ବୃଷ୍ଣିଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଥିଲେ—ସ୍ଵଫଳକ ଏବଂ ଚିତ୍ରକ। ସ୍ଵଫଳକ ବାଣ୍ଡିଲେ କାଶୀ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ। ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଗାନ୍ଦିନୀ, ଯିଏ ଗୋଁ ଦାନ କରିବାରେ ସଦାଗତି ଥିଲେ। ଗାନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସ୍ଵଫଳକଙ୍କ ଗୋଟିଏ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପଣ୍ଡିତ ଏବଂ ଅତିଥିସେବୀ। ଏହି ପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଦାନଶୀଳ ଅକୃରୁର ଜନ୍ମ ହେଲା; ଏହି ସହିତ ଉପମଦ୍ଗୁ, ମଦ୍ଗୁ, ମୁଦରା ଓ ଅରିମର୍ଦନା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହିପରି ଅରିକ୍ଷେପ, ଉପେକ୍ଷା, ଶତ୍ରୁହା, ଅରିମେଜୟ, ଧର୍ମଭୃତ, ଧର୍ମା, ଗୃଧ୍ରଭୋଜ ଓ ଅନ୍ଧକ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅବାହା ଓ ପ୍ରତିବାହା, ସୁନ୍ଦରୀ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନାନୀ, ଓ ଭିଶ୍ରୁତାଶ୍ୱଙ୍କ ରାଣୀ ଭାବରେ ଭୂମିଦେବୀ ବସୁନ୍ଧରା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ଅକୃରୁର, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ଦୁଇ ପୁଅ ପାଇଲେ—ବସୁଦେବ ଓ ଉପଦେବ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଚିତ୍ରକଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ପୃଥୁ ଓ ବିପୃଥୁ। ଅଶ୍ୱଗ୍ରୀବ, ଅଶ୍ୱବାହୁ, ସୁପର୍ଶ୍ୱକଗବେଶନ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ଧର୍ମା ଓ ଧର୍ମଭୃତ ମଧ୍ୟ ଚିତ୍ରକଙ୍କ ପୁଅ। ସୁବାହୁ ଓ ବାହୁବାହୁ, ଶ୍ରାବିଷ୍ଠା ଓ ଶ୍ରବଣା ଜନାନୀ ଥିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ୟ ଅଭିଯୋଗ କହାଯାଏ, ସେ ଜାଣିଛି ଏହି ଅସତ୍ୟ ଶାପ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କେବେ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହାପରେ, କୃଷ୍ଣ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ସତ୍ରଜିତଙ୍କୁ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ବଭ୍ରୁ ଏହାକୁ ନେଇ ନିଅଲେ; ଭୋଜ ଓ ଶତଧାନ୍ବନ ମଧ୍ୟ ଏହି ମଣି ଉପରେ ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ। ଅକୃରୁର ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ସଦା ଚାହିଁଥିଲେ, ଏବଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ଶତଧାନ୍ବନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୋଜ ବଂଶୀ, ରାତିରେ ସତ୍ରଜିତଙ୍କୁ ମାରି ମଣିକୁ ନେଇ ଅକୃରୁରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଅକୃରୁର ଏହି ମଣି ଗ୍ରହଣ କରି ଏକ ସମ୍ଜୁତି କଲେ—"ମୋ ନାମ ତୁମେ ଖୋଲିବେ ନାହିଁ।" ଶତଧାନ୍ବନ କହିଲେ, "କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହେଇ ଆମେ ତୁମଠାରେ ଆସିବା; ଆଜି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରକା ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିବ।" ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ବାପା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ ରଥ ଚଢି ବାରାଣବତ ନଗରକୁ ଗଲେ। ସତ୍ୟଭାମା, ବିପଦ ଭୋଗୁଥିବା, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଭୋଜ ବଂଶୀ ଶତଧାନ୍ବନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣୀ କହି, ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାଇ, କାନ୍ଦିଲେ। ହରି, ଦହି ଦିଆଯାଇଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଜଳକ୍ରିୟା କଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁ ବଂଶର ହିତ ପାଇଁ ସତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ। ତାପରେ ମଧୁସୂଦନ ତୁରନ୍ତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇ, ନିଜ ଜେଷ୍ଠ, ପ୍ଲୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବଳରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ପ୍ରସେନ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ସତ୍ରଜିତ ଶତଧାନ୍ବନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା; କିନ୍ତୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ମୋର, କାରଣ ମୁଁ ତାହାର ଅଧିକାରୀ।" "ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ରଥ ଚଢିବା; ଭୋଜ ରଥୀକୁ ମାରିବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଆମେ ନେଇପାରିବା।" ଏହାପରେ, ଭୋଜ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଶତଧାନ୍ବନ ଅକୃରୁରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚାରିପାଖରେ ଦେଖିଲେ। ଭୋଜ ଓ ଜନାର୍ଦନା ଦୁଇଜଣ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଅକୃରୁର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ଭୟରେ ଭୋଜ ପଳାଇବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ତାଙ୍କ ମାର୍ ହୃଦୟା ସହିତ ସେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ଚାଲିଗଲେ। ମାର୍ ହୃଦୟା, ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ଚାଲିପାରିଥିବା ନାମକ୍ଷେପ୍ତି ଅଶ୍ୱ, ଭୋଜଙ୍କ ଅଶ୍ୱ ଥିଲେ, ଏହି ଅଶ୍ୱ ସହିତ ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ହୃଦୟାଙ୍କ ଗତି ଶତ ଯୋଜନ ପରେ ଶୁଣ୍ୟ ହେଲା, ଭୋଜ ତାଙ୍କ ରଥର ଉପକାର ଦେଖି, ଶତଧାନ୍ବନ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଥକି ମାର୍ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ପ୍ରାଣ ବିମାନକୁ ଚାଲିଗଲା, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏଠାରେ ରୁହ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୋ ଅଶ୍ୱମାନେ ଥକିଯାଇଛନ୍ତି; ମୁଁ ପଦେପଦେ ଯାଇ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଧରିବି।" ଏହିପରି, ଅଚ୍ୟୁତ ପଦେପଦେ ଯାଇ, ମିଥିଳା ନିକଟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭାବରେ ଶତଧାନ୍ବନଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୋଜଙ୍କୁ ମାରିବା ପରେ, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; କୃଷ୍ଣ ପଛକୁ ଫେରିଲେ, ପ୍ଲୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବଳରାମ କହିଲେ—"ମଣି ଦିଅ।" କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—"ଏଠି ନାହିଁ।" ଏହାପରେ ବଳରାମ, କ୍ରୋଧରେ, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଉପାଳି କଲେ। "ମୁଁ ତୁମର ଭାଇ ଥିବାରୁ ମୁଁ ମାଫ କରୁଛି; ବିଦାୟ, ମୁଁ ଚାଲିଯାଉଛି। ମୋର କୌଣସି କାମ ନାହିଁ ଦ୍ୱାରକା, ତୁମେ କିମ୍ବା ବୃଷ୍ଣିମାନେ।" ତାପରେ ବଳରାମ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ମିଥିଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ମିଥିଳାର ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଦାନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବଭ୍ରୁ, ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସଂକୋଚ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ଗାନ୍ଦିନୀଙ୍କ ଏହି ଗୁଣବାନ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଭିଷେକର କବଚରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହାପରେ, ସଠି ବର୍ଷ ଧରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅକୃରୁର ଅନ୍ୟ ମଣି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ ମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞଗୁଡିକୁ 'ଅକୃରୁର-ଯଜ୍ଞ' ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଭୋଜନ ଓ ଦାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନ, ମିଥିଳାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ବଳଦେବଙ୍କଠାରେ ଗଦା-ଯୁଦ୍ଧର ଦିବ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ବଳରାମଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, କୃଷ୍ଣ, ମହାତ୍ମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆଣିଲେ। ଅକୃରୁର, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ଧକମାନେ ସହିତ ଆସି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ସତ୍ରଜିତ ଓ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।