ଏକ ପୁରୁଷ ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଥାଏ, ସେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ବଂଶର ମାଲିକ ହୁଏ। ଏହି ବଂଶର କଥା ଏପରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ: ଭଜମାନଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରଥମୁଖ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବିଦୁରଥ, ବିଦୁରଥଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଶୂର। ରାଜାଧିଦେବଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଳବାନ ଥିଲେ—ଦତ୍ତାତିଦତ୍ତ, ଶୋଣାଶ୍ୱ, ଓ ଶ୍ୱେତବାହନ। ଶମି, ଦଣ୍ଡଶର୍ମା, ଦନ୍ତଶତ୍ରୁ, ଶତ୍ରୁଜିତ, ଶ୍ରବଣା ଓ ଶ୍ରବିଷ୍ଠା—ଏହି ଦୁଇଜଣୀ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ଶମିଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ର, ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୋଜ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଭାଦିକ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଭାଦିକଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରବଳ ବୀର ଥିଲେ; ସେଠାରେ କୃତବର୍ମା ବଡ଼, ଶତଧନ୍ୱ ମଝିର, ଦେବାନ୍ତ, ନାରାନ୍ତ, ଭିଷଗ୍ୱୈତରଣ, ସୁଦନ୍ତ, ଅତିଦନ୍ତ, ନିକାଶ୍ୟ, କାମଦମ୍ଭକ—ଏମିତି ଅନେକ ପୁଅ ଥିଲେ। ଦେବାନ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କମ୍ବଳବାର୍ହିଷ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଅସମଉଜ ଓ ନସମଉଜ—ଏହି ଦୁଇଁଜଣ। ଅସମଉଜଙ୍କ ପାଖରେ ପୁଅ ନଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ଦିଆଯାଇଥିଲା: ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ର, ସୁଚାରୁ ଓ କୃଷ୍ଣ—ଏମାନେ ଅନ୍ଧକ ନାମରେ ପରିଚିତ। କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ଦୁଇଁଜଣୀ ଝିଅ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଗାନ୍ଧାରୀ ଅନମିତ୍ର ନାମକ ପ୍ରବଳ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତ ଓ ତାପରେ ଦେବମିଧୁଷ ନାମକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅନମିତ୍ର ଅପରାଜିତ ଓ ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନିଘ୍ନ, ତାଙ୍କର ଦୁଇଁଜଣ ପୁଅ: ପ୍ରସେନା ଓ ସତ୍ରାଜିତ, ଦୁଇଁଜଣେ ଶତ୍ରୁଜୟୀ। ପ୍ରସେନା ଦ୍ୱାରକାପୁରୀରେ ରହୁଥିଲେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପାଇଥିଲେ। ସତ୍ରାଜିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସଖା ଓ ସ୍ନେହୀ, ଏକ ଦିନ ରାତି ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢି ନଦୀ କୂଳକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଚକ୍ରାକାର ଆଲୋକରେ ଘିରିଥିଲା। ରାଜା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଯେପରି ସବୁବେଳେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆକାଶରେ ଦେଖେ, ଏପରି ଆଲୋକର ଚକ୍ର ଭିତରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛି।" ସେ ପଚାରିଲେ, "ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ ଆସିଛି, ମୋ ପାଇଁ କ'ଣ ଭିନ୍ନତା ଅଛି?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ତାଙ୍କ ଗଳାଠାରୁ ଖୋଲି ଏକ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଦେଲେ, ଏବଂ ସତ୍ରାଜିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, କିଛି ସମୟ ଆଲୋଚନା କଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସତ୍ରାଜିତ ଏହିପରି କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ମଣି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି, ସେହି ମଣି ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।" ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଇଦେଲେ, ଏବଂ ସତ୍ରାଜିତ ମଣି ବାନ୍ଧି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କଲେ—"ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାଉଛନ୍ତି!"—ଏମିତି ଦେଖି ସେ ନିଜ ଗୃହ ଓ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପ୍ରସେନଜିତ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ମଣି ଭୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ଗୃହରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲା, ସମୟରେ ବର୍ଷା ପଡୁଥିଲା, ରୋଗ ନଥିଲା। ଗୋବିନ୍ଦ ଏହି ମଣି ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମର୍ଥ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନେଲେନି, ଚେଷ୍ଟା କଲେନି। ଏକ ଦିନ ପ୍ରସେନା, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପିନ୍ଧି, ଶିକାର କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ମଣିର କାରଣରୁ ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ। ପରେ ଭଲୁଆ ରାଜା ଜାମ୍ବବାନ୍, ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସିଂହକୁ ମାରି, ମଣି ନେଇ ନିଜ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ପ୍ରସେନାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଭୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କଲେ ଓ ଅଭିଯୋଗ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏପରି ସନ୍ଦେହ ହେବାରୁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—"ମୁଁ ଏହି ମଣି ଫେରାଇ ଆଣିବି।" ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରସେନା ଶିକାରକୁ ଗଲେ, ତାହାର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି ଭଲ ଓ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ପ୍ରସେନାଙ୍କ ଶବ ଓ ଘୋଡ଼ା ମିଳିଲାନି, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଏକ ସିଂହ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଗଲା। ସିଂହକୁ ଭଲୁଆ ମାରିଥିଲା, ଭଲୁଆର ପଦଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା, ଏବଂ ମାଧବ ସେହି ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି ଭଲୁଆ ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଗୁହା ଭିତରେ ଜାମ୍ବବାନ୍ଙ୍କ ଝିଅ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦୁଧ ପିଉଁଉଥିଲେ, ଏବଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ନେଇ ଖେଳୁଥିଲେ—"କାନ୍ଦନି, ଶାନ୍ତ ହ, ସିଂହ ପ୍ରସେନାକୁ ମାରିଥିଲା, ଜାମ୍ବବାନ୍ ସିଂହକୁ ମାରିଥିଲେ, ଏହି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ତୋର,"—ଏହିପରି ଶବ୍ଦ କାନ୍ଧରେ ପଡ଼ିଲା। କୃଷ୍ଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ଏହି କଥା ଶୁଣି ତୁରନ୍ତ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଯଦୁମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ବଳରାମଙ୍କୁ ଗୁହା ଦ୍ୱାରେ ରଖି, ଗୁହା ଭିତରେ ଜାମ୍ବବାନ୍ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଭାଗବତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସହ କେବଳ ନିଜ ହାତରେ ଏକୋଇଶି ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।