ମଦ୍ରୀଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ—ଏକ ହେଲେ ଯୁଧଜିତ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେବମିଧୁଷ। ଅନମିତ୍ର ନାମକ ପୁରୁଷ ଅଜୟ ଶତ୍ରୁଜୟ ଥିଲେ। ଅନମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନିଘ୍ନ; ନିଘ୍ନଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ—ପ୍ରସେନା ଓ ସତ୍ରାଜିତ, ଦୁହେଁ ଶତ୍ରୁଜୟ ଥିଲେ। ପ୍ରସେନା ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସତ୍ରାଜିତ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମିତ୍ର ଓ ଜୀବନ ଭାବିଥିଲେ, ଏକ ଦିନ ରାତି ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ରଥରେ ବାହାରିଲେ। ସେ ନଦୀତୀରକୁ ଜଳସ୍ପର୍ଶ ପାଇଁ ଗଲେ, ଏବଂ ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଆଲୋକର ବୃତ୍ତରେ, ସପ୍ରକଟ ହେଲେ; ତାହା ସାମ୍ନାରେ ରଜା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯେପରି ସଦା ଆକାଶରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି, ଏହିପରି ଆଲୋକର ବୃତ୍ତରେ ତିନି, ଏପରି ଏଠି ଆପଣଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖୁଛି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମିତ୍ର ଭାବରେ ଆସିଛି, ଏମିତି କଣ ମୋ ପାଇଁ ତଫାତ ଅଛି?” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ନେଇଲେ। ତାଙ୍କ ଗଳାରୁ ମଣି ଖୋଲି ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ; ଏବଂ ରଜା ତାଙ୍କୁ ଦେହରୂପରେ ଦେଖିଲେ। ଏଭଳି ଦେଖି, ରଜା ଖୁସି ହେଲେ ଓ କିଛି ସମୟ କଥା ହେଲା; ବିବସ୍ୱାନ୍ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସତ୍ରାଜିତ ପୁନି କହିଲେ, “ଏହି ମଣି ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରିଥିବେ, ଏହି ମଣି ମୋତେ ଦେଇବା ଉଚିତ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇଥିବେ।” ଏହି ସମୟରେ, ଭାସ୍କର ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ସତ୍ରାଜିତକୁ ଦେଲେ; ରଜା ତାହାକୁ ଗଳାରେ ଚାପି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲୋକମାନେ ଉତ୍ସୁକ ହେଇ ଚିଅଡ଼ି କହିଲେ, “ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାଉଛି!” ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇ, ରଜା ନିଜ ନଗର ଓ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପ୍ରସେନାଜିତ ରଜା ନିଜ ଭାଇ ସତ୍ରାଜିତକୁ ପ୍ରେମରେ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ମଣି ଭୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ଘରରେ ସୁନା ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିଲା, ସମୟରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ୁଥିଲା, ରୋଗର ଭୟ ନଥିଲା। ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରସେନାଠାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସକ୍ଷମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ନେଇନଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ପ୍ରସେନା ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଧରି ଶିକାରକୁ ଗଲେ; ମଣି ଦ୍ୱାରା ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ। ଏହା ପରେ ଭଲୁଆ ରଜା, ସିଂହକୁ ଦେଖି, ତାହାକୁ ମାରିଦେଲେ, ମଣି ନେଇ ନିଜ ଗୁହାକୁ ଗଲେ। ଭୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ପ୍ରସେନାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅପବାଦ ଦେଲେ, ଏବଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ନେଇଥିବା ଅଭିଯୋଗ କଲେ। ଏପରି ଅପବାଦ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—“ମୁଁ ମଣି ଫେରାଇ ଆଣିବି।” ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ପ୍ରସେନା ଯେଉଁଠାରେ ଶିକାରକୁ ଗଲେ, ଏଠି ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ପ୍ରସେନାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନା ଅନୁସରଣ କଲେ। ଭଲୁଆ ଭରିତ ପର୍ବତ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଖୋଜି, କୃଷ୍ଣ ଖୋଜିବାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ, ତଥାପି ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ ପ୍ରସେନାଙ୍କ ମୃତ ଦେହ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଖୋଜିନପାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରସେନାଙ୍କ ଦେହ ନିକଟରେ ଏକ ସିଂହ ଦେଖିଲେ। ସିଂହ ଭଲୁଆ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିଲା; ଭଲୁଆର ପଦଚିହ୍ନା ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା, ଏବଂ ମାଧବ ସେହି ପଦଚିହ୍ନା ଅନୁସରଣ କରି ଭଲୁଆ ଗୁହାକୁ ଗଲେ। ଗୁହାଭିତରେ ଏକ ନାରୀର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ସେ ଜାମ୍ବବତଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦୁଧପାନ କରାଉଥିଲେ। ସେ ମଣି ସହ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ କହିଲେ, “କାନ୍ଦନିବେନି। ସିଂହ ପ୍ରସେନାକୁ ମାରିଥିଲା; ଜାମ୍ବବତ ସିଂହକୁ ମାରିଥିଲେ। ଶାନ୍ତ ହେବ, ଏହି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ତୁମର।” ସେହି ଶବ୍ଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯଦୁମାନେ ଓ ହଳଧରକୁ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ରଖି, ଭିତରେ ଜାମ୍ବବତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏଠି, କୃଷ୍ଣ ଜାମ୍ବବତଙ୍କ ସହ ଏକା ଏକା ଏକୁଇ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ବଳଦେବ ଓ ସାଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ ଓ ଖବର ଦେଲେ ଯେ କୃଷ୍ଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ବସୁଦେବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମ୍ବବତଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା ଜାମ୍ବବତୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ନିଜ ପାପ ଶୋଧନ ପାଇଁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ନେଇ, ଭଲୁଆ ରଜାକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଗୁହାରୁ ବାହାରିଲେ। କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଭକ୍ତମାନେ ସହିତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଲେ; ଏପରି ମଣି ଆଣି ନିଜକୁ ପରିଶୁଧ୍ଧ କଲେ। ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ସାତ୍ୱତମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ସଭାରେ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଇଲେ; ଏଭଳି, କୃଷ୍ଣ ଅପବାଦରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଫେରାଇ ଆଣି ନିଜ ପାପ ଶୋଧନ କରି, ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଦଶ ଜନ ଭାର୍ୟା ହେଲେ ଓ ଏହାରୁ ଏକ ଶତ ପୁଅ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ—ଭାଗଙ୍କାର, ପ୍ରଥମ, ବୀର, ବାତପତି ଓ ବସୁମେଧସ। ଏବଂ ତିନି କନ୍ୟା ଥିଲେ, ଦିଗ୍ଗଜ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସତ୍ୟଭାମା ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କନ୍ୟା ନିଷ୍ଠା ଓ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ଏପରି, ଶୟନ କରୁଥିବା ଭାର୍ୟାକୁ ସଭାକ୍ଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଭଙ୍କକରୀ ଓ ନବେୟ, ଦୁଇ ଅତି ପ୍ରଶସ୍ତ ପୁରୁଷ। ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ, ଗୁଣଗଣ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ମଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅ, ଏବଂ ଭୃଷ୍ଣିଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଧଜିତ।