ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ସମୟରେ କୁଟୁମ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭେଦ ହେବାର ଭୟରୁ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତା ସମୟରେ ଅକୃରାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଦୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ଅକୃରା ଦ୍ୱାରକା ଛାଡ଼ି ଯିବା ପରେ ବର୍ଷା ଦେବତା ବର୍ଷା ଦେଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରୁ ଭୂମି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ହେଇଗଲା; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ କୁକୁରା ଓ ଅନ୍ଧକାମାନେ ଅକୃରାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଯେତେବେଳେ ଦାନର ଅଧିପତି ଅକୃରା ପୁନି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଲେ, ତେବେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରକା ନିକଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବର୍ଷା କରିଲେ। ଅକୃରା, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉତ୍ତମ, ତାଙ୍କର ନୀତିଶୀଳ ଭଉଣୀକୁ ସ୍ନେହରୁ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଲେ ଯେ ମଣି ବଭ୍ରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଛି; ସେ ଅକୃରାଙ୍କୁ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, "ଏହି ଉତ୍ତମ ମଣି, ଯେଉଁଟି ତୁମର ହାତରେ ଅଛି, ମୋତେ ଦେଅ; ମୋତେ ଅପମାନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଷଠି ବର୍ଷ ବିତିଗଲା ପରେ, ମୋ ମନରେ ଯେଉଁ କ୍ରୋଧ ଥିଲା, ସେ ଅନେକ ଥର ବଢ଼ିଲା ଓ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଲା; ଏହାରୁ ବଡ଼ ବିଳମ୍ବ ହେଲା। ତାପରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଜ୍ଞାନୀ ବଭ୍ରୁ ସାତ୍ୱତ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ସେଇ ମଣି ଦେଇଦେଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଏହି ମଣି, ଯେଉଁଟି ବଭ୍ରୁଙ୍କ ହାତରୁ ଖରା ନିଷ୍ଠାରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସେଉଁଟିକୁ ପୁନି ବଭ୍ରୁଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ହାତରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଗ୍ରହଣ କରି, ଗାନ୍ଦିନୀର ପୁତ୍ର ବଭ୍ରୁ ଏହାର ଅଭୂଷଣରେ ସୂର୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ କହିଲେ, "ଆହା, ତୁମେ ଭାରତମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ବଡ଼ ଉପାଖ୍ୟାନ କହିଛ। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ। ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ, ବୀରତା, ଧର୍ମର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ, ଦିବ୍ୟ କଥା ଓ ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତି, ଯକ୍ଷ, ଅପ୍ସରାମାନେ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଭଲଭାବେ କହିଛ। ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛି, ତୁମେ ଏହି ମଧୁର କଥା କହିଛ, ଆମେ ଏହା ଶୁଣିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛୁ।" "ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥିବା, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ, ମନ ଓ କଣକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ନେକ୍ତର ପରି ଦିବ୍ୟ କଥା ତୁମେ କହିଛ। ଏବେ ଆମେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଚକ୍ର ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ତୁମେ ସବୁ ଜାଣିଛ, ଏହି ବିଷୟରେ କହିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କାରଣ ଆମର ଜିଜ୍ଞାସା ବହୁତ ବଡ଼।" "କେତେ ଏକ ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ, ଅଞ୍ଚଳ, ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ, ନଦୀ ଅଛି, ଏବଂ ଶୁଭ ଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ କେତେ, ତାହା କେମିତି, କେଉଁ ଦ୍ୱିପରେ କେଉଁ ପାହାଡ଼, ତା ସଠିକ୍ କାଳ, ତାର ଗଠନ କେମିତି? ତୁମେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଗଠନ ଯଥାତଥ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ।" "ଏବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହୁଛି; କାରଣ ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହେବ ନାହିଁ।" "ଜାମ୍ବୁ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ନାମ ଦୁଇଟି ଅଛି, ତୃତୀୟ ଦ୍ୱୀପ ହେଉଛି ଶାଲମଳ; କୁଶ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଶାକ ଓ ସପ୍ତମ ପୁଷ୍କର ଅଛି। ଏହି ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଘେରିଛି: ଲୁଣ, ଇଖ ରସ, ମଦ୍ୟ, ଘିଅ, ଦହି, ଦୁଧ ଓ ଜଳ।" "ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟରେ ଜାମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଅଛି; ଏହି ଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ମେରୁ ଉଭା ଅଛି। ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉଉଠି ହଜାର ଯୋଜନ; ତଳେ ସୋଳହ ହଜାର ପ୍ରସାରିତ, ଶିର ଉପରେ ବତିଶ ହଜାର ଯୋଜନ ବ୍ୟାପି। ତଳ ଚତୁର୍ଦିଗରେ ସୋଳହ ହଜାର ଯୋଜନ; ଏହି ପାହାଡ଼ ଭୂମିର ପଦ୍ମ ଗୁଣ୍ଡି ପରି, ଗୁଣ୍ଡି ଆକାରରେ।" "ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣରେ ହିମବତ, ହେମକୂଟ ଓ ନିଷଧ; ଉତ୍ତରରେ ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗୀ—ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ, ଅନ୍ୟମାନେ ଦଶ ହଜାର କମ; ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର, ସମାନ ବ୍ୟାପି।" "ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି ଭାରତ, ପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ହରିବର୍ଷ, ସମସ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁର। ଉତ୍ତରରେ ରମ୍ୟକ ଅଞ୍ଚଳ, ପରେ ହିରଣ୍ମୟ ଓ ଉତ୍ତର କୁରୁ, ଭାରତ ପରି।" "ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳ ନଉ ହଜାର ଯୋଜନ; ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମେରୁ ଉଭା।" "ମେରୁ ଚାରିପାଖରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ, ନଉ ହଜାର ଯୋଜନ ବ୍ୟାପି, ଚାରିଟି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି।" "ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ମେରୁର ବଡ଼ ଭୂମିକୁଟି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ବ୍ୟାପି; ପୂର୍ବରେ ମନ୍ଦର, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳା, ଉତ୍ତରରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ।" "ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଦମ୍ବ, ଜାମ୍ବୁ, ପିପ୍ପଳ, ବଟ ଗଛ ଅଛି।" "ଏହି ଗଛଗୁଡିକ ଏକା ହଜାର ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ; ଏମାନେ ପାହାଡ଼ର ଅଧିପତି। ତା ମଧ୍ୟରେ ଜାମ୍ବୁ ଗଛର ନାମରୁ ଜାମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ନାମ ହୋଇଛି।" "ଏହି ଜାମ୍ବୁ ଗଛର ଫଳ ବଡ଼ ହାତୀ ପରି ଏକାକାର; ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ପଡ଼ି ଅପସ୍ୟାନ ହେବାରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ।" "ଏହାର ରସରୁ, ଯାହା ଏଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜାମ୍ବୁନଦୀ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ଦେଶର ଲୋକ ଏହି ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି।" "ଏହି ଜଳ ପାନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ଳାନ୍ତି, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅବନତି ହୋଇନାହିଁ; ଏହିପରି ପ୍ରଭାବ ଏଠାରେ ଲୋକଙ୍କୁ ମିଳେ।" "ଏହି ନଦୀର ରସ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି ନିର୍ମଳ ପବନରେ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ, ଏହା ଜାମ୍ବୁନଦ ନାମକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହେବାରୁ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅଳଙ୍କାର ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।" "ମେରୁର ପୂର୍ବରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ; ଏହି ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ।" "ପୂର୍ବରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଅରଣ୍ୟ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବୈଭ୍ରାଜ, ଉତ୍ତରରେ ନନ୍ଦନ ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।