ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି, ସୃଷ୍ଟି କେମିତି ବୃଦ୍ଧି କରିବେ—ଉପର, ତଳ, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ କେମିତି ସୃଜିତ ହେବେ?—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ତାଙ୍କର ପୁର୍ବ ପୁତ୍ରମାନେ, ହର୍ୟଶ୍ବମାନେ, ଚାରିଦିଗରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପଛେ ଫେରିନାହାନ୍ତି। ହର୍ୟଶ୍ବମାନେ ହରାଇ ଯିବା ପରେ, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ଏକ ନୂତନ ହଜାର ପୁତ୍ର, ଶବଳଶ୍ବମାନେ, ବୈରଣୀରେ ସୃଜନ କଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲେ। ନାରଦ ମୁନି ସେମାନେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପଦେଶକୁ ଗୃହଣ କରି, ଏକାଉଁଠାରେ କହିଲେ, "ବୃହତ ମୁନିଁ ସଠିକ କଥା କହିଛନ୍ତି।" ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, "ଆମ ପୂର୍ବ ପ୍ରଜାପତି ପୁତ୍ରମାନେ ଯେପରି ଚାଲିଥିଲେ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପଥକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ। ପୃଥିବୀର ପରିମାଣ ଜାଣିଲେ ପରେ, ଆମେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଜିବା।" ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପଥରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହାନ୍ତି; ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପଛେ ଫେରିନାହାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରୁ, ଦ୍ୱିଜଜନମାନେ, ଏକ ଭାଇ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଯିବାରେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଉଛି; ଏହିଠୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ହରାଇ ଯିବାକୁ ଜାଣି, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ବୈରଣୀରେ ଷଷ୍ଟି ଝିଅମାନେ ସୃଜନ କଲେ। ସେସମୟରେ, କଶ୍ୟପ, ସୋମ, ଧର୍ମ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ଏହି ଝିଅମାନେକୁ ବିବାହ କଲେ। ଦକ୍ଷ ଧର୍ମକୁ ଦଶ, କଶ୍ୟପକୁ ତେର, ସୋମକୁ ସତେଇ, ଅରିଷ୍ଟନେମିକୁ ଚାରି, ବହୁପୁତ୍ର, ଅଙ୍ଗିରାସ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଶ୍ୱକୁ ଦୁଇ ଝିଅ ଦେଲେ। ଏମାନେ ହେଉଛନ୍ତି: ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବସୁ, ଯାମି, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ, ମାରୁତ୍ବତୀ, ସଙ୍କଲ୍ପା, ମୁହୁର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା, ଏବଂ ବିଶ୍ୱା। ଏହି ଦଶ ଧର୍ମଙ୍କ ଝିଅମାନେ; ଏଠାରୁ ବିଶ୍ୱାଦେବମାନେ ବିଶ୍ୱାଠାରୁ, ସାଧ୍ୟାଠାରୁ ସାଧ୍ୟମାନେ, ମାରୁତ୍ବତୀଠାରୁ ମାରୁତମାନେ, ବସୁଠାରୁ ବସୁମାନେ, ଭାନୁଠାରୁ ଭାନୁମାନେ, ମୁହୁର୍ତ୍ତାଠାରୁ ମୁହୁର୍ତ୍ତମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଲମ୍ବାଠାରୁ ଘୋଷା, ନାଗବୀଥୀଠାରୁ ଯାମିଜା, ଅରୁନ୍ଧତୀରେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା। ସଙ୍କଲ୍ପାଠାରୁ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, କାରଣ ସଙ୍କଲ୍ପା ତାଙ୍କର ମୂଳତ୍ୱ; ନାଗବୀଥୀ ଏବଂ ଯାମିନୀଠାରୁ ବୃଷଳ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସୋମଙ୍କ ଝିଅମାନେ, ପରା, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲେ; ଏମାନେ ତାରାମାନେ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିଶିଷ୍ଟ। ଏବେ, ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ, ଜ୍ୟୋତିର୍ଗଣମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟ ବସୁମାନେ ଅଛନ୍ତି: ଆପ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧବ, ଅନିଳ, ଅନଳ, ପ୍ରତ୍ୟୁଷା, ପ୍ରଭାସ। ଆପଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୈତଣ୍ଡ୍ୟ, ଶ୍ରମ ଏବଂ ଶ୍ରାନ୍ତ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏକ ମୁନି; ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁତ୍ର କାଳ, ଲୋକମାନେ ମାପିବାରେ ବିଶିଷ୍ଟ। ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର ବର୍ଚ୍ଚା, ଯାଁଠାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଜନ୍ମ ନେଲା; ଧବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ରବିଣ, ଯାଁଠାରୁ ବଳି ଅର୍ପଣ ହୁଏ; ମନୋହରାଠାରୁ ଶିଶିର, ପ୍ରାଣ ଏବଂ ରମଣା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅନିଳଙ୍କ ଜୀବା ଝିଅ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମନୋଜବ; ଅନିଳଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ର ଅବିଜ୍ଞାତଗତି; ଏହିପରି ଦୁଇ ପୁତ୍ର। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁମାର, ଶରରେ ଶୋଭାର୍ଥି; ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଶାଖ, ବିଶାଖ, ନୈଗମେୟ—ଏହି ନୈଗମେୟ ପଛରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। କୃତ୍ତିକାମାନେ ଝିଅ କାର୍ତ୍ତିକେୟ; ପ୍ରତ୍ୟୁଷାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବଳ ମୁନି। ଦେବଳଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଧୈର୍ୟଶୀଳ; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀ, ବ୍ରହ୍ମବାଣୀରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲା। ସେ ଯୋଗରେ ସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅସଙ୍ଗ ଭାବେ ଚାଲିଥିଲେ; ସେ ପ୍ରଭାସ, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ବସୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ। ଏଠାରୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଏକ ଶୁଭ ଜନ୍ମ, ଦେବମାନେଙ୍କର ନିର୍ମାତା, ହଜାର କଳାର ଶିଳ୍ପୀ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେଙ୍କର ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ଯାନ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦକ୍ଷତାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। କଶ୍ୟପଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୁରଭୀଠାରୁ ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ମହାଦେବଙ୍କ କୃପା ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ସେ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ଏହି ରୁଦ୍ରମାନେ: ଅଜଏକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ମହାବଳୀ ରୁଦ୍ର, ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଅପରାଜିତ, ବୃଷାକପି, ଶମ୍ଭୁ, କପର୍ଦ୍ଦୀ, ରୈବତ, ମୃଗବ୍ୟାଧ, ଶର୍ବ, କପାଳୀ। ଏହି ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର, ତିନି ଜଗତର ନାଥ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ପୁରାଣରେ ଏକ ଶତ ରୁଦ୍ର ଅପାର ଶକ୍ତିର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଚଳ ଅଚଳ ପ୍ରକୃତିକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ଏବେ, କଶ୍ୟପ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ: ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ଖସା, ସୁରଭୀ, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ, ଏବଂ ମୁନି—ଏହିଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସନ୍ତାନମାନେ ଅଛନ୍ତି। ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବ, ତୁଷିତମାନେ, ଭାଇବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ଏକାଉଁଠାରେ କଥା କହିଥିଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ସମୟ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେମାନେ ଏକାଉଁଠାରେ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଦେବମାନେ, ଶୀଘ୍ର ଆସ, ଅଦିତିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେବା; ଏହି ଆମ ଉପକୃତିରେ ହେବ।" ଏହିପରି କହି, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ପରେ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବମାନେ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ଅଦିତି ଏବଂ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଏଠାରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଶକ୍ର ଆବାର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ଆର୍ୟମାନ୍, ଧାତୃ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ପୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।