ଏଠି ଆମେ ମହାନ ଆତ୍ମା ଦେୱାବୃଧଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରିବା ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆମେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ଦୂରରୁ ଏବଂ ନିକଟରୁ ଦେଖୁଛୁ। ବଭୃ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଏବଂ ଦେୱାବୃଧ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଛଷଠି ହଜାର ସାତ ଜଣ ମନୁଷ୍ୟ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବଭୃ ଓ ଦେୱାବୃଧଠାରୁ ଅଧିକ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଦାନଶୀଳ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଥିଲେ। ଏହି ମହାବଂଶ କୁହାଯାଏ ଭୋଜମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ସହିତ ସାର୍ତ୍ତିକମାନେ ଥିଲେ। ଏହି ଭୋଜମାନେ କାଶ୍ୟର କନ୍ୟା ଅନ୍ଧକାଠାରୁ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ପାଇଥିଲେ—କୁକୁର, ଭଜମାନ, ଶଶକ ଏବଂ ବଳବର୍ହିଷ। କୁକୁରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବୃଷ୍ଟି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ କପୋତରୋମା, ତାଙ୍କଠାରୁ ତିଲିରି, ପୁନର୍ବସୁ, ଏବଂ ପୁନର୍ବସୁଠାରୁ ଅଭିଜି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଅଭିଜିଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ଜୁମା ଥିଲେ—ଆହୁକ ଏବଂ ଶ୍ରାହୁକ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ଏଠି ଆହୁକ ବିଷୟରେ ଏକ ଶ୍ଳୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ—"ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମହାନ, ଧଳା ପରିଚାରକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।" ଆହୁକ ଅସୀ ପ୍ରକାର କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ସର୍ବଦା ଆଗରେ ଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ; କେହି ବନ୍ଧ୍ୟା, କେହି ଶତପୁତ୍ରବିହୀନ, କିମ୍ବା ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁଷ୍ୟ ଥିବା କେହି ନୁହଁନ୍ତି। ଅଶୁଚି କର୍ମ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞନ କରୁନଥିବା କେହି ଭୋଜ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନାଗମାନେ ଭୋଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସୋମଠାରୁ ଦଶ ହଜାର ସେନା, ପତାକା, ରଥ, ହାତୀ ଏବଂ ଦଳସମୂହ ମେଘର ଗର୍ଜନ ସମାନ ଧ୍ୱନି କରି ଆସିଲେ। ଏହିପରି ଏକୋଇଶ ହଜାର ସେନା ରୌପ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଏତିକି ସେନା ଥିଲେ। ଭୋଜମାନେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ଘଣ୍ଟି ଝଙ୍କାର ଭରା କମରବନ୍ଧ ପିନ୍ଧୁଥିଲେ। ଅନ୍ଧକମାନେ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ଅବନ୍ତିମାନେ ପାଖେ ଦେଇଥିଲେ। ଆହୁକ ଏବଂ କାଶ୍ୟାଠାରୁ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ—ଦେୱକ ଏବଂ ଉଗ୍ରସେନ, ଦୁହେଁ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଭରିଥିଲେ। ଦେୱକଙ୍କ ଚାରି ପୁଅ ଥିଲେ—ଦେୱୱନ, ଉପଦେୱ, ସମ୍ଦେୱ ଏବଂ ଦେୱରକ୍ଷିତ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଦେୱକୀଙ୍କ ସାତ ଝିଅ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବସୁଦେୱଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ—ଶାନ୍ତିଦେୱୀ, ସୁଦେୱୀ, ଦେୱରକ୍ଷିତା, ବୃକଦେୱୀ, ଉପଦେୱୀ, ସୁନାମ୍ନୀ ଏବଂ ସପ୍ତମୀ ନବୋଗ୍ରା। ଏହିମାନେ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଝିଅମାନେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଂସ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼। ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ସୁନାମା, କଙ୍କ, ସୁଭୂଷଣ, ରାଷ୍ଟ୍ରପାଳ, ସୁତନୂର, ଅନାବୃଷ୍ଟି ଏବଂ ପୁଷ୍ଟିମାନ—ଏମାନେ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁଅମାନେ। ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଝିଅ—କଂସା, କଂସାବତୀ, ସୁତନୂ, ରାଷ୍ଟ୍ରପାଳୀ ଏବଂ କଙ୍କା—ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ମହିଳା। ଏହିପରି ଉଗ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ, ସେମାନେ କୁକୁରବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଏହି ପ୍ରଭୁତ୍ୱଶାଳୀ କୁକୁରବଂଶକୁ ଧାରଣ କଲେ। ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କର ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଥାଏ, ସେ ବିଶାଳ ବଂଶ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଏବେ ଭଜମାନଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ରଥମୁଖ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ବିଦୁରଥ। ରାଜା ରାଜାଧିଦେୱ, ବିଦୁରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୂର। ରାଜାଧିଦେୱଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ—ଦତ୍ତାତିଦତ୍ତ, ଶୋଣାଶ୍ୱ ଏବଂ ଶ୍ୱେତବାହନ। ଶାମି, ଦଣ୍ଡଶର୍ମା, ଦନ୍ତଶତ୍ରୁ, ଶତ୍ରୁଜିତ, ଶ୍ରବଣା ଏବଂ ଶ୍ରବିଷ୍ଠା—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଭଉଣୀ। ଶାମିଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ର, ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସ୍ୱୟଂଭୋଜ, ସ୍ୱୟଂଭୋଜଠାରୁ ଭାଦିକ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅ ଶୂରବୀର ଥିଲେ; କୃତବର୍ମା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ଶତଧାନ୍ୱ ମଧ୍ୟମ। ଦେୱନ୍ତ, ନରନ୍ତ, ଭିଷଗ୍ୱୈତରଣ, ସୁଦନ୍ତ, ଅତିଦନ୍ତ, ନିକଶ୍ୟ, କାମଦମ୍ଭକ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ। ଦେୱନ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଜ୍ଞାନୀ କମ୍ବଳବର୍ହିଷ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅସମୌଜ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ନସମୌଜ—ଏହି ଦୁଇଜଣ। ଅସମୌଜଙ୍କ ପୁଅ ନଥିଲେ, ତେଣୁ ସନ୍ତାନ ଦିଆଯାଇଲା—ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ର, ସୁଚାରୁ, କୃଷ୍ଣ—ଏମାନେ ଅନ୍ଧକ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଗାନ୍ଧାରୀ ଏବଂ ମାଦ୍ରୀ କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ। ଗାନ୍ଧାରୀ ଅନମିତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତ ଏବଂ ତା'ପରେ ଦେୱମିଧୁଷକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅନମିତ୍ର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଅଜୟ କରିଥିଲେ। ଅନମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ନିଘ୍ନ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରସେନ ଏବଂ ସତ୍ରଜିତ, ଦୁହେଁ ଶତ୍ରୁଜୟୀ। ପ୍ରସେନ ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପାଇଥିଲେ। ସତ୍ରଜିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସଖା ଏବଂ ପ୍ରାଣସମ, ଏକ ଦିନ ରାତି ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ବସି ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ଜଳସ୍ପର୍ଶ କରିବା ପାଇଁ ନଦୀତଟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ବିବସ୍ୱାନ୍—ସୂର୍ଯ୍ୟଦେଵ—ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜର ମଣ୍ଡଳରେ ଘିରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଗଲେ; ତେବେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଯେପରି ସର୍ବଦା ଆକାଶରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି, ଏମିତି ତେଜର ମଣ୍ଡଳରେ, ଏଭଳି ଆପଣ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।" "ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସଖାଭାବେ ଆସିଛି, ତା'ପରି ମୋ ପାଇଁ କ'ଣ ଭିନ୍ନତା?" ଏହି ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ନେଇଲେ। ତେବେ ସେ ମହାବଳଶାଳୀ ସ୍ୱୟଂ ଗଳାଠାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ଖୋଲି ଏକ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ; ଏବଂ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେହରୂପେ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ କିଛି ସମୟ ଆଳୋଚନା କଲେ। ବିବସ୍ୱାନ୍ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ସତ୍ରଜିତ ପୁନି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।