁଷ୍କର ଏହି ସପ୍ତମ ଦ୍ୱୀପ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘିରା—ଏଗୁଡିକ ହେଉଛି ଲୁଣ, ଇଁଦୁ ରସ, ମଦ, ଘିଅ, ଦହି, ଦୁଧ ଓ ପାଣି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ କେନ୍ଦ୍ର ଅଛି, ଏବଂ ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ୍ ମେରୁ ଦୃଢ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉଉଁଠି ହଜାର ଯୋଜନ, ତଳକୁ ଷୋଳ ହଜାର ଯୋଜନ, ଏବଂ ଶିଖର ଉପରେ ବତିଶ ହଜାର ଯୋଜନ ପ୍ରସାରିତ। ଆଧାରରେ ଏହା ଷୋଳ ହଜାର ଯୋଜନ ଚତୁର୍ଦିଗରେ, ଏହି ପାହାଡ୍ ପୃଥିବୀର ପଦ୍ମ ଗଣ୍ଡ ଭଳି, ଏକ କଣ୍ଡ ଆକାରର। ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣରେ ହିମବତ, ହେମକୁଟ ଓ ନିଷଧ; ଉତ୍ତରରେ ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାନ୍ତ ପାହାଡ୍ ଅଛି। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ, ଅନ୍ୟଗୁଡିକ ଦଶ ହଜାର କମ୍; ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର, ଏବଂ ସମାନ ପ୍ରସ୍ତ। ପ୍ରଥମ ପ୍ରାନ୍ତ ହେଉଛି ଭାରତ, ତାପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ, ତାପରେ ହରିବର୍ଷ—ଏସବୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ଅଛି। ଉତ୍ତରରେ ରମ୍ୟକ, ତାପରେ ହିରଣ୍ମୟ, ଏବଂ ଉତ୍ତର କୁରୁ, ଭାରତ ଭଳି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାନ୍ତ ନବ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଉଁଠି ଅଛି; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଇଳାବୃତ ଅଛି, ଯାହାର ଶିର ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମେରୁ ଉତ୍କଳିତ। ମେରୁକୁ ଚାରିଦିଗରେ ଘିରି ଇଳାବୃତ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଛି, ଏହା ନବ ହଜାର ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ, ଏଠାରେ ଚାରିଟି ମହାପାହାଡ୍ ଅଛି। ଏହି ପାହାଡ୍ ମେରୁର ଭୁଲ୍ଲି ଭଳି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ—ପୂର୍ବରେ ମନ୍ଦର, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ, ଉତ୍ତରରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ। ଏହି ପାହାଡ୍ ଉପରେ କଦମ୍ବ, ଜମ୍ବୁ, ପିପ୍ପଳ ଓ ବଟ ବୃକ୍ଷ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଏଠାରେ ବୃକ୍ଷର ଉଚ୍ଚତା ଏକ ହଜାର ଏକ ଶ ଯୋଜନ, ଏହି ପାହାଡ୍ ରାଜାମାନେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ବୁ ବୃକ୍ଷର ନାମରୁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ନାମ ହୋଇଛି। ଏହି ବୃକ୍ଷର ଫଳ ଗଜର ଆକାରର, ଏହା ପାହାଡର ଉପରେ ପଡି ଓ ଶୋଷି ଚାରିପାଖ ଭିତରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ଏହି ଫଳର ରସରୁ ଜମ୍ବୁନଦୀ ନଦୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏହି ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଏହି ନଦୀର ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି। ଏହି ଜଳ ପାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ କ୍ଳାନ୍ତି, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶିଥିଳତା ଭୋଗନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ନଦୀର ରସ ତୀରକୁ ଯାଇ ହଳୁକା ପବନରେ ଶୁଖିଲେ, ଏହା ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଯାହା ସିଦ୍ଧମାନେ ଅଳଙ୍କାର ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ମେରୁର ପୂର୍ବରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ—ଏହି ଦୁଇଟି ପ୍ରାନ୍ତ ଅଛି, ଏବଂ ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଇଳାବୃତ ଅଛି। ପୂର୍ବରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଅଟ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବୈଭ୍ରାଜ, ଉତ୍ତରରେ ନନ୍ଦନ ଅଟ ଅଛି। ଅରୁଣୋଦ, ମହାଭଦ୍ର, ଅସିତୋଦ ଓ ସମାନସମ—ଏହି ଚାରିଟି ହ୍ରଦ ସଦା ଦେବମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ମେରୁର ପୂର୍ବରେ କେସରାଚଳ ପାହାଡ୍—ଶାନ୍ତବାନ, ଚକ୍ରକୁଞ୍ଜ, କୁରରୀ, ମାଲ୍ୟବାନ, ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ବୈକଙ୍କ; ଦକ୍ଷିଣରେ କେସରପର୍ବତ—ତ୍ରିକୂଟ, ଶିଶିର, ପତଙ୍ଗ, ରୁଚକ, ନିଷଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ପଶ୍ଚିମରେ କେସରାଚଳ—ଶିଖିବାସ, ସବୈଦୂର୍ୟ, କପିଳ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଜାନୁଧି; ମେରୁ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଜଠର ଆଦି ଦେଶରେ ଶଂଖକୁଟ, ଋଷଭ, ହଂସ, ନାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ୍ ଅଛି। ଉତ୍ତରରେ କେସରାଚଳ କାଳଞ୍ଜର ଆଦି ଆରମ୍ଭରେ; ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ସହର ଅଛି, ଯାହା ଚଉଦ ହଜାର ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ। ମେରୁ ଉପରେ ଦିବ୍ୟ ମେଘରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହର ଅଛି; ଏହି ସହର ଅଷ୍ଟ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟ ଦିଗରେ ପ୍ରସ୍ତାରିତ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହର ଅଛି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଞ୍ଚଳକୁ ବ୍ୟାପିଛି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହର ଚାରିପାଖରେ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଆକାଶରୁ ପଡିଛି; ଏଠାରେ ପଡି ଗଙ୍ଗା ଚାରି ଦିଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି। ସୀତା, ଅଳକାନନ୍ଦା, ଚକ୍ଷୁସ୍ ଓ ଭଦ୍ରା—ଏହି ଚାରି ନଦୀର ନାମ; ପ୍ରଥମେ ସୀତା ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ପାହାଡରୁ ପାହାଡକୁ ବହିଯାଏ।